Foto: Gov.kz
Jańa kerqulandar toby Praga zooparki men majar Hortobágy ulttyq parkinen ákelindi. 2 maýsym kúni jeti jylqy tielgen eki áskeri ushaq Chehiia men Majarstan elderinen ushyp shyqty, dep habarlaidy Ult.kz.
Janýarlar «Altyn Dala» memlekettik tabiǵi rezervatynyń aýmaǵyndaǵy jabaiy tuiaqtylardy reintrodýktsiialaý ortalyǵyna ornalastyryldy. Olar osyndaǵy keń qashalarda bir jyl ustalady da, keiin jabaiy tabiǵatqa jiberiledi. Ortalyqta jylqylardy jaiǵastyratyn qajetti infraqurylym men kútip qaraityn mamandar bar.
«Osymen Praga zooparkiniń Chehiia áskerimen seriktestikte kerqulandardy Ortalyq Eýropadan Qazaqstanǵa ekinshi ret tasymaldaýy. Eýropalyq zooparkiler men asyl tuqymdylardy ósiretin ortalyqtardan kelgen bul jylqylar jabaiy tabiǵatta jergilikti popýliatsiia qurýǵa negiz bolady. Tirshilikke beiimdi ári genetikalyq alýan túrli popýliatsiia qalyptaspaiynsha, aldaǵy jyldary osy kúrdeli jobany jalǵastyrýǵa barynsha tyrysamyz», — deidi Praga zooparkiniń direktory Miroslav Bobek.
Kerqulan (Kertaǵy) — álemdegi jabaiy jylqylardyń aqyrǵy túri. Ol XX ǵasyrdyń ortasyna qarai jabaiy tabiǵattan quryp ketti. Sodan beri túrdi qalpyna keltirý baǵdarlamalaryna zooparkilerde saqtalǵan búkil kerqulannyń úlesi tidi.
Qazaqstanda jabaiy jylqylardy qalpyna keltirý jobasy QR Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar álemi komitetimen, ASBK-men, Frankfýrt zoologiia qoǵamymen, Niýrnberg zooparkimen, Berlin zooparki jáne Berlin janýarlar parki birlesken Tierpark Berlinmen, Hortobágy ulttyq parkimen seriktestikte 2024 jyly bastaldy.
Jabaiy jylqylardy Qazaqstanǵa qaita jersindirý jumysy budan buryn janýarlardyń Praga zooparkinen Mońǵoliiadaǵy mekenine sátti qaitarylǵan tájiribesine súiene otyryp júzege asady.
Birinshi top 7 bas kerqulan Qazaqstanǵa 2024 jylǵy maýsymda keldi. Ortalyqtyń mamandary men mal dárigerleri jyl boiy jylqylardy baqylady. Janýarlar alǵash ret Torǵai dalasyndaǵy -30 °C aiazdy qysyn aman-esen qystap shyqty, úirendi, qajetti veterinarlyq tekserýlerden ótti. Ýmbre men Vespe degen eki biege janýarlardy bosatqannan keiin qozǵalysyn baqylaityn GPS-qarǵybaýy taǵyldy. Bosatylǵan jylqylardy qorǵaý jáne baqylaý jumysyn memlekettik inspektorlar men ASBK qyzmetkerleri oryndaidy.
«Kerqulandardyń alǵash tobyn Ortalyq Qazaqstannyń jabaiy tabiǵatyna jiberý — túrdi tarihi mekenine qaitarý jobasyn iske asyrýdaǵy mańyzdy qadam. Reintrodýktsiia ortalyǵynda jyl boiy kútip qaralǵan janýarlar — mamandar men mal dárigerleri komandasynyń atqarǵan tiimdi jumysynyń nátijesi», — deidi ASBK atqarýshy direktory Vera Voronova.
2029 jylǵa deiin Torǵai dalasyna janýarlardyń odan ári kóbeiip, turaqty popýliatsiia túzýine jeterliktei 40–45 bas jylqy ákelý josparda. Qostanai oblysynyń ońtústigindegi «Altyn Dala» memlekettik tabiǵi rezervaty jaiylym jeri jaqsy, sýy bar bolǵandyqtan jersindirý orny bop tańdaldy. Jabaiy tabiǵatqa jibergennen keiin jylqylardyń qaýipsizdigin memlekettik inspektorlar qamtamasyz etedi.
Jylqylar men qulandar sekildi iri tuiaqtylardyń dala ekojúieleriniń qalypty jumysyna tigizetin paidasy orasan zor. Olar alys araqashyqtyqta ósimdik jamylǵysyn retke keltirip, topyraqtyń qunarlanýyna yqpal etedi. Ósimdik biomassasyn azaitý arqyly órt qaýpin de tómendetedi, olardyń kóńi men qaldyǵy — omyrtqasyzdardyń kóptegen túrlerine resýrs. Bul janýarlardyń maýsymdyq qonys aýdarýy ekojúielerdegi shalǵai aýmaqtardy ózara jalǵaidy. Qysta olar ózge de túrlerdiń tirshiligin jeńildetedi — sýǵa aparatyn jol salady, qalyń qardy taptap, astynan jem-shóp alyp jeýin yqshamdap qoiady. Qorektik tizbek qataryna kiretin tuiaqtylar jyrtqyshtar men ólekse jegishterge azyq.
