Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy koronavirýsty pandemiia dep baǵalaǵannan keiin álem memleketteri virýstyń taralýyn tejeýge baryn salyp, ishki qaýipsizdigin kúsheitip, aiylyn tarta bastady.
Jas nemese kári, bai nemese kedei dep bólmei, qaýipti oshaqta bolǵan adamǵa ońai juǵatyn koronavirýs qazirgi tańda álemniń júzden astam eline taraǵan. Biz bul maqalada álem elderiniń virýstyń qaýipti jańa túrinen qalai qorǵanyp jatqanyn anyqtap kórdik.
Koronavirýs – atqa da, taqqa da qarap turǵan joq
HHI ǵasyrda memleketterdiń jan-jaqty integratsiialyq bailanysy, saýda-sattyq boiynsha qarym-qatynasy koronavirýs infektsiiasynyń tez taralýyna jol ashqan sekildi. Koronavirýs – atqa da, taqqa da qarap turǵan joq. Ulybritaniia densaýlyq saqtaý ministriniń orynbasary Nadin Dorriske koronavirýs diagnozynyń qoiylýy, 74 jastaǵy Filippin prezidenti Rodrigo Dýterteniń kúdikke ilinip, test tapsyrýy osyny ańǵartsa kerek. Akter Tom Henks zaiyby Rita Ýilsonmen birge Avstraliiada koronavirýsqa tapsyrǵan synamasynyń qorytyndysy oń bolyp shyqty. 63 jastaǵy Henks pen onyń zaiyby Kvislendte sýyq tiiý belgileri paida bolǵan soń, meditsinalyq kómekke júgingen eken.
Koronavirýs oiyn-saýyq ortalyqtary men mádeni salanyń jumysyna ǵana emes, sonymen qatar sportqa da áser etip otyr. Virýs keseliniń biyl Tokio Olimpiadasyn keiinge shegeretin túri bar. The Wall Street Journal Tokio-2020 atqarýshy komitetiniń múshesi Harýiýki Takahashi Tokio Olimpiadasyn toqtatqannan góri eki jyldan keiin ótkizgen jón dep jatyr. Sonymen qatar, iri fýtbol oqiǵalary da keiinge qaldyryldy. Manchester men Arsenal komandalary arasyndaǵy aǵylshyn matchy toqtatylyp, Frantsiia «PSJ» men «Lion» arasyndaǵy el kýbogynyń finalyn keiinge shegerilgen.
Eýropa fýtbol qaýymdastyqtary odaǵy (ÝEFA) match bastalar aldyndaǵy qol alysý dástúrli sharasyn ótkizýge tyiym salǵanyn da atap ótý kerek. Resmi málimdemege sáikes, fýtbol oiyndary aldynda qol alysýǵa tyiym salý sheshimi Eýropada koronavirýstyń taralýyna bailanysty qabyldanǵan. Osy rette, qarsylas komanda músheleri men tóreshiler ÝEFA hattamasymen mindetti bolyp kelgen sharany ótkizbeitin boldy.
«Real Madrid» klýby basketbol komandasynyń bir múshesinen COVID-19 virýsy tabylýyna bailanysty klýb túgeldei karantinge jabyldy. Fýtboldan Ispaniia chempionaty – La Liga toqtatyldy. Liga Twitter akkaýnty resmi málimdeme jasady.
Memleketter mektepter men kinoteatrlardy jaýyp jatyr
Álemdegi memleketter áleýmettik nysandarmen birge jeldetilýi kúrdeli teatrlar men kinoteatrlardyń jumysyn jappai toqtatyp jatyr. Bul shekteýden Qazaqstan da tys qalǵan joq. Koronavirýstyń 44 jaǵdaiy tirkelgen Polshada barlyq mektep men ýniversitet jabylyp, 12 naýryzdan bastap murajailar men kinoteatrlar eki aptaǵa jumysyn toqtatqan. Bul týraly sol eldiń Úkimeti málimdedi. Ondaǵy bilik balalar men mektep oqýshylaryna úide bolýǵa, sondai-aq qoǵamdyq kólikterden aýlaq bolýǵa shaqyrady.
Pandemiia jariialanǵannan keiin Liviia, Úndistan jáne Kýveit te barlyq kinoteatrdy jabý týraly sheshim qabyldaǵan. Sonymen birge Taiaý Shyǵystaǵy kóptegen el infektsiianyń taralýyn boldyrmaý úshin qatań sharalar qoldanýda. Sheteldik buqaralyq aqparat quraldarynyń habarlaýynsha, Saýd Arabiiasyndaǵy barlyq kinoteatr 12 naýryzdan bastap jabylǵan.
Joǵaryda atalǵan eldermen qatar Úndistan biligi de búkil kinoteatrdyń jumysyn toqtata turý týraly sheshim qabyldady. Al Úndistannyń Kerala shtatynda oqý oryndary men kinoteatrlar, teatrlar 31 naýryzǵa deiin jumys istemeitin boldy. Sonymen qatar, Chehiia turǵyndary kinoteatrlarǵa bara almaidy.Koronavirýstyń jappai taralýy anyqtalǵan elderde - Italiia, Iran, Qytai, Japoniia, Gonkong, sondai-aq Frantsiianyń keibir qalalarynda ondaǵan myń teatr jabylyp qalǵan.
Koronavirýs qazirgi tańda Eýropa elderin eseńgiretip tur. Virýstyń jańa túrinen eń kóp zardap shekken el – Italiia. 11 naýryzda Italiianyń Azamattyq qorǵaý ulttyq qyzmetiniń basshysy Andjelo Borrelli elde koronavirýs juqtyrǵandardyń jalpy sany 10 myń adamnan asty dep málimdedi. Al búgingi aqparatqa sensek, Italiiada bul aýrýdan myńnan astam adam kóz jumǵan.
Italiianyń premer-ministri Djýzeppe Konte 10 naýryzdan bastap el ishinde jaiylǵan koronavirýsqa bailanysty karantin sharalary keńeitilip, onyń ishinde azamattardyń júrip-turýy shekteletinin málimdedi. Odan bólek onda 3 sáýirge deiin eldegi barlyq oqý orny jabyldy. Buǵan deiin barlyq kóńil kóterý oryndary, sport klýby, sulýlyq salony, sondai-aq taý shańǵysy kýrortyn jabý týraly jariialanǵan bolatyn. Búkil Italiia boiynsha mádeni mekemeler jabyq jatyr.
Al 12 naýryzdan bastap Italiiada koronavirýstyń jyldam taralýyna bailanysty dárihanalar men azyq-túlik dúkenderinen ózge saýda oryndarynyń barlyǵy jabylyp qaldy.
6 naýryzda Norvegiianyń Parlament tóraǵasy aldaǵy eki aiǵa el ishinde jáne shetelge josparlanǵan barlyq issaparǵa tyiym saldy. Norvegiia biliginiń aldyn alý sharalarynyń kúsheitýiniń jóni barshylyq – eki táýlikte koronavirýsty juqtyrý faktileriniń sany úsh esege artqan.
Chehiiada koronavirýsqa bailanysty 30 kúndik tótenshe jaǵdai jariialandy. Qazirgi ýaqytta respýblikada aýrýdy juqtyrǵandardyń sany 100-ge taiap qalǵan. Chehiiada mektepterdiń bári jabylyp, 30 adamnan artyq jinalatyn sharalardy ótkizýge tyiym salynǵan. Eldegi barlyq sport zaldar jabylyp, elge kirýge jáne elden shyǵýǵa tyiym salynǵan. Barlar tek keshki segizge deiin ǵana jumys isteidi. Pandemiiany esepke ala otyryp, Chehiia shetel azamattaryna beriletin shengen vizasyn berýdi 14 naýryzdan bastap toqtatpaq.
Frantsiia prezidenti Emmaniýel Makron «koronavirýsty keiingi júz jyldyqtaǵy eń úlken úreili epidemiiaǵa teńep», dúisenbiden bastap eldegi barlyq mektepter men ýniversitetterdiń jabylatynyn málim etti.
Ózge eldermen birge Japoniia da qaýipsizdikti kúsheitip, koronavirýs saldarynan Qytai azamattaryna berilgen 2,8 mln vizanyń kúshin joidy. Másele qurlyqtyq Qytai, Gonkong jáne Makao turǵyndaryna qatysty bolyp otyr. Budan basqa, Japoniiaǵa kirý vizalarynan Ońtústik Koreianyń 17 myńǵa jýyq turǵyny aiyrylady. Sharalar 9 naýryzdan bastap kúshine engen.
Fýtboldan Angliia premer-ligasy chempionatynyń basshylyǵy jańa koronavirýstyń taralýymen kúres ádisteriniń biri retinde 70 jastan asqan egde adamdardy liga matchyna, stadionǵa kirgizýge tyiym salý týraly máseleni qarastyrýda. Olar egde azamattar jańa koronavirýs juqtyrýǵa tez beiim bolyp keledi dep sanaidy. Buǵan deiin aǵylshyn premer-ligasynyń (APL) basshylyǵy koronavirýstyń taralýyn boldyrmaý maqsatynda komandalar oiynshylaryna match aldynda qol alysýǵa tyiym salǵan edi.
Niý-Iork gýbernatory Endriý Kýomo shtatta tótenshe jaǵdai rejimin jariia etti. Baspasóz máslihatynda sóz sóilegen gýbernator sońǵy kúnderi shtattyń meditsinalyq biligi virýstyń bar-joǵyn anyqtaý úshin «agressivti» tekserý júrgizgendigin atap ótti. Buǵan deiin aldyn alý sharasy retinde ondaǵan adam májbúrli túrde karantinge jatqyzylǵan edi.
Al Prezident Donald Tramp koronavirýstyń taralýyna jol bermeý úshin AQSh-tyń Eýropamen aradaǵy kez kelgen qatynasy, sonymen birge teńiz jáne áýe tasymalynyń 30 kúnge jabylatynyn jariialady. Tramp halyqqa koronavirýstyń taralýyna bailanysty arnaǵan úndeýinde «qatań, biraq qajetti shekteýler» koronavirýsty juqtyrýdyń 460 oqiǵasy tirkelgen Ulybritaniiaǵa qatysty qoldanylmaitynyn aitty.
12 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha AQSh-ta koronavirýs indetin juqtyrýdyń 1135 oqiǵasy tirkelgen, aýrýǵa shaldyqqan 38 adam qaitys bolǵan.
Máskeý meri Sergei Sobianin bolsa el astanasynda 5 myńnan astam adam qatysatyn buqaralyq sharalardy ótkizýge tyiym salynǵany týraly habarlady.
Onyń aitýynsha, fýtbol jáne hokkei oiyndaryn qosa alǵanda, sporttyq is-sharalarǵa kelýshilerge de shekteý qoiylady. Qatysýshylar men jankúierlerdiń sany 5 myńnan aspaýy kerek.
Sársenbi kúni (11 naýryzda) Tailandtyń ishki ister ministri 18 memlekettiń elge kirýine viza berýdi toqtatqanyn málimdedi. Buǵan deiin 18 el men aýmaqtyń azamattary Tailandtyń immigratsiialyq pýnktine kele salyp, viza alý úshin tólqujat nemese jolaýshy qujattaryn paidalana alatyn. Sondai-aq ministr Ońtústik Koreia, Italiia jáne Gonkong azamattary da viza ala almaitynyn aityp ótti.
Armeniiada 13 naýryzdan bastap barlyq bilim berý mekemeleri jáne balabaqshalar jumys istemeidi. Ol sonymen qatar el azamattary syrqattyń qandai da bir belgileri paida bolǵan jaǵdaida dereý mamandarǵa júginý qajettigi týraly keńeske qulaq asa bermeitinine ókinish bildirdi. Armeniia úkimetiniń basshysy halyqty sabyrlyqqa jáne eldegi jaǵdaidy asyra aitpaýǵa shaqyrdy.
Saqtyq sharalaryn Qazaqstan da kúsheitti
Ortalyq Aziia elderinde koronavirýstyń aldyn alý boiynsha qyzý jumys júrgizilip jatqanyn aita ketý kerek. Qazirgi ýaqytta bizdiń elde, Ózbekstanda, Tájikstanda jáne virýs Qyrǵyzstanda juqtyrý oqiǵalary tirkelmegen. Alaida sonymen birge virýstyń taralmaýy úshin tiisti sharalar qolǵa alynýda. Tájikstanda, Qyrǵyzstanda, bizdiń eldegidei, bilik buqaralyq oryndarda, meshitterde buqaralyq sharalardy ótkizbeý týraly sheshim qabyldaǵan.
Kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev koronavirýs pandemiiasyna bailanysty Qazaqstanda qoǵamdyq is-sharalardyń toqtatylatynyn jariia etken edi. Sondai-aq, elimizde mektep oqýshylary 16 naýryzdan bastap demalysqa shyǵatyn boldy.
Qazaqstanda kópshilik is-sharalardy ótkizýge tyiym salyndy. «Birinshiden, 13 naýryzdan bastap kópshilik is-sharalardy, sonyń ishinde merekelik, sporttyq, mádeni sharalar, konferentsiialar, kórmeler ótkizýge tyiym salynady. Ekinshiden, densaýlyq saqtaý, bilim berý obektilerinde jáne qoǵamdyq kópshilik oryndarda, halyqty qamtamasyz etý ortalyqtary, kommýnaldyq sharýashylyq, tamaq ónerkásibi, saýda, bazarlarda qoǵamdyq tamaqtaný, vokzaldar, áýejailar, qonaqúilerde kúsheitilgen sanitarlyq dezinfektsiialyq rejim ornatý. Qarttar men múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan meditsinalyq-áleýmettik nysandarǵa, áleýmettik ońaltý ortalyqtaryna, múgedek balalarǵa arnalǵan oqý oryndaryna barýǵa tyiym salynyp, ol jerlerge kúsheitilgen sanitarlyq-dezinfektsiialyq rejim engizý. Kanikýl kezinde oqýshylarǵa óńirden tys jerlerge ekskýrsiia jasaýǵa tyiym salý, qoǵamdyq kólikterdi jýyp, dezinfektsiia jasaý. Orta bilim berý oryndary kanikýlǵa 2020 jyly 16 naýryz - 5 sáýir aralyǵynda shyǵý, 16 naýryzdan bastap kolledjder men JOO-lar qashyqtan oqytýǵa, onyń ishinde bilimdi baǵalaýdyń barlyq túrlerin qashyqtan júrgizýge aýystyrý qajet», - dedi keshegi brifingte vitse-premer Eraly Toǵjanov.
.jpg)