Qazaqstan Ortalyq Aziianyń kólik-logistika júiesinde kóshbasshy orynǵa ie. El aýmaǵy arqyly 13 halyqaralyq kólik dálizi ótedi. Geosaiasi ózgerister aiasynda jahandyq logistikalyq tizbekterdiń qaita qurylýy respýblikanyń halyqaralyq baǵyttar júiesindegi rólin edáýir kúsheitti, dep habarlaidy Ult.kz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń strategiialyq maqsaty — Qytaidy Ortalyq Aziia, Kavkaz, Taiaý Shyǵys jáne Eýropamen bailanystyratyn basty kólik-logistikalyq habqa ainalý ekenin birneshe ret málimdegen bolatyn. Búginde bul sektor óziniń eń qarqyndy damý kezeńderiniń birin bastan keshirýde. Sońǵy bes jylda salanyń jalpy ónim kólemi úsh ese ósti: 2021 jylǵy shamamen 4,7 trln teńgeden biyl josparlanǵan 14,3 trln teńgege deiin jetti. Respýblika porttary arqyly ótetin konteinerlik tranzit deńgeii de 4 ese jýyq artty. Sońǵy úsh jyldyń ózinde ótkizý qabileti jylyna 200 myń JFE-ge (TEÝ) deiin jetkizildi.
Premer-ministr Oljas Bektenov Mańǵystaý oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda eldiń THKB (Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty) júiesindegi pozitsiiasyn nyǵaitatyn jańa jobalardyń júzege asyrylý barysyn tekserdi.
Kaspii jaǵalaýynda jylyna 8 jańa keme salatyn jáne 24 kemeni jóndeýden ótkizetin zamanaýi keme jasaý verfin salý josparlanyp otyr. Bul tolyq tsikldi kásiporynda ekipajsyz sý ústi apparattary da óndiriletin bolady. Jobaǵa keminde 125 mlrd teńge investitsiia baǵyttalady.
Aqtaý áýejaiy bazasynda mýltimodaldy logistikalyq jáne aviatsiialyq hab boi kóteredi. Onda bir mezgilde áýe kemeleri men júk aviatsiiasyna tehnikalyq qyzmet kórsetilip, jóndeý júrgiziledi. Jobanyń múmkindigi — jylyna áýe kemelerine 200-den astam tehnikalyq qyzmet kórsetý operatsiiasy jáne 60-qa deiin syrlaý jumysy.
Quryq portynda kópfýnktsionaldy terminaldyń birinshi kezeńiniń qurylysyna daiyndyq júrip jatyr. Joba Prezidenttiń Qytaiǵa jasaǵan jumys sapary barysynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar aiasynda júzege asyrylýda. «Guoyou Materials Group» kompaniiasy bul jobaǵa 470 mlrd teńge investitsiia salady. Jumystar 2026–2028 jyldarǵa, al ekinshi kezeń 2029–2031 jyldarǵa josparlanǵan. Paidalanýǵa berý 2032 jylǵa kózdelgen.
Premer-ministr jobalardyń sapaly ári ýaqtyly júzege asyrylýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Qurylys merzimderin saqtaýǵa, investitsiia tartýǵa, turaqty jumys oryndaryn qurýǵa, óndiristi oqshaýlaýǵa (lokalizatsiia) jáne óńir turǵyndary men ekonomikasy úshin naqty nátijege qol jetkizýge erekshe nazar aýdarylýy tiis.
«Memleket basshysy Qazaqstandy Eýraziianyń basty kólik torabyna ainaldyrý mindetin qoidy. Mańǵystaý oblysy Qazaqstan damýynyń jańa kezeńindegi tirek óńirlerdiń birine ainalýy tiis.
Zamanaýi keme jasaý bazasyn, mýltimodaldy aviatsiialyq-logistikalyq habty jáne Quryq portynda kópfýnktsionaldy terminal qurý Orta dálizdiń kólik infraqurylymyn keńeitýge, tasymal turaqtylyǵyn arttyrýǵa jáne Mańǵystaý oblysy men Aqtaý qalasynyń elimizdiń mańyzdy kólik-logistikalyq toraby retindegi rólin nyǵaitýǵa múmkindik beredi. Úkimet qajetti qoldaýdy qamtamasyz etedi. Árbir joba sapaly, belgilengen merzimde jáne halyq úshin naqty nátijemen júzege asyrylýy tiis», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Qazaqstan THKB-nyń túiindi býyny bolǵandyqtan, eldiń logistikalyq áleýetin keńeitý halyqaralyq baǵyttyń barlyq qatysýshylaryna tikelei áser etedi.
«Geosaiasi qubylmalylyq fonynda Soltústik baǵyttyń mańyzy birtindep tómendep, kerisinshe Orta dálizdiń róli edáýir artyp keledi. Qazirgi tańda júk tasymalynyń kólemi jylyna 4,5 mln tonnadan asady, keleshekte bul kórsetkish 10 mln tonnaǵa deiin ósýi múmkin.
Qazaqstannyń Eýropa men Aziia, Shyǵys pen Batys arasyndaǵy geografiialyq tiimdi ornalasýyn eskersek, eldiń kólik-logistika salasyndaǵy áleýeti orasan zor dep aitýǵa bolady. Qýattylyqty arttyrý Ortalyq Aziia men Ońtústik Kavkaz arqyly Qytai men Eýropalyq Odaq elderi arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq qarym-qatynastardy keńeitýge yqpal etedi», — deidi saiasattanýshy, Halyqaralyq Qara teńiz ýniversitetiniń professory Nika Chitadze (Grýziia).
Eýropalyq Odaqtyń «Global Gateway» jobasynyń Transkaspii kólik dálizi Koordinatsiialyq platformasynyń aǵa sarapshysy Ǵaidar Ábdikerimov kólik-logistika salasyndaǵy barlyq jobalardyń basty máni — Qazaqstannyń ekonomikalyq derbestigin qamtamasyz etý ekenin atap ótti.
«Qazaqstannyń shetelde salǵan terminaldary salynǵan investitsiiany aqtap qana qoimai, strategiialyq mindetterdi de atqaryp otyr. Oǵan jarqyn mysal — konteinerlerdi óńdeý boiynsha álemdegi eń iri 15 porttyń biri bolyp tabylatyn Lianiýngan porty. Sonymen qatar Sian qalasynda qurylǵan bizdiń qurǵaq port ta óte tiimdi jumys istep jatyr — ol negizgi júk aǵyndaryn shoǵyrlandyrady. Mańǵystaýdyń port infraqurylymyn damytý — bul tek kólik salasyna salynǵan investitsiia emes, sonymen birge eldiń ekonomikalyq turaqtylyǵyna salynǵan kapital», — dep atap ótti Ǵaidar Ábdikerimov.
Sońǵy 15 jylda Qazaqstan kólik jáne logistika infraqurylymyn damytýǵa 35 mlrd dollardan astam investitsiia saldy. Respýblikada 754 shaqyrym jańa temirjol jelileri salynýda, bul salalyq ónim kólemin úsh jarym esege jýyq arttyrýǵa múmkindik beredi. Jyl sońyna deiin Moiynty – Qyzyljar jáne Dárbaza – Maqtaaral ýchaskeleriniń qurylysyn aiaqtaý josparlanǵan. Bul jobalardyń da kólik júiesin damytýda strategiialyq mańyzy bar. Sonymen qatar barlyq óńirde 124 temirjol vokzalyn jańǵyrtý boiynsha áleýmettik baǵdarlama iske asyrylýda — bul táýelsizdik jyldaryndaǵy eń iri joba.
Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha aviatsiia infraqurylymy da belsendi damyp keledi. Áýejailar, sonyń ishinde týristik aimaqtardaǵy áýe ailaqtary jańartylyp, jańadan salynýda.
«Qazaqstannyń negizgi tranzittik memleket retindegi pozitsiiasy nyǵaia túsedi. El Úkimeti men bilik organdary ortalyq deńgeide de, óńirlik deńgeide de Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy ekonomikalyq jáne saiasi rólin arttyrý úshin aýqymdy kúsh-jiger jumsaýda. Bul memlekettiń ónerkásiptik áleýetin de barynsha paidalanýǵa múmkindik beredi», — dep esepteidi grýziialyq saiasattanýshy Nika Chitadze.
Tsifrlyq tehnologiialar men jasandy intellekt sheshimderin engizý de eldiń saladaǵy kóshbasshylyq pozitsiiasyn kúsheitýge yqpal etedi. «Smart Cargo» platformasy iske qosyldy: biryńǵai tsifrlyq tereze kedendik, logistikalyq jáne kommertsiialyq qyzmetterdi ortaq tsifrlyq ortaǵa biriktiredi. Kelesi kezeń — taýar almasýdy jedeldetýge múmkindik beretin Eýraziianyń biryńǵai tsifrlyq kólik keńistigin qurý.
Qazirgi jaǵdaida logistika ulttyq básekege qabilettilik pen turaqty ekonomikalyq ósimniń negizgi quraldarynyń birine ainalyp otyr. Aǵymdaǵy damý qarqynyn saqtaǵan jaǵdaida Qazaqstan tranzitten túsetin tabysty edáýir arttyryp, jańa investitsiialar tartyp, Shyǵys pen Batys arasyndaǵy strategiialyq kópir mártebesin odan ári nyǵaita alady.
