Búgin qazaqtan shyqqan tuńǵysh antropolog, Qazaqstandaǵy antropologiia mektebiniń negizin qalaýshy, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor, Ulttyq ǵylym akademiiasynyń akademigi, Sh.Ýálihanov atyndaǵy syilyqtyń laýreaty Orazaq Smaǵulov 90 jasqa tolyp otyr.
UǴA korrespondent-múshesi ári akademigi, Boloniia Ǵylym akademiiasynyń korrespondent-múshesi (Italiia, 2005) Orazaq Smaǵulov 1930 jyly 1 qazanda Qostanai oblysy Meńdiqara aýdany Uialysai aýylynda dúniege kelgen. Úsh jasynda anasy ashtyqtan ólip, ózi ólim aýzynan aman qalǵan eken.
Ol Y.Altynsarin atyndaǵy Meńdiqara pedagogikalyq ýchilishesin, Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-nyń tarih fakýltetin bitirgen. Tarih fakýltetinde oqyp júrip, antropolgiia ǵylymyna qyzyǵýshylyǵynyń arqasynda Almaty medinstitýtynyń keshki bóliminde de bilimin jetildiredi.
«Medinstitýtta antropologiiany oqytatyn ne ustaz, ne oqýlyq joq eken. Maǵan áýeli máiithanamen jumys isteý tapsyryldy. Ol jerden adamnyń dene qurylysy men ishki aǵzalarynyń ornalasý tártibin tolyq úirenip shyqtym. Men bitiretin jyly Táńir qoldap Máskeýden jergilikti ult ókilinen bir adamdy antropologiiaǵa beiimdeimiz degen qaǵaz kele qaldy. Sóitip qazaq balasy arasynan alǵashqy bolyp 1957 jyly antropolog bolý úshin QazKSR Ǵylym akademiiasynyń joldamasymen Máskeýge attandym», - deidi bir áńgimesinde ǵalym.
O. Smaǵulov 1958 jyly Máskeý ýniversiteti biologiia fakýltetiniń janynda Ǵylymi-zertteý institýty men antropologiia murajaiynda taǵylymdamadan ótip, Máskeýde antropologiia mamandyǵy boiynsha aspirantýraǵa túsedi. 1961 jyldan bastap uzaq ýaqyt ǵylym akademiiasynda tarih, arheologiia jáne etnografiia institýtynda qazaq halqynyń fizikalyq antropologiiasymen ainalysty. Ǵalym Qazaqstanda tuńǵysh etnostyq antropologiia zerthanasyn Shoqan Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýtynda uiymdastyryp, elimizdiń Ortalyq memlekettik murajaiynyń fizikalyq antropologiia zerthanasynyń irgesin qalaǵan.
Ǵalym Orazaq Smaǵulov óziniń sanaly ǵumyrynyń basym bóligin qazaq halqynyń shyǵý tegi men geneologiiasyna arnaǵan. Onyń zertteýleriniń nátijesinde qazaq halqynyń 40 ǵasyr boiy osy Uly dalada mekendep kele jatqany naqty dáleldermen kórsetilip otyr. Uzaq jyldar boiǵy eńbeginiń arqasynda «Proishojdenie kazahskogo naroda» atty ǵylymi qundy eńbek jazyp shyqty. Ol kitapqa qazaq etnosynyń bet-beinesi, qan júiesi, tis morfologiiasy, sezimi, mai búrmesi, teri bederleri men qańqa súiekterine jarty ǵasyrǵa taiaý ýaqyt júrgizgen keshendi, salystyrmaly zertteýiniń nátijeleri toptastyrylǵan.
«Meniń fizikalyq-antropologiiamen ainalysqanyma 50 jyldan asty. Osy fizikalyq-antropologiialyq materialdarǵa súiensek, qazaqtar osy óńirde 4 myń jyl boiy mekendep keledi. Bizdiń babalarymyz ejelgi tas, temir dáýirlerinde, antikalyq qola dáýirinde, bertindegi Túrki qaǵanaty zamanynda dál osy atamekeninde ómir súrgen. Naqty ǵylymi dálelderdiń ózi urpaqtar sabaqtastyǵynyń 40 ǵasyrǵa jetetinin kórsetedi. Halqymyzdyń osyndai kóne tarihyn aiǵaqtaityn materialdardy qazirgi qazaqtardyń dene qurylysynan, qandarynan, teri bederlerinen, dám sezimderinen, qańqa súiekterinen, tis qurylystarynan anyqtai aldyq», - deidi Orazaq Smaǵulov.
Sh.Ýálihanov atyndaǵy syilyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnika qairatkeri, «Qurmet» ordeniniń, Halyqaralyq Túrki akademiiasynyń «Altyn Juldyz» medaliniń iegeri Orazaq Smaǵulov 2014 jyldan bastap Nur-Sultan qalasynda Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq mýzeiinde fizikalyq antropologiia zerthanasyn ashyp, qazirgi kúni de sonda qyzmet etip keledi.
