Háli múshkil Sýretshiler odaǵy. Áleýmet nazarynan syrt qalǵan óner ieleri

Qazaqstanda irgetasy Keńes odaǵy dáýirinde qalanǵan Jazýshylar odaǵy, Jýrnalister odaǵy, Kompozitorlar odaǵy, Sýretshiler odaǵy, Sáýletshiler odaǵy, Teatr qairatkerleri odaǵy, Kinematografister odaǵy sekildi túrli shyǵarmashylyq odaqtar kúni búginge deiin ómir súrip keledi. Tek olardyń statýsy ózgergen. Buryn bulardyń bári memlekettik mekeme dárejesinde bolsa, búginde qoǵamdyq uiymdar sanatynda.

Kezinde bul odaqtardyń bári memleket ideologiiasy úshin qyzmet etip, músheleriniń eńbekteri baǵalandy, tegin turǵyn úi berildi. Túrli marapattarǵa da ie boldy. Alaida elimiz egemendigin alyp, qoǵamdyq damýdyń naryqtyq ekonomikaǵa negizdelgen túrine kóshkeli buryn memleket qamqorlyǵynda bolǵan kóptegen uiymdar tárizdi shyǵarmashylyq odaqtar da óz betinshe ómir súrýge kóshti. Endi bundai odaqtar demeýshiler kómegine súienip qarajat taýyp jumys júrgizbese, basqalai qarjy kózi olar úshin jabyq degen sóz…

Qoǵamdyq negizde jumys isteitin uiymdarda bir ǵana turaqty qarajat kózi bar, ol da bolmashy tiyn-tebennen turatyn múshelik jarna.

Múshelik jarna demekshi, jaqynda ǵalamtor betterinde «Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń júzden astam múshesi uiymnan shyǵarylǵaly jatyr» degen aqparat paida boldy. «Baqsam , baqa eken» demekshi, álgi shýly aqparattyń paida bolýynyń negizinde múshelik jarnaǵa qatysty áńgime jatyr eken. Biz sonyń anyq-qanyǵyn bileiik dep, Qazaqstan Respýblikasy Sýretshiler odaǵy Basqarmasy tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Jubaniiazov Ómirbek Orynbasarulyna jolyǵyp, mán-jaidy suradyq. Ol kisi bizdiń saýaldarymyzǵa ret-retimen bylaisha jaýap berdi:

– Iá, Qazaqstan Sýretshiler odaǵy basqarmasynyń plenýmynyń sheshimi boiynsha uzaq ýaqyt boiy múshelik jarna tólemeýine bailanysty 138 adamdy Sýretshiler odaǵy músheliginen shyǵarý týraly áńgime bolǵany ras. Biraq biz olardy úzildi-kesildi shyǵaramyz dep buiryq bergenimiz joq. Tek múshelik jarnany eń kemi 3 jyl boiy tólemegenderdiń tizimin berip, eger Sýretshiler odaǵy plenýmynyń jarna tóleý týraly buiryǵy oryndalmasa bul talap údesinen shyqpaǵan tulǵalardyń múshelikten shyǵarylatynyn eskertip, ony Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń saityna salyp qoidyq. Sondyqtan bul arada eshqandai jasyryn áreket joq. Tipti biz 2 jyl jarna tólemegenderdi tizimge qosqanymyz joq. Jańaǵy tizimdegi 30 adam 12 jyl boiy jarna tólemegen!

Bizde múshelik jarna, bar bol­ǵany aiyna 200 teńge ǵana, bir jylǵa eseptesek 2400 teńge. Al zeinetker músheler onyń jartysyn ǵana tóleidi. Salystyrý úshin aitar bolsaq, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń jarnasy aiyna 500 teńge bolsa, Dizainerler odaǵynda 600 teńge.

Bizdiń odaqta myńnan asa múshe bar. Sýretshiler odaǵyna múshe bolatyn tulǵalar odaqtyń jar­ǵy­symen tanysady. Odaqqa múshelikke qujat tapsyrar aldynda Basqarma tóraǵasynyń atyna aryz jazyp, onda jarǵymen tanysqanyn, ondaǵy sharttardy oryndaitynyn bildiredi. Sizge bunyń anyq bolýy úshin jarǵynyń osy máselege qatysty jerin keltireiin:

2009 jyldyń 23 sáýirindegi Qazaqstan Respýblikasynyń Sýret­shiler odaǵynyń HVI sezi bekitken, ózgertý­ler jáne tolyqtyrýlarmen birge «Qazaqstan Respýblikasynyń Sýretshiler odaǵy» qoǵamdyq birlestigi jarǵysynyń 4-bóliminiń 7-babynda bylai delingen:

4.7. Sýretshiler odaǵynyń múshe­li­ginen shyǵarý kelesi jaǵdailarda júr­giziledi:

a) Sýretshiler odaǵynyń múshesi Sýretshiler odaǵynyń Jarǵysynda tujyrymdalǵan qaǵidalardy buzǵan jáne onyń qyzmeti Sýretshiler odaǵynyń maqsattary men mindetterine sáikes kelmegen jaǵdaida;

b) Sýretshiler odaǵyna material­dyq jáne moraldyq ziian keltiretin jáne bedeline daq túsiretin qoǵamǵa qar­sy sipattaǵy is-áreketterdi jasa­ǵan jaǵdaida, QR baspasóz betinde jáne quqyq qorǵaý organdarynda Sýretshiler odaǵynyń sailanǵan organdaryn quqyq buzýshylyqtardy jasady dep negizsiz aiyptaǵany úshin;

v) 1 (bir) jyldan astam ýaqyt ishinde múshelik jarnalardy tólemegen jaǵdaida;

g) óz tilegi boiynsha.

Sýretshiler odaǵynan shyǵarý týraly sheshimdi oblystyq filialdyń sýretshiler jinalysynyń nemese Sýretshiler odaǵy sekretariatynyń, Sýretshiler odaǵynyń Ardagerler keńesimen kelisilgen sheshimi usynyl­ǵannan keiin, Sýretshiler odaǵynyń Basqarmasy qabyldaidy.

Sýretshiler odaǵynan shyǵarý týraly sheshimge Sýretshiler odaǵynyń kezekti Sezinde shaǵymdanýǵa bolady.

Kórip otyrsyz, biz jarǵyǵa súienip otyrmyz. Demek, bul máselede bizdi kinálaý orynsyz. Sosyn taǵy bir aitatyn nárse – qazir saittaǵy boryshkerler tizimine qarasańyz 115 adam qalǵanyn kóresiz. Nege? Óitkeni, 23 adam jarnalaryn tólep, qaryzdarynan qutylǵan. Iaǵni biz jarnanyń qaryzynan qutylǵandardy tizimnen alyp tastap jatyrmyz. Al endi jarna qaryzynan qutylmaǵandardyń máselesi aldaǵy plenýmda qaralyp, olardy odaq músheliginen shyǵara ma, ne qaldyra ma, ony sol pleným sheshetin bolady.

Jarna tóleý – aldymen, Sýretshiler odaǵynyń jarǵysyna sái­kes jinalatyn qarajat, biraq biz ony jeke basymyzdyń keregine jaratpaimyz ǵoi. Adam bar jerde túrli jaǵdai bolady, ol bizdiń odaqtyń múshelerine de tán nárse. Mysaly, odaqtyń múshesi qaitys bolǵan jaǵdaida venok aparamyz (ol eń kemi 9-10 myń teńge turady), shamamyzǵa qarai aqshalai kómek jasaimyz. Sol siiaqty sýretshilerdiń bireýi 90-ǵa, bireýi 80-ge kelip jatady, oǵan gúl shoǵyn, alǵys hat aparamyz. Shapan jabamyz. Al endi osynyń bári aqshaǵa keletin nárse emes pe? Kóp bolyp uiyspasaq, ortaq iske salatyn azǵana tiyn-tebennen bas tartsaq – bizge múshe bolýdyń qajeti qansha?

Jalpy jarna máselesindegi bul jaǵdai burynnan jalǵasyp kele jatqanyn aitýymyz kerek. Jylyna eki ret bolatyn plenýmnyń qarsańynda odaq músheleriniń jarna tólemei júrgenderine telefon shalamyz, tólegender tóleidi, tólemegender baiaǵysynsha qulaǵyna ilmei júre beredi. Sondyqtan ótken jyldyń 3 jeltoqsanynda ótken plenýmda bul másele taǵy kóterilip, pleným Sýretshiler odaǵynyń hatshylyǵy men oblystardaǵy filial tóraǵalaryna múshelik jarna tólemegen tulǵalardy odaqtan shyǵarýǵa tapsyrma bergen bolatyn. Boryshkerler tizimi sodan keiin ǵana odaqtyń saityna salynǵan-dy. Ol – qyzmet babynda qoldanylatyn qujat qana. Sony bireýler «shýlatqysy» kelgen de bolýy múmkin, birneshe saitta maqala shyqty. Sol sekildi Facebook áleýmettik jelisinde bireýler «Qazaqstan Sýretshiler odaǵy» degen jabyq top ashyp, oǵan meniń sýretimdi ilgen de álgi tizimdi bergen. Men ol akkaýntty ashqan kisilerdi taýyp alyp, shaqyryp sóilestim. Olarǵa bul isiniń jónsiz ekenin, Odaqtyń aty men logotipin jáne meniń sýretimdi ruqsatsyz paidalanýy qylmystyq is-áreketke jatatyndyǵyn túsindirdim. Sodan soń olar meniń sýretim men tizimdi alyp tastady.

Jalpy, Jazýshylar odaǵy, Jýrna­lister odaǵy, Kompozitorlar odaǵy, Sýretshiler odaǵy siiaqty shyǵar­ma­shy­lyq odaqtar o basta kásibi odaq, iaǵni bir óner salasyndaǵy adamdardy ujymdastyryp, ideologiiaǵa qyzmet jasatý úshin qurylǵan. Jasyratyny joq, Keńestik dáýirde shyǵarmashylyq odaqqa múshe bolǵan tulǵalarǵa beriletin artyq­shylyqtar boldy. Mysaly, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesine úi berilgende qatardaǵy sýretshilerden 15 sharshy metr artyq beri­letin. Onyń syrtynda túrli ataqtar, syilyqtar, orden-medaldary bar. Kórmelerin tegin ótkizetin. Al qazir tipti, Almatyda kórme ótkizetin zaldyń ózi joq. Bizdiń kórmelerimiz, negizinen Á.Qasteev atyndaǵy óner murajaiynda ótedi. Ol murajai memleket qaraýynda bolǵanymen oǵan kerekti qarajattyń 70 paiyzy memlekettik biýdjetten bólinse, qalǵan otyz paiyzyn ózderine tabý mindettelgen. Sondyqtan ol sýretshilerdiń jeke kórmesin ótkizýdi tegin jasap bere almaidy. Qasteev murajaiynda basy artyq bos oryn joq, sondyqtan ol sýret kórmesin ótkizý úshin óz eksponattaryn ýaqytsha jinap qoiyp, kórmelerge oryn bosatyp beredi. Al ol jerge kórme ótkizetinder keminde 250 myń teńge tóleýi tiis. Bundai qarajatty sýretshiler qaidan tabady? Demeýshi tapqandary óitip-búitip kórmesin ótkizer, al tappaǵandary qaitedi?..

Shynyn aitqanda, sýretshiler – áleýmet nazarynan syrt qalǵan óner ieleri. Anda-sanda memlekettik tapsyryspen birli-jarym kórme ótip, ara-tura bir-eki sýretshilerdiń albomdary jaryq kóredi demesek, bári óz betimen eńbektenip, óz kúnin ózi kórip júr. Olar kúrdeli keskindeme jumystaryn jasaǵanmen ony satyp alatyndar joq. Sondyqtan kún kóris úshin arzanqol kartinalar salyp, aqsha tabýǵa májbúr. Bul jaǵdai – elimizde sýret ónerine jetkilikti mán berilmeitininde jatsa kerek. Sebebi mektepke arnalǵan oqýlyqtardy jasaýǵa, kitap bezendirý isine kásibi sýretshiler qatystyrylyp jatqan joq. Sondyqtan ózderine shyǵarmashylyqpen ainalysýǵa jaǵdai jasai almai júrgen sýretshiler týraly alyp-qashty áńgime taratyp, joq jerden sensatsiia izdep júrgen keibir baspasóz ókilderiniń áreketin quptai almaimyn.

P.S. Iá, Qazaqstan Sýretshiler odaǵyna basshylyq jasap otyrǵan azamattyń aitqany negizsiz emes. Barlyq saýalymyzǵa eshteńeni jasyrmai ashyq jaýap bergen Ómirbek Jubaniiazdyń sózinen uqqanymyz sýretshiler jaqtan shyqqan «shýda» anaý aitqandai úlken másele joq. Bar bolǵany qoǵamdyq negizde ómir súrip jatqan shyǵarmashylyq odaq basshylyǵy óz múshelerimen durys jumys júrgizgisi kelgen. Tártip máselesi qaralǵan. Onyń ózi odaqtyń jarǵysyna sáikes júzege asyrylǵan. Tipti jyldar boiy odaqqa múshelik jarna tólemei kelgenderge bereshegin óteý úshin aldaǵy plenýmǵa deiin ýaqyt berilgen.

Ahmet ÓMIRZAQ

"Túrkistan"