قر مەملەكەتتٸك حاتشىسى قىرىمبەك كٶشەرباەۆ ەل تاريحىن زەرتتەۋدەگٸ كەلەلٸ مەسەلەلەردٸ اتادى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«ماڭدايلى تاريحشىلارىمىزدىڭ الدىندا تاريحقا قاتىستى كٶكەيدە جٷرگەن بٸرەر مەسەلەنٸ ورتاعا سالعىم كەلەدٸ. قازاقستان تاريحىنىڭ كەڭەستٸك دەۋٸرٸ ساياسي ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق, ەتنيكالىق قاراما-قايشىلىقتارعا, تراگەدييالى دراماعا تولى بولدى. تاريحشىلار الداعى ۋاقىتتا وسى تاقىرىپتاردى جەنە باسقا دا زەرتتەلەتٸن مەسەلەلەر تٶڭٸرەگٸندە تاريحنامالىق تالداۋلاردى كٶبەيتۋٸ كەرەك. كەڭەستٸك دەۋٸردٸڭ اششى شىندىعىن اشىپ, كٶرسەتەتٸن تٷبەگەيلٸ زەرتتەۋلەر تەۋەلسٸز قازاقستاندا ەلٸ دە جەتكٸلٸكسٸز. XX عاسىردىڭ سوڭىنداعى ەڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸمٸز – قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە قالىپتاسۋى. بۇل – بوداندىقتان قۇتىلۋدىڭ باسى. وسى ۇلتتىق مٷددە جولىندا الاشتىڭ ەڭ ارداقتى ازاماتتارى قۇربان بولدى. بيىل ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنە 30 جىل, ايتۋلى داتا. كەسٸبي تاريحشىلار ەشكٸمگە جالتاقتاماي, ٶز حالقىنىڭ تاريحى تۋرالى اشىق جازا الاتىن جاعدايعا جەتتٸ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, بەلگٸلٸ عالىمدار, زەرتتەۋشٸلەر تاريح عىلىمىنىڭ ٶتكەنٸ مەن كەلەشەگٸ تۋرالى پايىمدى وي-پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ, تاريحقا جاڭاشا قاراۋدىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋدە دەپ ايتا الامىز», - دەدٸ مەملەكەتتٸك حاتشى بەلگٸلٸ عالىم, الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرتبايدىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان «ەلدٸك ۇستانىم جەنە تەۋەلسٸزدٸك نىساناسى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسييادا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك الۋىمەن قاتار وتان تاريحىنداعى كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر جاڭاشا تۇرعىدان قارالىپ, دەربەس, ازات وي-پٸكٸرلەر مەن تۇجىرىمدار قالىپتاسا باستادى. تاريح عىلىمىندا جاڭا پاراقتار, ٸرگەلٸ ٸزدەنٸستەر پايدا بولدى. قازاقستان تاريحىنا قازٸرگٸ زامان تۇرعىسىنان قاراۋ دەگەنٸمٸز – ونى دٷنيەجٷزٸ تاريحىمەن, ەۋرازييا كونتينەنتٸ تاريحىمەن, كٶشپەلٸلەر ٶركەنيەتٸمەن تٷركٸ حالىقتارى جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸ تاريحىمەن بٸرلٸكتە كەشەندٸ كٷيدە قاراستىرۋ دەگەن سٶز. سوندىقتان دا بۇل باعىتتا اتقارىلار شارالار دا اۋقىمدى.
«تاريحي سالانىڭ ٸرگەتاسىن تاريح عىلىمى قالايدى. بۇل سالا كەشەگە دەيٸن يدەولوگييالىق قاساڭدىق قۇرساۋىندا بولدى. قازاقستان تاريحى تەك قانا اق پەن قارا تٷسكە بٶلٸنٸپ, شەندەستٸرۋ ارقىلى, تاپتىق كٶزقاراس تۇرعىسىنان, كٶبٸنەسە بٸرجاقتى سىڭارجاق ىڭعايدا جازىلدى. ەل تاريحىنىڭ كٶپتەگەن پرينتسيپتٸ مەسەلەلەرٸ تٷبەگەيلٸ دەيەكتەلگەن جوق. قازاق ەتنونيمٸنٸڭ شىعۋى, قازاق حالقىنىڭ ەتنوگەنەزٸ, قازاق مەملەكەتتٸگٸنٸڭ تۋۋى مەن قالىپتاسۋى, كٶشپەلٸ قوعام ەۆوليۋتسيياسى سەكٸلدٸ كەشەندٸ زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. قازاقستان تاريحى مەن قازاق ەتنوسى تاريحىنىڭ دا ارا-جٸگٸ اجىراتىلماعان. قازاق حاندىعىنىڭ رەسەي يمپەريياسى قۇرامىنا كٸرۋٸ تاريحىنىڭ جاي-جاپسارى دا ەلٸ تولىق اشىلعان جوق. قازاقستاننىڭ كسرو قۇرامىنداعى دامۋىنا دا رەاليستٸك تۇرعىدان قاراۋ قاجەت. سونداي-اق, ەرتٷرلٸ ەتنوستىق قاۋىمداردىڭ قازاقستانعا كٶشٸرٸلۋٸنە, جەر اۋدارىلۋىنا, ولاردىڭ قونىس تەبۋٸنە قاتىستى مەسەلەلەر دە ٶز زەرتتەۋشٸلەرٸن كٷتٸپ وتىر. وسى ايتىلعان دٷنيەلەر نەگٸزٸندە قازاقستاننىڭ تاريح عىلىمى الدىندا كەلەلٸ مٸندەتتەر تۇر دەپ ەسەپتەيمٸن. تاريحي ٸلٸم-بٸلٸمنٸڭ بٸرجاقتى كٶزقاراستارىنان ارىلا وتىرىپ, ٶتكەن تاريحىمىزدىڭ شىنايى بەينەسٸن جاساۋ, ەجەلگٸ جەنە ورتا عاسىرلار تاريحىنا باسا نازار اۋدارۋ, كەڭەس دەۋٸرٸندەگٸ قازاقستان تاريحىن قايتا پايىمداۋ, ەلٸمٸزدٸڭ وسى زامانعى تاريحىنىڭ تولعاقتى مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋدٸ كٷشەيتۋ, قازاق دياسپورالارىنىڭ تاريحىن زەردەلەۋ كەرەك», - دەدٸ مەملەكەتتٸك حاتشى.
سونداي-اق, ق. كٶشەرباەۆ قازاق تاريحىن جازۋدا تاتار, باشقۇرت سيياقتى اعايىنداس حالىقتاردىڭ تاريحىن تەرەڭ زەردەلەۋ, تاريحي وقيعالار مەن تۇلعالارعا قاتىستى دەرەكتەردٸ ورتاق اينالىمعا اينالدىرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. مەسەلەن, سٸبٸر حاندىعى, كٶشٸم حان تەرٸزدٸ تاريحي تۇلعالارعا قاتىستى ورتاق دەرەكتەر بازاسى جاسالۋى تيٸس.
«بٸز ٶزٸمٸزدٸ التىن وردانىڭ ەڭ سوڭعى سٸلەمٸ, 19-عاسىردىڭ باسىنا دەيٸن جەتكەن التىن ٷزٸگٸ رەتٸندە قاراۋعا قۇقىلىمىز. ياعني قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلىمى جاڭا مەملەكەتتٸڭ ٸرگەتاسىن قالاۋشىلاردىڭ موعولستانداعى شايباني ەۋلەتٸنەن بٶلەك شىعۋىمەن عانا بايلانىستىرۋ جەتكٸلٸكسٸز بولۋى مٷمكٸن. بۇل ورايدا بٸز تاريحشىلارىمىزعا تاقىرىپ تامىزدىعىن تاستاپ تۇرمىز دەيمٸن. قازاق حاندارىنىڭ بيبليوگرافييالىق كٶرسەتكٸشٸن جاساۋ دا ماڭىزدى. وقۋلىقتا ەر حاننىڭ قاي كەزەڭدە ٶمٸر سٷرگەنٸ, اتقارعان قىزمەتٸ, ەلدٸڭ جاعدايى تۋرالى دەرەكتەر بٸر ٸزگە تٷسٸرٸلسە دەيمٸز. مىسالى, كەنەسارى حاننىڭ تٷركييا باسشىلارىنا جازعان حاتتارىن تابۋ, تٷركييا ارحيۆتەرٸنەن قازاق تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردٸ ٸزدەستٸرۋ جٷيەلەۋ كەرەك. جاپپاي ۇجىمداستىرۋ الدىندا قازاق ەلٸنٸڭ دٸني ساۋاتتى ادامدارىنا رەپرەسسييا جاسالعانى بارشاعا بەلگٸلٸ, وسى وقيعالارعا دا ەلٸ دە ەدٸل باعا بەرٸلگەن جٶن», - دەدٸ قىرىمبەك كٶشەرباەۆ.
