الاش وردانىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن مۇراسى XX عاسىر باسىنداعى ورتالىق ازييا تاريحىنا ارنالعان كەمبريدج بەينەكونفەرەنتسيياسىنىڭ باستى تاقىرىبى بولدى.
ٸس-شارا قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ قاتىسۋىمەن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸ كورولدٸك كوللەدجٸنٸڭ جٸبەك جولى باعدارلاماسىمەن (Silk Roads Programme) ۇيىمداستىرىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٸس-شارانى اشقان وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ەلەمدٸك تاريح پروفەسسورى جەنە «جٸبەك جولى: ەلەمنٸڭ جاڭا تاريحى» جاھاندىق بەستسەللەرٸنٸڭ اۆتورى پيتەر فرانكوپان ورتالىق ازييا تاريحىن زەرتتەۋدٸڭ, سونداي-اق ٶڭٸر ەلدەرٸمەن زەرتتەۋ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸسٸ ەرلان ىدىرىسوۆ قازاقستان جەنە باسقا ورتالىق ازييا ەلدەر تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىندا ٸس-شارانى ٶتكٸزۋدٸڭ ەرەكشە ورىندىلىعىن اتاپ ٶتٸپ, الاش قوزعالىسىنىڭ قازاق قوعامىنداعى تەۋەلسٸزدٸك پەن ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك يدەيالارىن قالىپتاستىرۋداعى بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸنگٸ رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ. ول سونداي-اق قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن باتىس عىلىمىندا ٶڭٸردٸڭ نەعۇرلىم تەرەڭ جەنە مامانداندىرىلعان زەرتتەۋلەرٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە اۋدارىپ, وسى ولقىلىقتىڭ, ونىڭ ٸشٸندە وسىنداي ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋ ارقىلى تولتىرىلاتىنىنا ٷمٸت بٸلدٸردٸ.
XIX عاسىردان باستاپ كەڭەس كەزەڭٸنٸڭ باسىنا دەيٸن قازاق زييالىلارىنىڭ تاريحىنا ماماندانعان حوككايدو ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى توموحيكو ۋياما الاش وردا تاريحىنا قىسقاشا ەكسكۋرس جاسادى. ول الاش قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ تەك 1917 جىلعى رەۆوليۋتسييا كەزٸندە جەنە ودان كەيٸن عانا ەمەس, كەيٸنگٸ كەڭەستٸك كەزەڭدەگٸ ىقپالى تۋرالى دا ايتىپ بەردٸ.
«ستاليندٸك قۋعىن-سٷرگٸننەن كەيٸن جەنە قايتا قۇرۋ كەزەڭٸنە دەيٸن الاش وردا قازاقستان تاريحىنان ٸس جٷزٸندە ٶشٸرٸلدٸ, ال قوزعالىس بەلسەندٸلەرٸنٸڭ كٶپتەگەن شىعارمالارىنا تىيىم سالىندى. الايدا, قازاق كوممۋنيستەرٸ 1920 جىلدارى بۇرىنعى الاشورداشىلاردان كٶپ ٷيرەنٸپ, ولاردىڭ قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸن, مەدەنيەتٸن جەنە قوعامىن دامىتۋعا دەگەن ۇمتىلىسىنا قوسىلعانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», – دەدٸ ول.
ستاففوردشير ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقىتۋشىسى دوكتور الۋن توماس گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسٸپ, ەرتە كەڭەستٸك ورتالىق ازييا ٸشٸندەگٸ شەكارالاردى كارتوگرافييالاۋ بويىنشا ٶزٸنٸڭ جاڭا زەرتتەۋٸ تۋرالى بايانداما جاسادى. زەرتتەۋدٸڭ تٷپكٸ ماقساتى – ۋاقىت ٶتە كەلە شەكارالاردىڭ ٶزگەرۋٸن باقىلايتىن جەنە ەكونوميكالىق, ساياسي, قۇقىقتىق جەنە باسقا وقيعالار مەن سەبەپتەردٸڭ وسى ٶزگەرٸستەرمەن اراقاتىناسىن انىقتايتىن ساندىق تاريحي انىقتامالىق قۇرۋ. تاعى بٸر ماقسات – ورتالىق ازيياداعى اۋماقتىق ٶزگەرٸستەردٸ نەعۇرلىم كەڭ, جاھاندىق تاريحي كونتەكستٸندە قاراستىرۋ.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ تاريح كافەدراسىنىڭ دوتسەنتٸ نيككولو پيانچولا رەسەي يمپەريياسى مەن ەرتە كەڭەس وداعىنىڭ قىتايمەن ساۋدا الماسۋىن زەرتتەۋ نەگٸزٸندە ترانسشەكارالىق ايماقارالىق الماسۋلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك تاريحىنا دەن قويدى.
دجون مۋرس اتىنداعى ليۆەرپۋل ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تاريح جەنە ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ پوستدوكتورانتى دوكتور بوتاكٶز قاسىمبەكوۆا ەرتە كەڭەستٸك ورتالىق ازييا اۋماعىن باسقارۋدىڭ ەكٸمشٸلٸك, زاڭدىق جەنە يدەولوگييالىق اسپەكتٸلەرٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا ٶتكەن سۇراق-جاۋاپ سەسسيياسى اياسىندا عىلىمي قوعامداستىق ٶكٸلدەرٸ الاش وردا ٷشٸن گەوگرافييالىق شەكارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا, ەرتە كەڭەستٸك ورتالىق ازيياداعى بيلٸكتٸ ورتالىقتاندىرۋ پروتسەسٸ مەن سالدارىنا, سونداي-اق ٶڭٸردەگٸ مۇراعات ماتەريالدارىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن زەرتتەلٸنگەنٸنە قىزىعۋشىلىق تانىتتى.
