QR Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev el tarihyn zertteýdegi keleli máselelerdi atady, dep habarlaidy QazAqparat.
«Mańdaily tarihshylarymyzdyń aldynda tarihqa qatysty kókeide júrgen birer máseleni ortaǵa salǵym keledi. Qazaqstan tarihynyń Keńestik dáýiri saiasi áleýmettik, ekonomikalyq, etnikalyq qarama-qaishylyqtarǵa, tragediialy dramaǵa toly boldy. Tarihshylar aldaǵy ýaqytta osy taqyryptardy jáne basqa da zertteletin máseleler tóńireginde tarihnamalyq taldaýlardy kóbeitýi kerek. Keńestik dáýirdiń ashy shyndyǵyn ashyp, kórsetetin túbegeili zertteýler táýelsiz Qazaqstanda áli de jetkiliksiz. XX ǵasyrdyń sońyndaǵy eń úlken jetistigimiz – Qazaqstannyń táýelsiz memleket retinde qalyptasýy. Bul – bodandyqtan qutylýdyń basy. Osy ulttyq múdde jolynda Alashtyń eń ardaqty azamattary qurban boldy. Biyl el Táýelsizdigine 30 jyl, aitýly data. Kásibi tarihshylar eshkimge jaltaqtamai, óz halqynyń tarihy týraly ashyq jaza alatyn jaǵdaiǵa jetti. Elbasy Nursultan Nazarbaev aitqandai, belgili ǵalymdar, zertteýshiler tarih ǵylymynyń ótkeni men keleshegi týraly paiymdy oi-pikirlerin bildirdi, tarihqa jańasha qaraýdyń úlgisin kórsetýde dep aita alamyz», - dedi Memlekettik hatshy belgili ǵalym, alashtanýshy Tursyn Jurtbaidyń 70 jyldyǵyna arnalǵan «Eldik ustanym jáne Táýelsizdik nysanasy» atty halyqaralyq konferentsiiada.
Onyń aitýynsha, elimizdiń táýelsizdik alýymen qatar otan tarihyndaǵy kóptegen ózekti máseleler jańasha turǵydan qaralyp, derbes, azat oi-pikirler men tujyrymdar qalyptasa bastady. Tarih ǵylymynda jańa paraqtar, irgeli izdenister paida boldy. Qazaqstan tarihyna qazirgi zaman turǵysynan qaraý degenimiz – ony dúniejúzi tarihymen, Eýraziia kontinenti tarihymen, kóshpeliler órkenietimen túrki halyqtary jáne Ortalyq Aziia elderi tarihymen birlikte keshendi kúide qarastyrý degen sóz. Sondyqtan da bul baǵytta atqarylar sharalar da aýqymdy.
«Tarihi salanyń irgetasyn tarih ǵylymy qalaidy. Bul sala keshege deiin ideologiialyq qasańdyq qursaýynda boldy. Qazaqstan tarihy tek qana aq pen qara túske bólinip, shendestirý arqyly, taptyq kózqaras turǵysynan, kóbinese birjaqty syńarjaq yńǵaida jazyldy. El tarihynyń kóptegen printsipti máseleleri túbegeili dáiektelgen joq. Qazaq etnoniminiń shyǵýy, qazaq halqynyń etnogenezi, qazaq memlekettiginiń týýy men qalyptasýy, kóshpeli qoǵam evoliýtsiiasy sekildi keshendi zertteýdi qajet etedi. Qazaqstan tarihy men qazaq etnosy tarihynyń da ara-jigi ajyratylmaǵan. Qazaq handyǵynyń Resei imperiiasy quramyna kirýi tarihynyń jai-japsary da áli tolyq ashylǵan joq. Qazaqstannyń KSRO quramyndaǵy damýyna da realistik turǵydan qaraý qajet. Sondai-aq, ártúrli etnostyq qaýymdardyń Qazaqstanǵa kóshirilýine, jer aýdarylýyna, olardyń qonys tebýine qatysty máseleler de óz zertteýshilerin kútip otyr. Osy aitylǵan dúnieler negizinde Qazaqstannyń tarih ǵylymy aldynda keleli mindetter tur dep esepteimin. Tarihi ilim-bilimniń birjaqty kózqarastarynan aryla otyryp, ótken tarihymyzdyń shynaiy beinesin jasaý, ejelgi jáne orta ǵasyrlar tarihyna basa nazar aýdarý, Keńes dáýirindegi Qazaqstan tarihyn qaita paiymdaý, elimizdiń osy zamanǵy tarihynyń tolǵaqty máselelerin zertteýdi kúsheitý, qazaq diasporalarynyń tarihyn zerdeleý kerek», - dedi Memlekettik hatshy.
Sondai-aq, Q. Kósherbaev qazaq tarihyn jazýda tatar, bashqurt siiaqty aǵaiyndas halyqtardyń tarihyn tereń zerdeleý, tarihi oqiǵalar men tulǵalarǵa qatysty derekterdi ortaq ainalymǵa ainaldyrý qajettigin aitty. Máselen, Sibir handyǵy, Kóshim han tárizdi tarihi tulǵalarǵa qatysty ortaq derekter bazasy jasalýy tiis.
«Biz ózimizdi Altyn ordanyń eń sońǵy silemi, 19-ǵasyrdyń basyna deiin jetken altyn úzigi retinde qaraýǵa quqylymyz. Iaǵni qazaq handyǵynyń qurylymy jańa memlekettiń irgetasyn qalaýshylardyń Moǵolstandaǵy Shaibani áýletinen bólek shyǵýymen ǵana bailanystyrý jetkiliksiz bolýy múmkin. Bul oraida biz tarihshylarymyzǵa taqyryp tamyzdyǵyn tastap turmyz deimin. Qazaq handarynyń bibliografiialyq kórsetkishin jasaý da mańyzdy. Oqýlyqta ár hannyń qai kezeńde ómir súrgeni, atqarǵan qyzmeti, eldiń jaǵdaiy týraly derekter bir izge túsirilse deimiz. Mysaly, Kenesary hannyń Túrkiia basshylaryna jazǵan hattaryn tabý, Túrkiia arhivterinen qazaq tarihyna qatysty derekterdi izdestirý júieleý kerek. Jappai ujymdastyrý aldynda qazaq eliniń dini saýatty adamdaryna repressiia jasalǵany barshaǵa belgili, osy oqiǵalarǵa da áli de ádil baǵa berilgen jón», - dedi Qyrymbek Kósherbaev.
