Qazir zaman sondai, birqatar iskerlik kezdesýler kafeler men meiramhanalarda ótedi. Keibir jii baratyn osyndai oryndarda daiashylar da júztanys bolyp qalady. Ókinishke qarai kóbine mundai qyzmetshiler qarasań úsh-tórt aidan keiin aýysyp ketip jatady. Til qatysyp baiqasam, kóbi úshin bul – ýaqytsha jumys orny. Al birqatary sol bir orynda tabandap jyldar boiy júre beredi. Qojaiyndar daiashy tárizdi qyzmetkerlerimen ár kúngi qyzmeti úshin jumys sońynda qolma qol eseptesedi eken. Eshqandai jeńildik, aýyrsa «bolnichnyi», jyl sońynda – eńbek demalysy degen atymen joq. «Jumysyn atqardy – aqysyn aldy». Boldy! Bitti! Eki jaqty da eshnárse mazalamaidy.
Alaida osyndai qarym-qatynastan tek jumys berýshi ǵana utady, al qyzmetshi utylady. Jumys berýshi degenimiz – qoǵamdyq tamaqtandyrý núktesiniń qojaiyny nemese ony jalǵa alýshy. Qazaqstan naryǵynda toqtaýsyz qanat jaiyp kele jatqan sala – restoran biznesi. QR Statistika agenttiginiń derekterine qaraǵanda 2008 jyly Qazaqstanda nebary 7177 meiramhana bolsa, 2011 jyly onyń sany 19343-ke jetken. 2013 jyly – restorandar sany – 23241 bolypty. Dál búgin meniń oiymsha restorandar sany 25 myńnan kem emes. Tek Almatynyń ózinde meiramhanalardy qosqanda qoǵamdyq tamaqtandyrý núkteleriniń sany 3,5 mynan asady.
Meni tolǵandyratyn meiramhanalardyń sany emes olarda jumys isteitin daiashylardyń, aspazdardyń, tazalyq saqshylarynyń, taǵy basqalardyń quqyqtyq jaǵdaiy. 25 myń tamaqtandyrý núktesinde árqaisysynda ortasha eseppen 10 adamnan istegende bul 250 myń quqyqsyz qyzmetshiler armiiasy! Jumys berýshi kúndik aqysyn berdi, boldy. Ary qarai sharýasy joq. Al dál osy siiaqty bir kúndik aqysymen kún kórip júrgenderdiń (aýyl sharýashylyǵynda, qurylysta, avtoturaqtarda, ashana, kafe, shashtarazda, takside t.b.) jalpy sany Qazaqstanda 1,5 – 2 milliondai bolyp qalady. Bári amalsyzdan osy bir kúndik (2000-3000 tg) tabysynyń ózin qanaǵat tutady.
Bir ókinishtisi osylai jumystanatyndardyń bári bizdiń elimizde ózin ózi jumyspen qamtýshy sanalady. Bul Qazaqstanda jumyssyzdar sanyn azaitý úshin oilap tabylǵan kategoriia. Is júzinde bul kategoriiadaǵy kezdeisoq tabys kózimen kúneltetin adamdar ne kókte emes, ne jerde emes. Osy azamattardyń erteńgi kúni ne bolady? Olar qartaimai ma? Zeinetkerlik jasqa jetpei me?
Salyq organdary qit etse boldy «IP ash!» dep turady. Jeke kásipkerlik ashýǵa sol «ózin ózi qamtýshylardyń» báriniń shamasy kelmeidi ǵoi. Jaǵdaiy jibermeidi. Kafede daiashy bolyp bir kúndik aqysyn qolma qol alyp júrgen jigitter men qyzdar qaitip «IP» ashady?
Quqyqsyzdardyń qalyń armiiasynyń erteńgi kúni ne bolady? Halyqtyń osyndai quqyqsyz toby - áleýmettik silkinisterdiń tamyzyǵy. Menińshe, búginde tek jumys berýshiniń ǵana quqyqtaryn qorǵaityn Eńbek kodeksine arnaiy baptar engizip, ózin ózi jumyspen qamtýshylardyń osy ózekti máselesi sheshilýi qajet! Memleket óz azamattarynyń erteńgi taǵdyryna bei-jai qaramaýǵa tiis!
Marat Toqashbaevtiń feisbýktegi jazbasynan
