قازاقستان ورتالىق ازييانىڭ كٶلٸك-لوگيستيكا جٷيەسٸندە كٶشباسشى ورىنعا يە. ەل اۋماعى ارقىلى 13 حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸ ٶتەدٸ. گەوساياسي ٶزگەرٸستەر اياسىندا جاھاندىق لوگيستيكالىق تٸزبەكتەردٸڭ قايتا قۇرىلۋى رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق باعىتتار جٷيەسٸندەگٸ رٶلٸن ەدەۋٸر كٷشەيتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق ماقساتى — قىتايدى ورتالىق ازييا, كاۆكاز, تاياۋ شىعىس جەنە ەۋروپامەن بايلانىستىراتىن باستى كٶلٸك-لوگيستيكالىق حابقا اينالۋ ەكەنٸن بٸرنەشە رەت مەلٸمدەگەن بولاتىن. بٷگٸندە بۇل سەكتور ٶزٸنٸڭ ەڭ قارقىندى دامۋ كەزەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸن باستان كەشٸرۋدە. سوڭعى بەس جىلدا سالانىڭ جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ ٷش ەسە ٶستٸ: 2021 جىلعى شامامەن 4,7 ترلن تەڭگەدەن بيىل جوسپارلانعان 14,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن جەتتٸ. رەسپۋبليكا پورتتارى ارقىلى ٶتەتٸن كونتەينەرلٸك ترانزيت دەڭگەيٸ دە 4 ەسە جۋىق ارتتى. سوڭعى ٷش جىلدىڭ ٶزٸندە ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ جىلىنا 200 مىڭ جفە-گە (تەۋ) دەيٸن جەتكٸزٸلدٸ.
پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەلدٸڭ تحكب (ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى) جٷيەسٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتاتىن جاڭا جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تەكسەردٸ.
كاسپيي جاعالاۋىندا جىلىنا 8 جاڭا كەمە سالاتىن جەنە 24 كەمەنٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزەتٸن زاماناۋي كەمە جاساۋ ۆەرفٸن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل تولىق تسيكلدٸ كەسٸپورىندا ەكيپاجسىز سۋ ٷستٸ اپپاراتتارى دا ٶندٸرٸلەتٸن بولادى. جوباعا كەمٸندە 125 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا باعىتتالادى.
اقتاۋ ەۋەجايى بازاسىندا مۋلتيمودالدى لوگيستيكالىق جەنە اۆياتسييالىق حاب بوي كٶتەرەدٸ. وندا بٸر مەزگٸلدە ەۋە كەمەلەرٸ مەن جٷك اۆياتسيياسىنا تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتٸلٸپ, جٶندەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. جوبانىڭ مٷمكٸندٸگٸ — جىلىنا ەۋە كەمەلەرٸنە 200-دەن استام تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ وپەراتسيياسى جەنە 60-قا دەيٸن سىرلاۋ جۇمىسى.
قۇرىق پورتىندا كٶپفۋنكتسيونالدى تەرمينالدىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸنٸڭ قۇرىلىسىنا دايىندىق جٷرٸپ جاتىر. جوبا پرەزيدەنتتٸڭ قىتايعا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا قول جەتكٸزٸلگەن ۋاعدالاستىقتار اياسىندا جٷزەگە اسىرىلۋدا. «Guoyou Materials Group» كومپانيياسى بۇل جوباعا 470 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا سالادى. جۇمىستار 2026–2028 جىلدارعا, ال ەكٸنشٸ كەزەڭ 2029–2031 جىلدارعا جوسپارلانعان. پايدالانۋعا بەرۋ 2032 جىلعا كٶزدەلگەن.
پرەمەر-مينيستر جوبالاردىڭ ساپالى ەرٸ ۋاقتىلى جٷزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى. قۇرىلىس مەرزٸمدەرٸن ساقتاۋعا, ينۆەستيتسييا تارتۋعا, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, ٶندٸرٸستٸ وقشاۋلاۋعا (لوكاليزاتسييا) جەنە ٶڭٸر تۇرعىندارى مەن ەكونوميكاسى ٷشٸن ناقتى نەتيجەگە قول جەتكٸزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋى تيٸس.
«مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى ەۋرازييانىڭ باستى كٶلٸك تورابىنا اينالدىرۋ مٸندەتٸن قويدى. ماڭعىستاۋ وبلىسى قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭٸندەگٸ تٸرەك ٶڭٸرلەردٸڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس.
زاماناۋي كەمە جاساۋ بازاسىن, مۋلتيمودالدى اۆياتسييالىق-لوگيستيكالىق حابتى جەنە قۇرىق پورتىندا كٶپفۋنكتسيونالدى تەرمينال قۇرۋ ورتا دەلٸزدٸڭ كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋگە, تاسىمال تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا جەنە ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن اقتاۋ قالاسىنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ماڭىزدى كٶلٸك-لوگيستيكالىق تورابى رەتٸندەگٸ رٶلٸن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٷكٸمەت قاجەتتٸ قولداۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. ەربٸر جوبا ساپالى, بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە جەنە حالىق ٷشٸن ناقتى نەتيجەمەن جٷزەگە اسىرىلۋى تيٸس», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
قازاقستان تحكب-نىڭ تٷيٸندٸ بۋىنى بولعاندىقتان, ەلدٸڭ لوگيستيكالىق ەلەۋەتٸن كەڭەيتۋ حالىقارالىق باعىتتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
«گەوساياسي قۇبىلمالىلىق فونىندا سولتٷستٸك باعىتتىڭ ماڭىزى بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ, كەرٸسٸنشە ورتا دەلٸزدٸڭ رٶلٸ ەدەۋٸر ارتىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا جٷك تاسىمالىنىڭ كٶلەمٸ جىلىنا 4,5 ملن توننادان اسادى, كەلەشەكتە بۇل كٶرسەتكٸش 10 ملن تونناعا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن.
قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازييا, شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى گەوگرافييالىق تيٸمدٸ ورنالاسۋىن ەسكەرسەك, ەلدٸڭ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ەلەۋەتٸ وراسان زور دەپ ايتۋعا بولادى. قۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ورتالىق ازييا مەن وڭتٷستٸك كاۆكاز ارقىلى قىتاي مەن ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ», — دەيدٸ ساياساتتانۋشى, حالىقارالىق قارا تەڭٸز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى نيكا چيتادزە (گرۋزييا).
ەۋروپالىق وداقتىڭ «Global Gateway» جوباسىنىڭ ترانسكاسپيي كٶلٸك دەلٸزٸ كوورديناتسييالىق پلاتفورماسىنىڭ اعا ساراپشىسى عايدار ەبدٸكەريموۆ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى بارلىق جوبالاردىڭ باستى مەنٸ — قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستاننىڭ شەتەلدە سالعان تەرمينالدارى سالىنعان ينۆەستيتسييانى اقتاپ قانا قويماي, ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ دە اتقارىپ وتىر. وعان جارقىن مىسال — كونتەينەرلەردٸ ٶڭدەۋ بويىنشا ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ 15 پورتتىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن ليانيۋنگان پورتى. سونىمەن قاتار سيان قالاسىندا قۇرىلعان بٸزدٸڭ قۇرعاق پورت تا ٶتە تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر — ول نەگٸزگٸ جٷك اعىندارىن شوعىرلاندىرادى. ماڭعىستاۋدىڭ پورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ — بۇل تەك كٶلٸك سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ەلدٸڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىنا سالىنعان كاپيتال», — دەپ اتاپ ٶتتٸ عايدار ەبدٸكەريموۆ.
سوڭعى 15 جىلدا قازاقستان كٶلٸك جەنە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 35 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا سالدى. رەسپۋبليكادا 754 شاقىرىم جاڭا تەمٸرجول جەلٸلەرٸ سالىنۋدا, بۇل سالالىق ٶنٸم كٶلەمٸن ٷش جارىم ەسەگە جۋىق ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جىل سوڭىنا دەيٸن مويىنتى – قىزىلجار جەنە دەربازا – ماقتاارال ۋچاسكەلەرٸنٸڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبالاردىڭ دا كٶلٸك جٷيەسٸن دامىتۋدا ستراتەگييالىق ماڭىزى بار. سونىمەن قاتار بارلىق ٶڭٸردە 124 تەمٸرجول ۆوكزالىن جاڭعىرتۋ بويىنشا ەلەۋمەتتٸك باعدارلاما ٸسكە اسىرىلۋدا — بۇل تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى ەڭ ٸرٸ جوبا.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۆياتسييا ينفراقۇرىلىمى دا بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. ەۋەجايلار, سونىڭ ٸشٸندە تۋريستٸك ايماقتارداعى ەۋە ايلاقتارى جاڭارتىلىپ, جاڭادان سالىنۋدا.
«قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ترانزيتتٸك مەملەكەت رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسى نىعايا تٷسەدٸ. ەل ٷكٸمەتٸ مەن بيلٸك ورگاندارى ورتالىق دەڭگەيدە دە, ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە دە قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ارەناداعى ەكونوميكالىق جەنە ساياسي رٶلٸن ارتتىرۋ ٷشٸن اۋقىمدى كٷش-جٸگەر جۇمساۋدا. بۇل مەملەكەتتٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتٸن دە بارىنشا پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەپ ەسەپتەيدٸ گرۋزييالىق ساياساتتانۋشى نيكا چيتادزە.
تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن جاساندى ينتەللەكت شەشٸمدەرٸن ەنگٸزۋ دە ەلدٸڭ سالاداعى كٶشباسشىلىق پوزيتسيياسىن كٷشەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ. «Smart Cargo» پلاتفورماسى ٸسكە قوسىلدى: بٸرىڭعاي تسيفرلىق تەرەزە كەدەندٸك, لوگيستيكالىق جەنە كوممەرتسييالىق قىزمەتتەردٸ ورتاق تسيفرلىق ورتاعا بٸرٸكتٸرەدٸ. كەلەسٸ كەزەڭ — تاۋار الماسۋدى جەدەلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەۋرازييانىڭ بٸرىڭعاي تسيفرلىق كٶلٸك كەڭٸستٸگٸن قۇرۋ.
قازٸرگٸ جاعدايدا لوگيستيكا ۇلتتىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك پەن تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. اعىمداعى دامۋ قارقىنىن ساقتاعان جاعدايدا قازاقستان ترانزيتتەن تٷسەتٸن تابىستى ەدەۋٸر ارتتىرىپ, جاڭا ينۆەستيتسييالار تارتىپ, شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ستراتەگييالىق كٶپٸر مەرتەبەسٸن ودان ەرٸ نىعايتا الادى.
