Kúltóbe qalashyǵyn antropologiialyq zertteý barysynda tabylǵan tyń málimetter Uly daladaǵy asa iri ári mańyzdy mádeni ortalyqtardyń biri – ejelgi Iasynyń (Túrkistan) tarihi landshaftyn keńeite túsedi. Atalǵan aýmaqty zertteýge qatysty qazaqstandyq ǵalymdar osyndai pikir bildiredi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Byltyrǵy arheologiialyq maýsymda tabylǵan osteologiialyq materialdy antropologiialyq taldaý Túrkistan aglomeratsiiasynyń etnikalyq jáne mádeni baǵytyn zertteýde jańa ǵylymi mindetterdi aiqyndaǵan. Aita keteiik, «Kúltóbe qalashyǵynyń tarihi nysandaryn restavratsiialaý» atty aýqymdy jobany Qazaq ǵylymi-zertteý mádeniet institýty «ERG» kompaniiasynyń qoldaýymen júzege asyrýda. Al antropologiialyq zertteýlerdi «Anthropos» JShS júrgizip keledi.
Qazba barysynda tabylǵan bas súiek, bet-jaq qańqalary, bólek-bólek tabylǵan súiek fragmentteri sekildi ejelgi antropologiialyq materialdar ártúrli dárejede saqtalǵan. Bul materialdardyń hronologiialyq datasy shamamen XII-XVI ǵasyrlar arasyna keledi. Aita keterligi, Kúltóbe qalashyǵynda mundai adam súiekteriniń qaldyqtary alǵash ret júieli túrde zerttelýde. Buǵan deiin Iasynyń eń ejelgi bóligi retindegi Kúltóbe turǵyndarynyń etnikalyq quramy men basqa da antropologiialyq kórsetkishteri ǵylymi izdenisterdiń nysanyna ainalmaǵan edi. Paleoantropologiialyq zertteýler 130-dan astam jekelegen adam bólshekterin qamtidy.
«Myńdaǵan jyldar buryn ómir súrgen adamdarǵa tiesili bul qaldyqtar Kúltóbede ártúrli etnikalyq toptardyń ómir súrip otyrǵanyn ańǵartady: eýropalyqtan bastap mońǵoloidqa deiingi keskin kelbetter kezdesedi», - deidi Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýniversiteti Respýblikalyq fizikalyq antropologiia zerthanasynyń meńgerýshisi Amangeldi Saiypov.
Kúltóbe qalashyǵyndaǵy tabylǵan zattardyń antropologiialyq zertteýleri Qazaqstannyń áigili antropology, qazaq antropologiia mektebiniń negizin qalaýshy QR UǴA akademigi, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Orazaq Smaǵulovtyń basshylyǵymen júrgizilgen.
Ǵalymdardyń atap ótýinshe, adam qańqasy qaldyqtarymen jumys barysynda súiekter men olardyń bólshekterin antropologiialyq restavratsiialaý ońaiǵa soqpaǵan. Áitse de tynymsyz eńbek óz nátijesin bere bastady.
«Biz shynymen de biregei kóriniske qol jetkizdik: Kúltóbe qalashyǵynda ártúrli násildik kompleksi bar, sonyń ishinde alaras antropologiialyq túrdegi adamdar da ómir súrgen. Bul jalpy alǵanda óńirdegi etnomádeni qoǵamdastyqtardyń tutastai damý kontseptsiiasyna kelińkireidi», - deidi Orazaq Smaǵulov.
Ǵalymdardyń aitýynsha, Kúltóbe qalashyǵyndaǵy osteologiialyq materialdarǵa antropologiialyq zertteý elimizdiń antropologiialyq ǵylymynyń faktologiialyq bazasyn aitarlyqtai tolyqtyryp, keńeitip otyr.
«Sonymen qatar, jerlengen jerlerden ǵana emes, tirshilik keshken oryndardan tabylǵan ejelgi adamdardyń súiek qaldyqtaryn odan da muqiiat ári jan-jaqty zertteý arqyly birqatar mańyzdy qupiialardyń betin ashýǵa bolady. Bul jerde tek antropologiialyq, arheologiialyq qana emes, sonymen qosa, tutastai alǵanda ótken tarihi dáýirlerdegi tabiǵi-tarihi, tarihi-mádeni problemalardy da qarastyra zertteý qajet», - deidi antropolog Ainagúl Ismaǵulova.
Sarapshylar pikirinshe, antropologtardyń zertteýleri arheologiia, tarih, mádeniettaný, ónertaný sekildi gýmanitarlyq ǵylymnyń da órisin keńeite túsedi. Óitkeni, bunyń ózi Kúltóbeniń ejelgi turǵyndary ómiriniń mádeni, etnomádeni, áleýmettik-ekonomikalyq jáne basqa da qyrlarynyń dáýirler sabaqtastyǵy týraly qazirgi túsinikti qalyptastyrady.
«Qazaq ǵylymi-zertteý mádeniet institýtynyń tapsyrysy boiynsha «Anthropos» JShS júzege asyrǵan antropologiialyq zertteý nátijeleri Kúltóbe týraly ǵylymi málimetter bazasyn qalyptastyrýǵa mańyzdy úles qosady dep sanaimyn. Aldaǵy ýaqytta bul málimetter tyń ǵylymi jańalyqtar úshin baǵaly tirek bolatynyna da senimdimin», - deidi joba jetekshisi Andrei Hazbýlatov.
Antropolog-ǵalymdar Kúltóbe qalashyǵynan burynǵy tarihi kezeńder týraly paleoantropologiialyq seriiadan turatyn statistikalyq taldaýlarǵa negizdelgen osteologiialyq materialdardy zertteýdi odan ári jalǵastyrady. Bul Túrkistan mańyndaǵy tarihi-arheologiialyq kóriniske aitarlyqtai áser etip, óz kezeginde Ortalyq Aziia óńiriniń tutastai mádeni-tarihi landshaftyn rekonstrýktsiialaýǵa mańyzdy qadam bolatyny anyq.
