ەلٸمٸزدە قىتاي دەسە قاۋٸپ دەپ قابىلدايتىن تٷسٸنٸك بارى راس. بۇل تۇستا دجەكي چان دا, ديماش قۇدايبەرگەنوۆ تە كٶمەكتەسە المايتىن شىعار. ەلبەتتە, قىتايدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىنان بٸز تٷگٸلٸ ەۋروپا سەسكەنەدٸ. ونىڭ قاسىندا بٸز كٸمبٸز دەۋٸمٸز مٷمكٸن.
الايدا, قىتايدى قاۋٸپ ەمەس, مٷمكٸندٸك دەپ قاراساق بۇدان ۇتارىمىز سٶزسٸز كٶپ. بەرٸ دە تەك ٶزٸمٸزگە بايلانىستى. بريتانييادا وقۋىم باستالعاندا قانشاما قىتايلىق ستۋدەنتپەن تانىستىم. 90% ەلٸمٸزدٸ بٸلمەيتٸن شىعار. كٶرشٸمٸز دەپ ەرەڭ تٷسٸندٸردٸم. نەگٸزٸ, قىتاي دەسە يستەرييا مەن فوبييانىڭ باستالعانى جاقسى ەمەس. قاراڭىزشى, مۇناي-گاز نارىعىنداعى كريزيستەن سوڭ ەل ەكونوميكاسى دا بيۋدجەتٸ دە قيىن جاعدايدا قالدى. 2016 جىلى مۇناي سەكتورىنان بيۋدجەتكە تٷسكەن كٸرٸس 40% ازايعان. پرەزيدەنتتٸڭ سوڭعى جولداۋىندا اكتسەنت لوگيستيكا, ترانسپورت جەنە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قويىلدى. بۇل تۇرعىدا قىتاي بٸزدٸڭ ەكونوميكا ٷشٸن نەگٸزگٸ نارىق بولۋى مٷمكٸن. بٸرنەشە جالپى فاكتٸلەردٸ كەلتٸرسەك:
1) "One belt, one road" (بٸر بەلدەۋ, بٸر جول) جوباسى بٸزدٸڭ "نۇرلى جول" يدەيامىزبەن بٸردەي. ماقساتىمىز ورتاق. قىتاي بۇل جوباسىنا 1 ترلن $ (!!!) جۇمساماقشى. مۇندا بٸزدٸڭ ەلدٸڭ دە ٷلەسٸ بولادى. 2016 جىلدىڭ ٶزٸندە "الاشانكوۋ" پۋنكتٸنەن ەۋروپا مەن ورتالىق ازييانى باعىتتالعان 1200 تەمٸر جول سوستاۆى ٶتكەن. 2017 جىلدىڭ ٶزٸندە قىتايعا 162 جٷك تەمٸر جول سوستاۆى كەلگەن, شامامەن 440 ملن $ تاۋارى تاسىمالدانعان. باستىسى, 2016 جىلى قىتايدان ەۋروپاعا شىققان جٷك پوەزٸنٸڭ 80% قازاقستان تەرريتوريياسى ارقىلى ٶتكەن. بۇل تەك تەمٸر جول سالاسى, بۇعان اۆتوكٶلٸك تاسىمالىن قوسساڭىز مٷمكٸندٸكتٸ انىق تٷسٸنۋگە بولادى. مينيستر جەڭٸس قاسىمبەكتٸڭ اقپاراتىنا سەنسەك 2020 جىلعا دەيٸن ايماقتاعى تاۋار اينالىمى 1,2 ترلن $ جەتپەك. مۇنى ۇتىمدى پايدالانساق ٶتە تيٸمدٸ بولماق.
2) قىتاي - قازاقستان تاۋارلارى ٷشٸن ماڭىزدى نارىق. ونىڭ ٷستٸنە, ەندٸ قىتاي ەكسپورتتاۋشى عانا ەمەس, يمپورتتاۋشى ەلگە اينالماق. شامامەن الداعى ون جىلدا 8 ترلن $ دەيٸن ارتتىرۋ مٸندەتٸ قويىلدى. ەرينە, بٸز مۇنان ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ الۋىمىز كەرەك. ٶكٸنٸشكە قاراي, 2016 جىلى تاۋار اينالىمى 7,1 ملرد $ عانا بولىپتى. 27% تٶمەندەگەن. دەسە دە قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى 21% ٶسٸپ, 1,1 ملرد $ قۇراعان. ال ونىڭ 84% (!!!) ترانسپورت سالاسىنا تيەسٸلٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى ەكسپورتتاۋ 115 ملن $ عانا ەكەن. مۇنى كٶتەرۋگە پوتەنتسيال بار دەپ ويلايمىن. مىسالى, وسى سالادا قۇنى 1,7 ملرد $ بولاتىن 19 جوبا باستالىپتى. نەگٸزٸ 2020 جىلى تاۋار اينالىمىن 40 ملرد $ كٶتەرۋ جوسپارى بولعان. مۇنى ورىنداۋ قيىن, دەگەنمەن 50% ورىندالسا دا جەتٸستٸك دەپ باعالاۋعا بولار.
3) ورتاق يندۋستريالدى جوبالار. بۇل باعىتتا 51 جوبا ٸسكە اسپاق, قىتاي ينۆەستيتسيياسى 26 ملرد $ قۇراماق. بۇل دەگەنٸڭٸز جۇمىس ورىندارى, باستىسى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى.
قىسقاسى, بٸز بٸرەۋدەن قاۋٸپتەنٸپ, ەسٸكتٸ تارس جاۋىپ وتىرا المايمىز. ٶزٸمٸز قۋاتتى سەرٸكتەسكە اينالۋىمىز كەرەك, ونسىز دامۋ دا ٶركەندەۋ دە بولمايدى. سوسىن, "بٸزگە پايدالى ال سەندەرگە ەشتەڭە دە جوق" دەگەن پرينتسيپ بولمايدى. مۇندا ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاۋدا كومپروميسسكە بارا الاتىن شەبەر, مەملەكەتشٸل, بٸلٸكتٸ ازاماتتار اۋاداي قاجەت ەكەنٸ انىق.
رۋسلان جەلدٸبايدىڭ فەيسبۋكتاعى جازباسىنان
