
Alash Ordanyń jetistikteri men murasy XX ǵasyr basyndaǵy Ortalyq Aziia tarihyna arnalǵan Kembridj beinekonferentsiiasynyń basty taqyryby boldy.
Is-shara Qazaqstannyń Ulybritaniiadaǵy Elshiliginiń qatysýymen Kembridj ýniversiteti Koroldik kolledjiniń Jibek joly baǵdarlamasymen (Silk Roads Programme) uiymdastyryldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Syrtqy ister ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Is-sharany ashqan Oksford ýniversitetiniń álemdik tarih professory jáne «Jibek joly: Álemniń jańa tarihy» jahandyq bestselleriniń avtory Piter Frankopan Ortalyq Aziia tarihyn zertteýdiń, sondai-aq óńir elderimen zertteý yntymaqtastyǵyn arttyrý mańyzdylyǵyn atap ótti.
Qazaqstannyń Ulybritaniiadaǵy Elshisi Erlan Ydyrysov Qazaqstan jáne basqa Ortalyq Aziia elder táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereitoiynda is-sharany ótkizýdiń erekshe oryndylyǵyn atap ótip, Alash qozǵalysynyń qazaq qoǵamyndaǵy táýelsizdik pen ulttyq biregeilik ideialaryn qalyptastyrýdaǵy búgingi kúnge deiingi rólin atap ótti. Ol sondai-aq qatysýshylardyń nazaryn batys ǵylymynda óńirdiń neǵurlym tereń jáne mamandandyrylǵan zertteýleriniń jetispeýshiligine aýdaryp, osy olqylyqtyń, onyń ishinde osyndai is-sharalardy ótkizý arqyly toltyrylatynyna úmit bildirdi.
XIX ǵasyrdan bastap keńes kezeńiniń basyna deiin qazaq ziialylarynyń tarihyna mamandanǵan Hokkaido ýniversitetiniń professory Tomohiko Ýiama Alash Orda tarihyna qysqasha ekskýrs jasady. Ol Alash qozǵalysyna qatysýshylardyń tek 1917 jylǵy revoliýtsiia kezinde jáne odan keiin ǵana emes, keiingi keńestik kezeńdegi yqpaly týraly da aityp berdi.
«Stalindik qýǵyn-súrginnen keiin jáne qaita qurý kezeńine deiin Alash Orda Qazaqstan tarihynan is júzinde óshirildi, al qozǵalys belsendileriniń kóptegen shyǵarmalaryna tyiym salyndy. Alaida, qazaq kommýnisteri 1920 jyldary burynǵy alashordashylardan kóp úirenip, olardyń qazaq memlekettiligin, mádenietin jáne qoǵamyn damytýǵa degen umtylysyna qosylǵanyn umytpaýymyz kerek», – dedi ol.
Staffordshir ýniversitetiniń oqytýshysy doktor Alýn Tomas Garvard ýniversitetimen birlesip, erte keńestik Ortalyq Aziia ishindegi shekaralardy kartografiialaý boiynsha óziniń jańa zertteýi týraly baiandama jasady. Zertteýdiń túpki maqsaty – ýaqyt óte kele shekaralardyń ózgerýin baqylaityn jáne ekonomikalyq, saiasi, quqyqtyq jáne basqa oqiǵalar men sebepterdiń osy ózgeristermen araqatynasyn anyqtaityn sandyq tarihi anyqtamalyq qurý. Taǵy bir maqsat – Ortalyq Aziiadaǵy aýmaqtyq ózgeristerdi neǵurlym keń, jahandyq tarihi kontekstinde qarastyrý.
Nazarbaev Ýniversiteti tarih kafedrasynyń dotsenti Nikkolo Pianchola Resei imperiiasy men erte Keńes Odaǵynyń Qytaimen saýda almasýyn zertteý negizinde transshekaralyq aimaqaralyq almasýlardyń áleýmettik tarihyna den qoidy.
Djon Mýrs atyndaǵy Liverpýl ýniversitetiniń tarih jáne áleýmettik ǵylymdar institýtynyń postdoktoranty doktor Botakóz Qasymbekova erte keńestik Ortalyq Aziia aýmaǵyn basqarýdyń ákimshilik, zańdyq jáne ideologiialyq aspektileri týraly aityp berdi.
Konferentsiia barysynda ótken suraq-jaýap sessiiasy aiasynda ǵylymi qoǵamdastyq ókilderi Alash Orda úshin geografiialyq shekaralardyń mańyzdylyǵyna, erte keńestik Ortalyq Aziiadaǵy bilikti ortalyqtandyrý protsesi men saldaryna, sondai-aq óńirdegi muraǵat materialdarynyń qoljetimdiligi men zerttelingenine qyzyǵýshylyq tanytty.

