Aǵylshyn tilinde "statesman” degen keremet sóz bar. Ol sózdi batys qoǵamynda saiasatta tájiribesi mol, qoǵamda bedeli zor, ustanymdary men qundylyqtary durys ári turaqty saiasatkerler men memleket qairatkerlerin sipattaǵanda qoldanady. Máselen, AQSh-ta naǵyz “statesman” dep erterekte ómir súrgenderdiń ishinen Dj.Vashington men A.Linkolndi, al keiingilerden marqum senator Djon Makkeindi sońǵy tuiaq dep ataidy.
Steitsmenderdiń qatardaǵy saiasatkerlerden basty aiyrmashylyǵy – jeme-jemge kelgende únemi memlekettiń múddesin jeke múdde men partiialastardyń múddesinen joǵary qoia biledi. Memlekettik institýttar men azamattardyń ómirine áser etetin sheshimder qabyldar kezde saiasi ambitsiiasyn shetke ysyryp tastap, aqty "aq", qarany "qara" dep aitady. Eń bastysy, steitsmender únemi sózben de, ispen de "aqtyń" jaǵynda bolýǵa tyrysady.
Al qazaq tilinde “statesman” sózi "memleketshil" dep qoldanylyp júr. Kóp jaǵdaida ol sózdi qazirgi saiasi rejimshil kisiler ózderiniń adamgershilikke qaishy, ádiletsiz júieniń ǵumyryn uzartatyn, qarapaiym adamdardyń ómirine ziian keltiretin áreketterin aqtaý úshin jii qoldanady. Odan qalsa bilikten ádil sheshimderdi talap etken adamdarǵa qarsy ýáj aitý úshin de "statesman” sózine júginip, ózderi sekildi "memleketshil" bolýǵa shaqyrady. Iaǵni, “statesman” bizdiń qoǵamda múldem burys qoldanylyp júrgen sózderdiń biri.
Alaida bul Qazaqstanda "statesman” dep ataýǵa bolatyn tulǵa múldem joq degendi bildirmese kerek-ti. Keshe baqilyq bolǵan abyz aqsaqal Serikbolsyn Ábdildindi "táýelsiz Qazaqstannyń 30 jyldyq tarihyndaǵy sońǵy steitsmen" dep ataýǵa tolyq negiz bar. Óitkeni ol búkil saiasi karerasyn demokratiianyń negizi sanalatyn tejemelik jáne tepe-teńdik printsipiniń (check and balance) is júzinde jumys isteýine arnaǵan tulǵa. Iaǵni, ol atqarýshy biliktiń (prezidenttiń) zań shyǵarýshy bilik (parlament) pen sot biligin tolyǵymen óz baqylaýyna alyp, memlekettik bilikti ýzýrpatsiialaýyna qarsy bolǵan adam.
Basqasha aitsaq, Serikbolsyn Ábdildin – jemqorlyq pen jaǵympazdyq jailaǵan, ekijúzdilik normaǵa ainalǵan, búkil memlekettik institýt bir adamǵa bailanǵan qazirgi qazaqstandyq saiasi júieniń antidoty.
Ras, Serikbolsyn Ábdildin saiasi básekede qazirgi júieden jeńilgen adam. Sebebi ol printsipsiz, adamgershilikten ada, ádil sailaýdan qorqatyn qorqaý saiasatkerler oilap tapqan oiyn erejesimen básekege tústi. Sondyqtan da S.Ábdildin 1993 jyly Joǵarǵy Keńes taratylǵan kezde de, 1999 jylǵy prezident sailaýynda da jeńildi.
Desek te S.Ábdildin quityrtqy saiasi oiyndarda jeńilgenimen, táýelsiz Qazaqstannyń saiasi tarihynda parasatty jeńimpaz retinde qalatyn bolady. Óitkeni Ábdildinniń saiasi murasy – qazir Qazaqstan tap bolǵan saiasi tyǵyryqtyń aldyn alýǵa tyrysqan qairatkerdiń murasy. Ábdildinniń murasy – diktatýraǵa qarsy turǵan saiasatkerdiń murasy. Ábdildinniń murasy – jeke múddeden ulttyq múddeni joǵary qoiǵan iri tulǵanyń murasy.
Ábdildin aqsaqal óziniń tarihi missiiasyn abyroimen atqardy. Óz ómir joly arqyly avtoritarizm tusynda demokratiialyq qundylyqtarǵa ómir boiy adal bolý múmkin ekenin dáleldep ketti.
Biraq bul Ábdildindei dara saiasatkerdiń halqyna adal qyzmeti osymen aiaqtaldy degendi bildirmeidi. Budan bylai qazaq qoǵamy úshin S.Ábdildinniń saiasi murasy qyzmet etetin bolady. Ol úshin Joǵarǵy Keńes taratylǵanda tái-tái qadamyn basqan, abyz aqsaqal prezident sailaýyna qatysqanda mektep tabaldyryǵyn attaǵan men sekildi táýelsizdik jyldarynda týǵan urpaq ta, 1990 jyldardaǵy saiasi tarihtyń kýágeri bolǵan aǵa býyn da “S.Ábdildin murasyn tanýǵa umtylý, qurmet bildirý, keiingi urpaqqa jetkizý” degen ortaq azamattyq paryzǵa barynsha adal bolýy qajet. Sondai-aq saiasatkerlerdiń jańa tolqyny Ábdildin murasyn temirqazyqqa, eldiń bolashaǵyna beijai qaramaityn saiasi belsendiler boitumarǵa ainaldyrýy tiis. Sonda ǵana S.Ábdildinniń saiasi murasy Qazaqstan halqy shynaiy demokratiiaǵa qol jetkizetin kúnge deiin de, keiin de qyzmet etetin bolady.
Janyńyz jánnatta bolsyn, qazaqtyń sońǵy steitsmeni!
Shalqar Nurseiitov
