Rýhani jańǵyrý aiasynda Jetisý jerinde túrli sharalar uiymdastyrylýda. Ásirese kóne tarihymyzdy qaita zerdelep, umyt bolǵan ulylarymyzdyń esimin qaita jańǵyrtýda alýan istiń atqarylyp jatqany janymyzdy jadyratady. Muny keler urpaqtyń kemeldenýine jol ashyp, babalar aldyndaǵy paryzymyzdy óteý dep bilemiz. Sondai igi istiń biri Kerbulaq aýdanynyń Qarashoqy aýylynda ótti.
Ejelden kieli mekenniń biri Kúreńbel jeriniń tarihy taǵy bir dara tulǵamen tolyqty. Qoinaýy qutqa toly, áýlie men ámbielerdiń turaǵy bolǵan mekende jańa keseneniń ashylý saltanaty ótti. Emshiligimen qatar, ádildigi men batyrlyǵy da halqynyń jadynda saqtalǵan aqbuiymnan shyqqan Quljabai bi Taisaryulynyń kesenesi jańartylyp, esimi qaita jańǵyrdy.
Baba urpaqtary rýhani jańǵyrý aiasynda keleli isti qolǵa alyp, el birligin saqtaǵan Quljabai bige arnap mádeni shara uiymdastyrdy. Qarashoqynyń shyǵys jaq betine aqshańqan qazaq úiler tigip, ataǵa arnap as berdi. Bul sharaǵa halyq kóp jiyldy. Alys-jaqyn aýyldan, tipti sonaý Shymkentten kelgen qonaqtar da toidyń kýási boldy. Baba esiminiń tek Jetisý jerine ǵana emes, kúlli qazaq dalasyna tanymal, ortaq tulǵa ekeni osydan da baiqaldy.
Quljabai bige arnalǵan merekelik shara baba kesenesinen bastaý aldy. Aýyldan on bes shaqyrym jerde taý eteginde boi kótergen kesene syrtqy kelbetimen alystan kóz tartady. Mańǵystaýdyń aq marjan tasynan qashalyp kótergen kesene eńseligimen erekshelenedi. Jan-jaǵy qorshalyp, keseneniń qasyna Quljabai bidiń ulaǵatty ósieti qashalyp jazylǵan tas belgi qoiylypty. Alty Alashtyń balasy iyq tiresip turǵandai, ajyramas tatýlyqtyń belgisindei alty buryshtan quralǵan eńseli keseneniń ishinde quran baǵyshtaýǵa arnalǵan oryndyqtar qoiylyp, babaǵa ziiarat etýge qolaily jaǵdai jasalǵan.
Aýyzbirliktiń arqasynda qaita túlegen keseneniń ashylý saltanatynda aýdan ákimi Baǵdat Áliev bastaǵan ziialy qaýym babaǵa taǵzym jasady. Arýaǵyna arnap Quran oqyp, mádeni sharanyń shymyldyǵyn túrdi.
Munan soń sahna tórine Qapshaǵai qalasynyń Qurmetti azamaty Amangeldi Bespaev shyǵyp, Quljabai bi Taisaryuly jaily qysqa baiandama jasady. Sonaý qiyn-qystaý kezde Eskeldi, Balpyq bimen birlesip Jalaiyr rýyn Syrdariiadan Jetisýǵa kóshirgende Quljabai bi asa belsendilik tanytyp, janqiiarlyq kórsetedi. Sol tusta Altynemelde óz biligin júrgizgen Tezek tóreden jer surap, halqyn ornyqtyrady.
Sheshendigimen, tapqyrlyǵymen, áýlielik qasietimen Tezek tóreniń nazaryn aýdaryp, syi-qurmetine bólengen Quljabai bi sol kúnnen bastap aqbuiym jurtynyń iesi atanady. El arasynda biik bedelge ie bolǵan Quljabai bi Tezek tóremen birlesip, talai daýdy ádil sheship, halyqtyń yqylasyna bólenedi. Búginde urpaqtary dodaǵa túse qalsa baba esimin aýyzǵa alyp, rýhtanyp qoia beredi. Mine, osyndai derekterdi tilge tiek etken Amangeldi Bespaev bi kesenesin qaita jańǵyrtýǵa qol ushyn sozǵan barlyq aǵaiynǵa alǵysyn bildirdi.
Kelesi kezekte aýdan ákimi Baǵdat Áliev sóz alyp, aýdanda rýhani jańǵyrý aiasynda istelip jatqan jumystarǵa keńinen toqtaldy. Aýdan ortalyǵynda baba atymen kóshe atalǵanyn, 2014 jyly «Mádeni mura» baǵdarlamasy aiasynda «Uly dalanyń Uly daralary» atty memorialdyń boi kótergenin jáne onda Quljabai bidiń esimi jazýly turǵanyn qýanyshpen jetkizdi. Áli de talai jumystyń atqarylatynyn tilge tiek etip, uly tulǵalarymyzdy ulyqtaý isiniń jalǵasa beretinin aitty. Aýdan ákimi batyrlar esimin tarihqa qaldyrýǵa kóp úles qosqan qandas baýyrymyz Aqpar Májitke aýdannyń Qurmetti azamaty ataǵyn berdi. Aqpar Májit ózi kele almaǵandyqtan kýálikti «Jalaiyr» qorynyń tóraǵasy Ómiráli Jalairiǵa tabys etti.
Shara sońynan aýdandyq Mádeniet úiiniń ónerpazdary sahnalyq qoiylym kórsetip, ánnen shashý shashty. Tigilgen qazaq úilerde ata rýhyna quran oqylyp, as berildi. Tústen keiin ulttyq sportqa kezek keldi. Bilekterin sybanǵan kókparshylar qyzdyrǵan doda shashasyna shań juqpaǵan tulparlar básekesine ulasty. Al jaýyryny jerge timegen balýandarymyz boz kilemniń shańyn qaǵyp, halyqtyń kóńilin jai etti.
Sonymen, Quljabai bi kesenesi jańǵyrdy. Ótken shaqqa zer salsaq, osyndai ardaqty tulǵalarymyzǵa arnalǵan eskertkishterdiń kóp bolmaǵanyn baiqaimyz. Táýelsizdigimizdiń arqasynda mundai igilikti is-sharalardy atqarýǵa da múmkindik aldyq. Tarihi sanany qalyptastyrý degenniń bir parasy osyndai dúnielermen sabaqtas bolary anyq.
Rishad Turǵanbaev
