بٷگٸن قازاقتان شىققان تۇڭعىش انتروپولوگ, قازاقستانداعى انتروپولوگييا مەكتەبٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ, ش.ۋەليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ورازاق سماعۇلوۆ 90 جاسقا تولىپ وتىر.
ۇعا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ ەرٸ اكادەميگٸ, بولونييا عىلىم اكادەميياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ (يتالييا, 2005) ورازاق سماعۇلوۆ 1930 جىلى 1 قازاندا قوستاناي وبلىسى مەڭدٸقارا اۋدانى ۇيالىساي اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن. ٷش جاسىندا اناسى اشتىقتان ٶلٸپ, ٶزٸ ٶلٸم اۋزىنان امان قالعان ەكەن.
ول ى.التىنسارين اتىنداعى مەڭدٸقارا پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسٸن, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-نىڭ تاريح فاكۋلتەتٸن بٸتٸرگەن. تاريح فاكۋلتەتٸندە وقىپ جٷرٸپ, انتروپولگييا عىلىمىنا قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارقاسىندا الماتى مەدينستيتۋتىنىڭ كەشكٸ بٶلٸمٸندە دە بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرەدٸ.
«مەدينستيتۋتتا انتروپولوگييانى وقىتاتىن نە ۇستاز, نە وقۋلىق جوق ەكەن. ماعان ەۋەلٸ مەيٸتحانامەن جۇمىس ٸستەۋ تاپسىرىلدى. ول جەردەن ادامنىڭ دەنە قۇرىلىسى مەن ٸشكٸ اعزالارىنىڭ ورنالاسۋ تەرتٸبٸن تولىق ٷيرەنٸپ شىقتىم. مەن بٸتٸرەتٸن جىلى تەڭٸر قولداپ مەسكەۋدەن جەرگٸلٸكتٸ ۇلت ٶكٸلٸنەن بٸر ادامدى انتروپولوگيياعا بەيٸمدەيمٸز دەگەن قاعاز كەلە قالدى. سٶيتٸپ قازاق بالاسى اراسىنان العاشقى بولىپ 1957 جىلى انتروپولوگ بولۋ ٷشٸن قازكسر عىلىم اكادەميياسىنىڭ جولداماسىمەن مەسكەۋگە اتتاندىم», - دەيدٸ بٸر ەڭگٸمەسٸندە عالىم.
و. سماعۇلوۆ 1958 جىلى مەسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ بيولوگييا فاكۋلتەتٸنٸڭ جانىندا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن انتروپولوگييا مۇراجايىندا تاعىلىمدامادان ٶتٸپ, مەسكەۋدە انتروپولوگييا ماماندىعى بويىنشا اسپيرانتۋراعا تٷسەدٸ. 1961 جىلدان باستاپ ۇزاق ۋاقىت عىلىم اكادەميياسىندا تاريح, ارحەولوگييا جەنە ەتنوگرافييا ينستيتۋتىندا قازاق حالقىنىڭ فيزيكالىق انتروپولوگيياسىمەن اينالىستى. عالىم قازاقستاندا تۇڭعىش ەتنوستىق انتروپولوگييا زەرتحاناسىن شوقان ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىندا ۇيىمداستىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ورتالىق مەملەكەتتٸك مۇراجايىنىڭ فيزيكالىق انتروپولوگييا زەرتحاناسىنىڭ ٸرگەسٸن قالاعان.
عالىم ورازاق سماعۇلوۆ ٶزٸنٸڭ سانالى عۇمىرىنىڭ باسىم بٶلٸگٸن قازاق حالقىنىڭ شىعۋ تەگٸ مەن گەنەولوگيياسىنا ارناعان. ونىڭ زەرتتەۋلەرٸنٸڭ نەتيجەسٸندە قازاق حالقىنىڭ 40 عاسىر بويى وسى ۇلى دالادا مەكەندەپ كەلە جاتقانى ناقتى دەلەلدەرمەن كٶرسەتٸلٸپ وتىر. ۇزاق جىلدار بويعى ەڭبەگٸنٸڭ ارقاسىندا «پرويسحوجدەنيە كازاحسكوگو نارودا» اتتى عىلىمي قۇندى ەڭبەك جازىپ شىقتى. ول كٸتاپقا قازاق ەتنوسىنىڭ بەت-بەينەسٸ, قان جٷيەسٸ, تٸس مورفولوگيياسى, سەزٸمٸ, ماي بٷرمەسٸ, تەرٸ بەدەرلەرٸ مەن قاڭقا سٷيەكتەرٸنە جارتى عاسىرعا تاياۋ ۋاقىت جٷرگٸزگەن كەشەندٸ, سالىستىرمالى زەرتتەۋٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ توپتاستىرىلعان.
«مەنٸڭ فيزيكالىق-انتروپولوگييامەن اينالىسقانىما 50 جىلدان استى. وسى فيزيكالىق-انتروپولوگييالىق ماتەريالدارعا سٷيەنسەك, قازاقتار وسى ٶڭٸردە 4 مىڭ جىل بويى مەكەندەپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ بابالارىمىز ەجەلگٸ تاس, تەمٸر دەۋٸرلەرٸندە, انتيكالىق قولا دەۋٸرٸندە, بەرتٸندەگٸ تٷركٸ قاعاناتى زامانىندا دەل وسى اتامەكەنٸندە ٶمٸر سٷرگەن. ناقتى عىلىمي دەلەلدەردٸڭ ٶزٸ ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ 40 عاسىرعا جەتەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. حالقىمىزدىڭ وسىنداي كٶنە تاريحىن ايعاقتايتىن ماتەريالداردى قازٸرگٸ قازاقتاردىڭ دەنە قۇرىلىسىنان, قاندارىنان, تەرٸ بەدەرلەرٸنەن, دەم سەزٸمدەرٸنەن, قاڭقا سٷيەكتەرٸنەن, تٸس قۇرىلىستارىنان انىقتاي الدىق», - دەيدٸ ورازاق سماعۇلوۆ.
ش.ۋەليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن عىلىم جەنە تەحنيكا قايراتكەرٸ, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ, حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ «التىن جۇلدىز» مەدالٸنٸڭ يەگەرٸ ورازاق سماعۇلوۆ 2014 جىلدان باستاپ نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۋزەيٸندە فيزيكالىق انتروپولوگييا زەرتحاناسىن اشىپ, قازٸرگٸ كٷنٸ دە سوندا قىزمەت ەتٸپ كەلەدٸ.
