قازٸر زامان سونداي, بٸرقاتار ٸسكەرلٸك كەزدەسۋلەر كافەلەر مەن مەيرامحانالاردا ٶتەدٸ. كەيبٸر جيٸ باراتىن وسىنداي ورىنداردا داياشىلار دا جٷزتانىس بولىپ قالادى. ٶكٸنٸشكە قاراي كٶبٸنە مۇنداي قىزمەتشٸلەر قاراساڭ ٷش-تٶرت ايدان كەيٸن اۋىسىپ كەتٸپ جاتادى. تٸل قاتىسىپ بايقاسام, كٶبٸ ٷشٸن بۇل – ۋاقىتشا جۇمىس ورنى. ال بٸرقاتارى سول بٸر ورىندا تابانداپ جىلدار بويى جٷرە بەرەدٸ. قوجايىندار داياشى تەرٸزدٸ قىزمەتكەرلەرٸمەن ەر كٷنگٸ قىزمەتٸ ٷشٸن جۇمىس سوڭىندا قولما قول ەسەپتەسەدٸ ەكەن. ەشقانداي جەڭٸلدٸك, اۋىرسا «بولنيچنىي», جىل سوڭىندا – ەڭبەك دەمالىسى دەگەن اتىمەن جوق. «جۇمىسىن اتقاردى – اقىسىن الدى». بولدى! بٸتتٸ! ەكٸ جاقتى دا ەشنەرسە مازالامايدى.
الايدا وسىنداي قارىم-قاتىناستان تەك جۇمىس بەرۋشٸ عانا ۇتادى, ال قىزمەتشٸ ۇتىلادى. جۇمىس بەرۋشٸ دەگەنٸمٸز – قوعامدىق تاماقتاندىرۋ نٷكتەسٸنٸڭ قوجايىنى نەمەسە ونى جالعا الۋشى. قازاقستان نارىعىندا توقتاۋسىز قانات جايىپ كەلە جاتقان سالا – رەستوران بيزنەسٸ. قر ستاتيستيكا اگەنتتٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە قاراعاندا 2008 جىلى قازاقستاندا نەبارى 7177 مەيرامحانا بولسا, 2011 جىلى ونىڭ سانى 19343-كە جەتكەن. 2013 جىلى – رەستوراندار سانى – 23241 بولىپتى. دەل بٷگٸن مەنٸڭ ويىمشا رەستوراندار سانى 25 مىڭنان كەم ەمەس. تەك الماتىنىڭ ٶزٸندە مەيرامحانالاردى قوسقاندا قوعامدىق تاماقتاندىرۋ نٷكتەلەرٸنٸڭ سانى 3,5 مىنان اسادى.
مەنٸ تولعاندىراتىن مەيرامحانالاردىڭ سانى ەمەس ولاردا جۇمىس ٸستەيتٸن داياشىلاردىڭ, اسپازداردىڭ, تازالىق ساقشىلارىنىڭ, تاعى باسقالاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى. 25 مىڭ تاماقتاندىرۋ نٷكتەسٸندە ەرقايسىسىندا ورتاشا ەسەپپەن 10 ادامنان ٸستەگەندە بۇل 250 مىڭ قۇقىقسىز قىزمەتشٸلەر ارميياسى! جۇمىس بەرۋشٸ كٷندٸك اقىسىن بەردٸ, بولدى. ارى قاراي شارۋاسى جوق. ال دەل وسى سيياقتى بٸر كٷندٸك اقىسىمەن كٷن كٶرٸپ جٷرگەندەردٸڭ (اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا, اۆتوتۇراقتاردا, اسحانا, كافە, شاشتارازدا, تاكسيدە ت.ب.) جالپى سانى قازاقستاندا 1,5 – 2 ميلليونداي بولىپ قالادى. بەرٸ امالسىزدان وسى بٸر كٷندٸك (2000-3000 تگ) تابىسىنىڭ ٶزٸن قاناعات تۇتادى.
بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ وسىلاي جۇمىستاناتىنداردىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ٶزٸن ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشى سانالادى. بۇل قازاقستاندا جۇمىسسىزدار سانىن ازايتۋ ٷشٸن ويلاپ تابىلعان كاتەگورييا. ٸس جٷزٸندە بۇل كاتەگوريياداعى كەزدەيسوق تابىس كٶزٸمەن كٷنەلتەتٸن ادامدار نە كٶكتە ەمەس, نە جەردە ەمەس. وسى ازاماتتاردىڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ نە بولادى? ولار قارتايماي ما? زەينەتكەرلٸك جاسقا جەتپەي مە?
سالىق ورگاندارى قيت ەتسە بولدى «يپ اش!» دەپ تۇرادى. جەكە كەسٸپكەرلٸك اشۋعا سول «ٶزٸن ٶزٸ قامتۋشىلاردىڭ» بەرٸنٸڭ شاماسى كەلمەيدٸ عوي. جاعدايى جٸبەرمەيدٸ. كافەدە داياشى بولىپ بٸر كٷندٸك اقىسىن قولما قول الىپ جٷرگەن جٸگٸتتەر مەن قىزدار قايتٸپ «يپ» اشادى?
قۇقىقسىزداردىڭ قالىڭ ارميياسىنىڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ نە بولادى? حالىقتىڭ وسىنداي قۇقىقسىز توبى - ەلەۋمەتتٸك سٸلكٸنٸستەردٸڭ تامىزىعى. مەنٸڭشە, بٷگٸندە تەك جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ عانا قۇقىقتارىن قورعايتىن ەڭبەك كودەكسٸنە ارنايى باپتار ەنگٸزٸپ, ٶزٸن ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشىلاردىڭ وسى ٶزەكتٸ مەسەلەسٸ شەشٸلۋٸ قاجەت! مەملەكەت ٶز ازاماتتارىنىڭ ەرتەڭگٸ تاعدىرىنا بەي-جاي قاراماۋعا تيٸس!
مارات توقاشباەۆتٸڭ فەيسبۋكتەگٸ جازباسىنان
