S.J.Asfendiiarov atyndaǵy Qazaq ulttyq meditsina ýniversitetiniń pýlmonologiia kafedrasynyń dotsenti, Meditsina ǵylymnyń kandidaty pýlmonolog dáriger Nazima Zárýbekqyzy pnevmoniia men koronavirýs indetine qatysty kópshilik arasynda jii qoiylatyn suraqtarǵa jaýap berdi.
Nazima Zárýbekqyzy, aýrýǵa shaldyqqan adamdar ókpesiniń qabynǵanyn bilmei qalady nemese kesh biledi sebebi nede?
– Koronavirýs infektsiiasy (COVID-19) – jedel juqpaly aýrý SARS CoV-2 koronavirýsynyń jańa shtamy aýa-tamshyly jáne janasý arqyly beriledi. Aty aityp turǵandai SarsCOV 2 - «Severe acute respiratory syndrome-related» bul jedel respiratorlyq sindromǵa bailanysty damityn ári aýyr ótetin aýrý.
Iá, bul pnevmoniiany keibir naýqastar sezbei qalady, ol adamnyń immýndyq júiesine, virýstyń qanshalyqty mólsherde juqqanyna, adam aǵzasy virýstyń bolýyna qanshalyqty tez jaýap bere bastaidy soǵan bailanysty. Aǵzaǵa túsken soń birneshe ýaqyttan keiin iaǵni, organizm virýspen kúresýdi bastaǵanda, aýrýdyń klinikalyq belgileri kórine bastaidy. Muryn arqyly kirgen virýs, joǵarǵy tynys joldarynan enip tómengi tynys joldarynyń distaldi bóliginiń epitelialdi jasýshalary retseptorlaryn qozdyryp qurǵaq jótel, demikpe shaqyrady. Bul ókpeniń edáýir bóliginiń zaqymdanýyn kórsetedi. Klinikalyq belgiler tek 9-12 kún aralyǵynda kórinis berýi múmkin, sońynda aýyr asqyný týdyrady. Negizinde qalypty jaǵdaida adam ókpe qyzmetiniń barlyq múmkindigin paidalana bermeidi, tek sportpen shuǵyldanatyn adamdar ókpe qyzmetin 100 paiyzǵa paidalanady, sondyqtan da keibir kezde ókpe qyzmetiniń nasharlaǵanyn alǵashqy kezde sezbei qalýy múmkin. Keiin asqynǵanda ǵana demikpe, aýyr respiratorlyq distress sindromymen múshkil halde aýrýhanaǵa túsip jatady.
– Koronavirýs indeti árkimde ártúrli formada ótedi, ol adamnyń aǵzasyna bailanysty ma?
– Koronavirýs indetiniń árkimde ártúrli deńgeide ótýine birinishiden juqtyrylǵan infektsiianyń virýlenttiligine, virýstyń juqtyrǵyshtyq dozasyna, ekinshiden naýqastyń immýndyq júiesine, aǵzanyń infektsiiaǵa qarsy turý qabiletine, naýqastyń jasyna, qosymsha aýrýlaryna, qaýip-qater faktorlaryna bailanysty. Keide virýs juqtyrǵan naýqastar kóp mólsherde óz betinshe antibakterialdi dárilerdi, virýska qarsy dárilerdi esepsiz, dárigerdiń taǵaiyndaýynsyz iship, immýnitetin tómendetip, aǵzanyń qarsy turý qabiletin ózdnri álsiretip jatatyn jaǵdai jii kezdesedi. Negizi patogenezinde virýs alveolotsitterdi zaqymdap, immýnoqabynýlyq sindrom shaqyrady, sonymen qatar patogenetikalyq turǵyda COVID-19 viremiiamen, jergilikti jáne júielik immýnqabynýshylyq úrdismen júredi. Ol koagýliatsiianyń belsendiligin, endoteliidiń qabynýyn, gipoksiia, makro jáne mikrotrombozdar shaqyryp simptomsyz túrinen klinikalyq aiqyn intoksikatsiia, joǵary qyzý, ókpe, júrek, búirek, asqazan-ishek joly qantamyrlarynyń endotelii zaqymdalýymen, ortalyq jáne periferiialyq júike júiesiniń aýyr asqynýymen kórinedi.
– Iis pen dám sezbeý JRVI belgisi me, álde KVI me?
– Iis pen dám sezbeý negizinde koronavirýstyń belgileri, biraq allergiialyq jáne JRVI kezindegi rinit belgileri de bolýy mýmkin, sondyqtan ekeýin jaqsylap ajyratyp alý kerek. Koronavirýs kezinde tek qana dám men iis sezý buzylyp qoimaidy, qosymsha ishtiń ótýi, bórtpeniń paida bolýy, bulshyq etterdiń aýrýy siiaqty qosymsha belgiler de kórinis beredi. Bir ǵana iis sezbei qalý sisptomy bolsa, koronavirýs boldym dep ýaiymdaý artyq, naqty diagnoz qoiý úshin qalǵan simptomdardyń bolýy qajet. Iis pen dám sezbei qalýdy virýstyń muryn shyryshty qabatyndaǵy nerv ushtaryn zaqymdanýynan dep túsindirýge bolady, ol 1-2 apta kóleminde qalpyna keledi.
– Qazir halyq arasynda pnevmoniiadan jazylǵan adamǵa monshaǵa túsýge bolmaidy degen pikir qalyptasqan. Rasynda solai ma?
– Koronovirýsy bar adam monshaǵa túsýden bas tartqany durys, virýs juqtyrǵan keibir adamdar monshaǵa baryp terlep, immýntitetimdi kóteremin, aýrýdan tez aiyǵamyn dep oilaidy, ol durys túsinik emes. Adamdar aýrýdan aiyqtyq, pnevmoniia jok dep mundai nársege mán bermei óziniń jaǵdaiyn jaqsy sezingennen keiin jii monshaǵa túsip, jaǵdaiyn ýshyqtyryp jatady. Naýqastar uzaq ýaqyt ystyq býmen tynystaýǵa jáne qatty býlanǵan jerde kóp otyrýǵa bolmaidy, sebebi ystyq aýa zaqymdanǵan ókpeniń jáne joǵarǵy tynys joldarynyń isigin týǵyzyp, tunshyqtyrady. Biz virýstyń adam aǵzasynan qashan tolyq shyǵyp (virýs eliminatsiiasy), naqty aiyǵatyn kúnin bile bermeimiz. Bul barlyǵyńyzǵa málim jańa virýs jáne aǵymy tolqyn tárizdi, sozylyńqy ótetin aýrý bolǵandyqtan, kúndelikti túsip júrgen sebelekke (dýsh) shomyla týrǵan jón bolady.
– Pýlmonolog dáriger retinde qandai keńes berer edińiz?
«Adamdardyń virýs belgilerine basa nazar aýdarǵany abzal. Densaýlyqqa mán bergen jón. Pnevmoniiamen aýyrǵan naýqastarǵa uzaq ýaqyt boiy reabilitatsiia kerek. Sondyqtan naýqastardan sabyrly bolýyn suraimyz. Sol úshin adamdar bul aýrýdyń uzaq aǵymdy jáne tolqyn tárizdi júretinin esten shyǵarmaýy tiis. Uzaq ári kóp mólsherde antibiotik ishýden bas tartý qajet.
- Áńgimeńizge rahmet!
