Foto: Muhit-Ardager Sydyqnazarovtyń jeke paraqshasynan
Zamanaýi zertteýler institýtynyń direktory Muhit-Ardager Sydyqnazarov Qazaq memleketiniń 1530 jylǵy kartasyn tapty. Bul týraly ol óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda jariialady, dep habarlaidy Halyq Uni saity.
Frantsýz koroli IV Karldyń kúmis globýsta beinelengen 1530 jylǵy álem kartasynda qazaq memleketiniń aýmaǵy anyq beinelengen. Sydyqnazarovtyń aitýynsha, 1540 jylǵy shveitsariialyq kartadaǵy sekildi bul kartada da Qazaqtar, Qazaqiia óziniń shynaiy etnonimi jáne politonimi – Kosaki degen atpen kórsetilgen.
"Men suqbattarym men maqalalarymda kóne eýropalyq kartalardy izdeý, zertteý men júieleý kútpegen jańalyqtar ashýy múmkin ekenin aityp kelemin. Qazaq Memleketiniń búginge deiin tabylǵan eń eski kartasy 1540 jylǵy karta edi. Ol Bazel qalasynda tabylǵan jáne jazylǵan shveitsariialyq karta bolatyn. Al búgingi eń kóne karta – Qazaqiia kórsetilgen 1530 jylǵy álem kartasy", – deidi Muhit-Ardager Sydyqnazarov.
«Tarihta birneshe IV Karl bolǵan, biz aityp otyrǵan karta Lotaringiianyń IV Karlyna tiesili», – deidi ǵalym.
Faksimildi qaǵaz karta monohromdy, tek kei qurlyqtardyń shetin qurastyrýshylar qoiý sary túspen boiaǵan.
Kartada Qazaqiianyń qasynda Noǵai (Nogai), Qypshaq (Comani), Qazan (Kazan), Bulǵariia (Bvlgaria), Qalmaq (Kalmvki) jáne basqa da kórshiles túrki jáne basqa da memleketter men halyqtardyń toponimi belgilengen. Kartadan sonymen qatar Shaǵatai Ulysy (Zagathay), Soǵdy (Sogdia), Horasannyń (Corazine) jerin de baiqaýǵa bolady.
Qazaqiia Kaspii teńiziniń soltústik-batysynda ornalasqan. Kaspii teńizi onda Mare Hyrcan (Girkan teńizi – Kaspiidiń kóptegen kóne tarihi gidronomynyń biri) dep kórsetilgen. Qazaqiiadan soltústik pen soltústik batysta Sarmatiia (Sarmatia), Viatka eli bolǵan.
"Qypshaqtar orta ǵasyrlardaǵy, keiingi ortaǵasyr men jańa zamandaǵy kartalarda Kýman, Koman, Poloýchi, Polovtsy, Kipzaki, Kypsaki, Kapsaki, Kipsaki dep belgilegen edi", – deidi institýt direktory.
Muhit-Ardager Sydyqnazarovtyń aitýynsha, kartada zertteýge turarlyq qundy dúnieler, atap aitqanda, tanys toponimer, gidronimder, politonimder men etnonimder bar jáne kútpegen jańalyqtarǵa keziktirýi múmkin. Bir qyzyǵy, kartada Meksika shyǵanaǵy Mare Catayum delingen.
"Buiyrsa, karta men daiyndap jatqan XV-XIX ǵasyrlardaǵy Qazaq Memleketiniń eýropalyq jáne amerikalyq kartalary atlasynyń kóptomdyǵynyń tolyqtyrylǵan jáne keńeitilgen ekinshi basylymyna enedi", – dep jazdy ǵalym.
