فوتو: مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆتىڭ جەكە پاراقشاسىنان
زاماناۋي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ قازاق مەملەكەتٸنٸڭ 1530 جىلعى كارتاسىن تاپتى. بۇل تۋرالى ول ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا جارييالادى, دەپ حابارلايدى Halyq Uni سايتى.
فرانتسۋز كورولٸ IV كارلدىڭ كٷمٸس گلوبۋستا بەينەلەنگەن 1530 جىلعى ەلەم كارتاسىندا قازاق مەملەكەتٸنٸڭ اۋماعى انىق بەينەلەنگەن. سىدىقنازاروۆتىڭ ايتۋىنشا, 1540 جىلعى شۆەيتسارييالىق كارتاداعى سەكٸلدٸ بۇل كارتادا دا قازاقتار, قازاقييا ٶزٸنٸڭ شىنايى ەتنونيمٸ جەنە پوليتونيمٸ – Kosaki دەگەن اتپەن كٶرسەتٸلگەن.
"مەن سۇقباتتارىم مەن ماقالالارىمدا كٶنە ەۋروپالىق كارتالاردى ٸزدەۋ, زەرتتەۋ مەن جٷيەلەۋ كٷتپەگەن جاڭالىقتار اشۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتىپ كەلەمٸن. قازاق مەملەكەتٸنٸڭ بٷگٸنگە دەيٸن تابىلعان ەڭ ەسكٸ كارتاسى 1540 جىلعى كارتا ەدٸ. ول بازەل قالاسىندا تابىلعان جەنە جازىلعان شۆەيتسارييالىق كارتا بولاتىن. ال بٷگٸنگٸ ەڭ كٶنە كارتا – قازاقييا كٶرسەتٸلگەن 1530 جىلعى ەلەم كارتاسى", – دەيدٸ مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ.
«تاريحتا بٸرنەشە IV كارل بولعان, بٸز ايتىپ وتىرعان كارتا لوتارينگييانىڭ IV كارلىنا تيەسٸلٸ», – دەيدٸ عالىم.
فاكسيميلدٸ قاعاز كارتا مونوحرومدى, تەك كەي قۇرلىقتاردىڭ شەتٸن قۇراستىرۋشىلار قويۋ سارى تٷسپەن بوياعان.
كارتادا قازاقييانىڭ قاسىندا نوعاي (Nogai), قىپشاق (Comani), قازان (Kazan), بۇلعارييا (Bvlgaria), قالماق (Kalmvki) جەنە باسقا دا كٶرشٸلەس تٷركٸ جەنە باسقا دا مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ توپونيمٸ بەلگٸلەنگەن. كارتادان سونىمەن قاتار شاعاتاي ۇلىسى (Zagathay), سوعدى (Sogdia), حوراساننىڭ (Corazine) جەرٸن دە بايقاۋعا بولادى.
قازاقييا كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ سولتٷستٸك-باتىسىندا ورنالاسقان. كاسپيي تەڭٸزٸ وندا Mare Hyrcan (گيركان تەڭٸزٸ – كاسپييدٸڭ كٶپتەگەن كٶنە تاريحي گيدرونومىنىڭ بٸرٸ) دەپ كٶرسەتٸلگەن. قازاقييادان سولتٷستٸك پەن سولتٷستٸك باتىستا سارماتييا (Sarmatia), ۆياتكا ەلٸ بولعان.
"قىپشاقتار ورتا عاسىرلارداعى, كەيٸنگٸ ورتاعاسىر مەن جاڭا زامانداعى كارتالاردا كۋمان, كومان, پولوۋچي, پولوۆتسى, كيپزاكي, كىپساكي, كاپساكي, كيپساكي دەپ بەلگٸلەگەن ەدٸ", – دەيدٸ ينستيتۋت ديرەكتورى.
مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆتىڭ ايتۋىنشا, كارتادا زەرتتەۋگە تۇرارلىق قۇندى دٷنيەلەر, اتاپ ايتقاندا, تانىس توپونيمەر, گيدرونيمدەر, پوليتونيمدەر مەن ەتنونيمدەر بار جەنە كٷتپەگەن جاڭالىقتارعا كەزٸكتٸرۋٸ مٷمكٸن. بٸر قىزىعى, كارتادا مەكسيكا شىعاناعى Mare Catayum دەلٸنگەن.
"بۇيىرسا, كارتا مەن دايىنداپ جاتقان XV-XIX عاسىرلارداعى قازاق مەملەكەتٸنٸڭ ەۋروپالىق جەنە امەريكالىق كارتالارى اتلاسىنىڭ كٶپتومدىعىنىڭ تولىقتىرىلعان جەنە كەڭەيتٸلگەن ەكٸنشٸ باسىلىمىنا ەنەدٸ", – دەپ جازدى عالىم.
