Qazirgi salafiler shynynda da áhlý sýnna jolynda ma?

Qazirgi salafiler shynynda da áhlý sýnna jolynda ma?

Qazirgi salafiler ózderin Hanbali mázhabynan sanaidy. Bul aqtalý ma, álde olar shynynda da áhlý sýnna jolynda ma?

Iá, salafiler ózderin hanbali mazhabynan sanaidy. Áitkenmen, olar tolyq Imam Ahmad bin Hanbaldyń ustanymynda bolǵan emes. Fiqh máselesinde salafi ǵulamalary negizinen hanbali mázhabynyń úkimderin basshylyqqa alady. Biraq, aqida máselesinde hanbalilerden múlde alshaq ketken. Sebebi, Imam Ahmad bin Hanbal aqidada áhlý súnna jamaǵaty ustanǵan tafýid pen táýil jolyn ustanǵan. Imam Ahmadtan Alla Taǵalanyń sipattaryn baiandaityn hadister haqynda suraǵanda, Uly Imam: «Qalai kelse solai ótkizip (tafýid), iman keltiremiz, eger durys tizbekpenen kelse olardyń birde-birin teristemeimiz, Alla Ózin sipattaǵanynan artyq sipattalmaidy, shektelmeidi «Oǵan uqsaityn, Ol siiaqty esh nárse joq. Ol Táńir ár nárseni estýshi, tolyq kórýshi». Eger kim muny tikelei maǵynasynda túsinse, dinge janalyq (bidǵa) engizgen» dep jaýap qatqan.

       Imam Ahmadtan «istáýá» jaily suraǵanda, ol: «Istáýá habarda keltirilgendei, oǵan adamzattyń aqyly jetpeidi» dep jaýap bergen.

        Imam Ahmad Quran Kárimdegi «Rabbyń jáá, perishteler sap-sap bolǵan kezde» – degen aiattaǵy «jáá» keldi sózine «ámiri keldi» – dep maǵyna bergen. Iaǵni «Rabbyńyń ámiri kelgende jáne perishteler sap-sap bolǵan kezde» dep jetkizgen. Sondai-aq, Imam Ahmad Hanbal taǵy birneshe aiattarǵa da táýil jasaǵan.

       Al, ózderin islam taýhidyn (aqidasyn) jańǵyrtýshymyz dep júrgen salafilerdiń doktrinaldy ustanymyna keler bolsaq, olardyń  mýtashabbih aiattar men hadisterge bergen túsindirmeleri Imam Ahmadtyń ustanymynan múlde bólek. Imam Ahmad bin Hanbal «Alla keledi», «ketedi», «arshyǵa otyrady», «ornyǵady», «túsedi», «kóteriledi», «eki kózi», «eki qoly», «baltyry», «saýsaqtary bar» degen emes. Kerisinshe mundai aiattardy astarly maǵynasynda túsingen. Al, ózderin Imam Ahmad Hanbaldyń jolyn ustanamyz dep aqtalǵysy keletin salafiler Qurandaǵy mútáshábih aiattardy jáne de sol siiaqty mútáshábih (astarly uǵymdaǵy) hadisterdi tildik týra maǵynasynda qabyldaidy. Álbette, mýtashabbih aiattar men hadisterdi zahiri (syrtqy) maǵynasyna qarai túsiný ahlý súnna aqidasyna qaishy keledi. Búgingi tańda ózderine ergender qaýymdy musylman úmbeti sanap, al, óńgesin adasqan, múshirik, kápir dep júrgen salafiler qazirgi musylman qoǵamyndaǵy eń qaýipti de, qaterli jamaǵat sanalady.

Salafilerdiń «Úsh negiz» (rýbýbiia, ýlýhiia, ásma ýs sipat) aqidasyn Ibn Taimiiaǵa deiin eshkim aitpaǵan. Uly Jaratýshynyń dinin kórkem túrde nasihattaǵan Muhammed (s.a.ý)  taýhid eki nemese úsh túrli túrli bolady dep úgittemegen. Sondai-aq, sáláf imamdarda da mundai alabóten senimdi keiingi býynǵa  miras etpegen. Naǵynda, taýhidtyń bulai úshke bólinip túsindirilýi musylman juraǵatyndaǵy keibir jeke tulǵalardy úmbetten shyǵaryp tastaý maqsatynda jasalǵan. Tipti, bulardyń aqidany bulai úshke bólýi dini turǵyda bylai tursyn, tildik uǵymy jaǵynan alyp qaraǵannyń ózinde múlde qate sanalady. Aitalyq, «Rabb tek jaratýshylyqty bildiredi» nemese Iláhiiany «Ýlýhiia» dep ózgertýi til zańdylyǵyna simaityn múlde negizsiz túsinikke jatady

Ibn Taimiia: «Biz senimde salaf jolyndamyz, amalda hanbali mázhabynanbyz» deidi. Al, Ahmad bin Hanbal senim de, amalda da salaf jolynda bolǵan. Iaǵni, Ibn Taimiia bul pikirimen Imam Ahmad bin Hanbaldyń senimine kúmánmen qaraidy degen sóz. Sondyqtan, salafilerdiń  Ahmad bin Hanbalǵa qatysy joq dep kesip aita alamyz. Bul tek aqtalýdyń amaly ǵana. 

Muhan Isahan,

Zańger, shariǵat boiynsha maman

e-islam.kz