كٷلتٶبە قالاشىعىن انتروپولوگييالىق زەرتتەۋ بارىسىندا تابىلعان تىڭ مەلٸمەتتەر ۇلى دالاداعى اسا ٸرٸ ەرٸ ماڭىزدى مەدەني ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ – ەجەلگٸ ياسىنىڭ (تٷركٸستان) تاريحي لاندشافتىن كەڭەيتە تٷسەدٸ. اتالعان اۋماقتى زەرتتەۋگە قاتىستى قازاقستاندىق عالىمدار وسىنداي پٸكٸر بٸلدٸرەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
بىلتىرعى ارحەولوگييالىق ماۋسىمدا تابىلعان وستەولوگييالىق ماتەريالدى انتروپولوگييالىق تالداۋ تٷركٸستان اگلومەراتسيياسىنىڭ ەتنيكالىق جەنە مەدەني باعىتىن زەرتتەۋدە جاڭا عىلىمي مٸندەتتەردٸ ايقىنداعان. ايتا كەتەيٸك, «كٷلتٶبە قالاشىعىنىڭ تاريحي نىساندارىن رەستاۆراتسييالاۋ» اتتى اۋقىمدى جوبانى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتى «ERG» كومپانيياسىنىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرۋدا. ال انتروپولوگييالىق زەرتتەۋلەردٸ «Anthropos» جشس جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ.
قازبا بارىسىندا تابىلعان باس سٷيەك, بەت-جاق قاڭقالارى, بٶلەك-بٶلەك تابىلعان سٷيەك فراگمەنتتەرٸ سەكٸلدٸ ەجەلگٸ انتروپولوگييالىق ماتەريالدار ەرتٷرلٸ دەرەجەدە ساقتالعان. بۇل ماتەريالداردىڭ حرونولوگييالىق داتاسى شامامەن XII-XVI عاسىرلار اراسىنا كەلەدٸ. ايتا كەتەرلٸگٸ, كٷلتٶبە قالاشىعىندا مۇنداي ادام سٷيەكتەرٸنٸڭ قالدىقتارى العاش رەت جٷيەلٸ تٷردە زەرتتەلۋدە. بۇعان دەيٸن ياسىنىڭ ەڭ ەجەلگٸ بٶلٸگٸ رەتٸندەگٸ كٷلتٶبە تۇرعىندارىنىڭ ەتنيكالىق قۇرامى مەن باسقا دا انتروپولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەرٸ عىلىمي ٸزدەنٸستەردٸڭ نىسانىنا اينالماعان ەدٸ. پالەوانتروپولوگييالىق زەرتتەۋلەر 130-دان استام جەكەلەگەن ادام بٶلشەكتەرٸن قامتيدى.
«مىڭداعان جىلدار بۇرىن ٶمٸر سٷرگەن ادامدارعا تيەسٸلٸ بۇل قالدىقتار كٷلتٶبەدە ەرتٷرلٸ ەتنيكالىق توپتاردىڭ ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعانىن اڭعارتادى: ەۋروپالىقتان باستاپ موڭعولويدقا دەيٸنگٸ كەسكٸن كەلبەتتەر كەزدەسەدٸ», - دەيدٸ وڭتٷستٸك قازاقستان مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ رەسپۋبليكالىق فيزيكالىق انتروپولوگييا زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ امانگەلدٸ سايىپوۆ.
كٷلتٶبە قالاشىعىنداعى تابىلعان زاتتاردىڭ انتروپولوگييالىق زەرتتەۋلەرٸ قازاقستاننىڭ ەيگٸلٸ انتروپولوگى, قازاق انتروپولوگييا مەكتەبٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى قر ۇعا اكادەميگٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ورازاق سماعۇلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن جٷرگٸزٸلگەن.
عالىمداردىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, ادام قاڭقاسى قالدىقتارىمەن جۇمىس بارىسىندا سٷيەكتەر مەن ولاردىڭ بٶلشەكتەرٸن انتروپولوگييالىق رەستاۆراتسييالاۋ وڭايعا سوقپاعان. ەيتسە دە تىنىمسىز ەڭبەك ٶز نەتيجەسٸن بەرە باستادى.
«بٸز شىنىمەن دە بٸرەگەي كٶرٸنٸسكە قول جەتكٸزدٸك: كٷلتٶبە قالاشىعىندا ەرتٷرلٸ نەسٸلدٸك كومپلەكسٸ بار, سونىڭ ٸشٸندە الاراس انتروپولوگييالىق تٷردەگٸ ادامدار دا ٶمٸر سٷرگەن. بۇل جالپى العاندا ٶڭٸردەگٸ ەتنومەدەني قوعامداستىقتاردىڭ تۇتاستاي دامۋ كونتسەپتسيياسىنا كەلٸڭكٸرەيدٸ», - دەيدٸ ورازاق سماعۇلوۆ.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, كٷلتٶبە قالاشىعىنداعى وستەولوگييالىق ماتەريالدارعا انتروپولوگييالىق زەرتتەۋ ەلٸمٸزدٸڭ انتروپولوگييالىق عىلىمىنىڭ فاكتولوگييالىق بازاسىن ايتارلىقتاي تولىقتىرىپ, كەڭەيتٸپ وتىر.
«سونىمەن قاتار, جەرلەنگەن جەرلەردەن عانا ەمەس, تٸرشٸلٸك كەشكەن ورىنداردان تابىلعان ەجەلگٸ ادامداردىڭ سٷيەك قالدىقتارىن ودان دا مۇقييات ەرٸ جان-جاقتى زەرتتەۋ ارقىلى بٸرقاتار ماڭىزدى قۇپييالاردىڭ بەتٸن اشۋعا بولادى. بۇل جەردە تەك انتروپولوگييالىق, ارحەولوگييالىق قانا ەمەس, سونىمەن قوسا, تۇتاستاي العاندا ٶتكەن تاريحي دەۋٸرلەردەگٸ تابيعي-تاريحي, تاريحي-مەدەني پروبلەمالاردى دا قاراستىرا زەرتتەۋ قاجەت», - دەيدٸ انتروپولوگ ايناگٷل يسماعۇلوۆا.
ساراپشىلار پٸكٸرٸنشە, انتروپولوگتاردىڭ زەرتتەۋلەرٸ ارحەولوگييا, تاريح, مەدەنيەتتانۋ, ٶنەرتانۋ سەكٸلدٸ گۋمانيتارلىق عىلىمنىڭ دا ٶرٸسٸن كەڭەيتە تٷسەدٸ. ٶيتكەنٸ, بۇنىڭ ٶزٸ كٷلتٶبەنٸڭ ەجەلگٸ تۇرعىندارى ٶمٸرٸنٸڭ مەدەني, ەتنومەدەني, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە باسقا دا قىرلارىنىڭ دەۋٸرلەر ساباقتاستىعى تۋرالى قازٸرگٸ تٷسٸنٸكتٸ قالىپتاستىرادى.
«قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «Anthropos» جشس جٷزەگە اسىرعان انتروپولوگييالىق زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ كٷلتٶبە تۋرالى عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىن قالىپتاستىرۋعا ماڭىزدى ٷلەس قوسادى دەپ سانايمىن. الداعى ۋاقىتتا بۇل مەلٸمەتتەر تىڭ عىلىمي جاڭالىقتار ٷشٸن باعالى تٸرەك بولاتىنىنا دا سەنٸمدٸمٸن», - دەيدٸ جوبا جەتەكشٸسٸ اندرەي حازبۋلاتوۆ.
انتروپولوگ-عالىمدار كٷلتٶبە قالاشىعىنان بۇرىنعى تاريحي كەزەڭدەر تۋرالى پالەوانتروپولوگييالىق سەرييادان تۇراتىن ستاتيستيكالىق تالداۋلارعا نەگٸزدەلگەن وستەولوگييالىق ماتەريالداردى زەرتتەۋدٸ ودان ەرٸ جالعاستىرادى. بۇل تٷركٸستان ماڭىنداعى تاريحي-ارحەولوگييالىق كٶرٸنٸسكە ايتارلىقتاي ەسەر ەتٸپ, ٶز كەزەگٸندە ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸنٸڭ تۇتاستاي مەدەني-تاريحي لاندشافتىن رەكونسترۋكتسييالاۋعا ماڭىزدى قادام بولاتىنى انىق.
