قازٸرگٸ سالافيلەر شىنىندا دا ەھلۋ سۋننا جولىندا ما?

يە, سالافيلەر ٶزدەرٸن حانبالي مازھابىنان سانايدى. ەيتكەنمەن, ولار تولىق يمام احماد بين حانبالدىڭ ۇستانىمىندا بولعان ەمەس. فيقھ مەسەلەسٸندە سالافي عۇلامالارى نەگٸزٸنەن حانبالي مەزھابىنىڭ ٷكٸمدەرٸن باسشىلىققا الادى. بٸراق, اقيدا مەسەلەسٸندە حانباليلەردەن مٷلدە الشاق كەتكەن. سەبەبٸ, يمام احماد بين حانبال اقيدادا ەھلۋ سٷننا جاماعاتى ۇستانعان تافۋيد پەن تەۋيل جولىن ۇستانعان. يمام احمادتان اللا تاعالانىڭ سيپاتتارىن باياندايتىن حاديستەر حاقىندا سۇراعاندا, ۇلى يمام: «قالاي كەلسە سولاي ٶتكٸزٸپ (تافۋيد), يمان كەلتٸرەمٸز, ەگەر دۇرىس تٸزبەكپەنەن كەلسە ولاردىڭ بٸردە-بٸرٸن تەرٸستەمەيمٸز, اللا ٶزٸن سيپاتتاعانىنان ارتىق سيپاتتالمايدى, شەكتەلمەيدٸ «وعان ۇقسايتىن, ول سيياقتى ەش نەرسە جوق. ول تەڭٸر ەر نەرسەنٸ ەستۋشٸ, تولىق كٶرۋشٸ». ەگەر كٸم مۇنى تٸكەلەي ماعىناسىندا تٷسٸنسە, دٸنگە جانالىق (بيدعا) ەنگٸزگەن» دەپ جاۋاپ قاتقان.

       يمام احمادتان «يستەۋە» جايلى سۇراعاندا, ول: «يستەۋە حاباردا كەلتٸرٸلگەندەي, وعان ادامزاتتىڭ اقىلى جەتپەيدٸ» دەپ جاۋاپ بەرگەن.

        يمام احماد قۇران كەرٸمدەگٸ «راببىڭ جەە, پەرٸشتەلەر ساپ-ساپ بولعان كەزدە» – دەگەن اياتتاعى «جەە» كەلدٸ سٶزٸنە «ەمٸرٸ كەلدٸ» – دەپ ماعىنا بەرگەن. ياعني «راببىڭىڭ ەمٸرٸ كەلگەندە جەنە پەرٸشتەلەر ساپ-ساپ بولعان كەزدە» دەپ جەتكٸزگەن. سونداي-اق, يمام احماد حانبال تاعى بٸرنەشە اياتتارعا دا تەۋيل جاساعان.

       ال, ٶزدەرٸن يسلام تاۋحيدىن (اقيداسىن) جاڭعىرتۋشىمىز دەپ جٷرگەن سالافيلەردٸڭ دوكترينالدى ۇستانىمىنا كەلەر بولساق, ولاردىڭ  مۋتاشاببيھ اياتتار مەن حاديستەرگە بەرگەن تٷسٸندٸرمەلەرٸ يمام احمادتىڭ ۇستانىمىنان مٷلدە بٶلەك. يمام احماد بين حانبال «اللا كەلەدٸ», «كەتەدٸ», «ارشىعا وتىرادى», «ورنىعادى», «تٷسەدٸ», «كٶتەرٸلەدٸ», «ەكٸ كٶزٸ», «ەكٸ قولى», «بالتىرى», «ساۋساقتارى بار» دەگەن ەمەس. كەرٸسٸنشە مۇنداي اياتتاردى استارلى ماعىناسىندا تٷسٸنگەن. ال, ٶزدەرٸن يمام احماد حانبالدىڭ جولىن ۇستانامىز دەپ اقتالعىسى كەلەتٸن سالافيلەر قۇرانداعى مٷتەشەبيھ اياتتاردى جەنە دە سول سيياقتى مٷتەشەبيھ (استارلى ۇعىمداعى) حاديستەردٸ تٸلدٸك تۋرا ماعىناسىندا قابىلدايدى. ەلبەتتە, مۋتاشاببيھ اياتتار مەن حاديستەردٸ زاھيري (سىرتقى) ماعىناسىنا قاراي تٷسٸنۋ اھلۋ سٷننا اقيداسىنا قايشى كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا ٶزدەرٸنە ەرگەندەر قاۋىمدى مۇسىلمان ٷمبەتٸ ساناپ, ال, ٶڭگەسٸن اداسقان, مٷشٸرٸك, كەپٸر دەپ جٷرگەن سالافيلەر قازٸرگٸ مۇسىلمان قوعامىنداعى ەڭ قاۋٸپتٸ دە, قاتەرلٸ جاماعات سانالادى.

سالافيلەردٸڭ «ٷش نەگٸز» (رۋبۋبييا, ۋلۋحييا, ەسما ۋس سيپات) اقيداسىن يبن تايميياعا دەيٸن ەشكٸم ايتپاعان. ۇلى جاراتۋشىنىڭ دٸنٸن كٶركەم تٷردە ناسيحاتتاعان مۇحاممەد (س.ا.ۋ)  تاۋحيد ەكٸ نەمەسە ٷش تٷرلٸ تٷرلٸ بولادى دەپ ٷگٸتتەمەگەن. سونداي-اق, سەلەف يمامداردا دا مۇنداي الابٶتەن سەنٸمدٸ كەيٸنگٸ بۋىنعا  ميراس ەتپەگەن. ناعىندا, تاۋحيدتىڭ بۇلاي ٷشكە بٶلٸنٸپ تٷسٸندٸرٸلۋٸ مۇسىلمان جۇراعاتىنداعى كەيبٸر جەكە تۇلعالاردى ٷمبەتتەن شىعارىپ تاستاۋ ماقساتىندا جاسالعان. تٸپتٸ, بۇلاردىڭ اقيدانى بۇلاي ٷشكە بٶلۋٸ دٸني تۇرعىدا بىلاي تۇرسىن, تٸلدٸك ۇعىمى جاعىنان الىپ قاراعاننىڭ ٶزٸندە مٷلدە قاتە سانالادى. ايتالىق, «رابب تەك جاراتۋشىلىقتى بٸلدٸرەدٸ» نەمەسە يلەھييانى «ۋلۋھييا» دەپ ٶزگەرتۋٸ تٸل زاڭدىلىعىنا سيمايتىن مٷلدە نەگٸزسٸز تٷسٸنٸككە جاتادى

يبن تايمييا: «بٸز سەنٸمدە سالاف جولىندامىز, امالدا حانبالي مەزھابىنانبىز» دەيدٸ. ال, احماد بين حانبال سەنٸم دە, امالدا دا سالاف جولىندا بولعان. ياعني, يبن تايمييا بۇل پٸكٸرٸمەن يمام احماد بين حانبالدىڭ سەنٸمٸنە كٷمەنمەن قارايدى دەگەن سٶز. سوندىقتان, سالافيلەردٸڭ  احماد بين حانبالعا قاتىسى جوق دەپ كەسٸپ ايتا الامىز. بۇل تەك اقتالۋدىڭ امالى عانا.