Qazaqstanda qýǵyn-súrgin ǵylymi zertteý institýtyn ashý kerek. Mundai pikirdi tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Hangeldi Ábjanov bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Ǵalymnyń aitýynsha, Qazaqstanda qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaýdyń úlken, bai tájirbiesi bar.
«Bul jumys Stalin ólgennen keiin bastaldy jáne kúni búginge deiin jalǵasýda. Arasynda úzilip qalǵan kezder boldy. Alaida 2020 jyly Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev tapsyrma berdi. Prezident qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý kerektigin aitty. Iaǵni, keńestik totalitarlyq júieniń zardabyn shekken adamdardyń bári aqtalýy tiis. 1929-1931 jyldary myńdaǵan adam atyldy, sottaldy. Memleket basshysynyń tolyq aqtalý týraly tapsyrmasy óte qajet dep oilaimyn», - deidi Hangeldi Ábjanov.
Sonymen qatar, ol bir jylda atqarylǵan jumystardy tizip berdi.
«Bir jyl ótti. Qandai sharýa jasaldy. Eń birinshi uiymdastyrý jumysy sheshildi. Respýblikalyq komissiia quryldy. Birneshe ǵylymi basqosý ótti. Qazir osy jumysqa tartylǵan ǵalymdar, mamandar qandai toptardy aqtaý kerektigin anyqtady. Bizde aqtalmaǵan onshaqty top bar. Olar aqtalýy kerek. Máselen, soǵys tutqyndary. Olardyń bári soǵys aiaqtalǵan soń sottaldy. Negizinen kinási joqtar qamaldy. Mine, osy adamdardy aqtaý kerek. Sodan keiin qaptaǵan lagerler boldy. Qaraǵandynyń ózinde 10-ǵa jýyq lager bolǵan. Osy jerde myńdaǵan bala dúniege keldi. Olar sol tutqyndardyń ishinde boldy. Olardyń ne kinási bar? Olar da aqtalýy kerek. Sosyn halyq jaýy dep ustalǵan adamnyń áieli, balalary úiinen aiyryldy, turyp jatqan jerinen qýyldy, olar da aqtalýy tiis. Úlken bir ádiletsizdik 1928 jyly oryn aldy. Myńǵa jýyq baidyń sharýashylyǵy tárkilendi. Olardy aqtaǵan eshkim joq. Qazir mamandar osy máselemen ainalysyp jatyr», - deidi spiker.
Onyń aitýynsha, bizge qazir saiasi sheshim kerek. Jańa zań qabyldaý qajet. Iaǵni, Qazaqstandaǵy totalitarizm, Alash qozǵalysy, repressiia, ujymdastyrý týraly arnaiy zań bolýy shart.
«1992 jyly akademik Manash Qozybaev bastaǵan Parlamenttik komissiia jumys istep, sol ujymdastyrýǵa bailanysty úlken qujat daiyndaǵan edi. Keiin ol aiaqsyz qaldy. Búgin osy bitpei qalǵan sharýany zańmen retteý kerek. Tarihi sanamyzdy qalyptastyryp, tarih ǵylymynyń metodologiiasyna kóshý qajet. Biz saiasi sheshimge qatysty jańa zań bolmaǵandyqtan, kósilip jumys istei almai jatyrmyz. Keńes zamany kezinde partiialyq tapsyrmanyń arqasynda bir jylda 19 myń qazaqstandyq aqtalsa, Táýelsiz Qazaqstanda bir jyl ishinde bir qazaqtyń aqtalmaǵany uiat», - dedi tarih ǵylymdarynyń doktory.
Sonymen qatar, ol osy sharýany zerttep, osyǵan nysanaly, maqsatty, júieli baǵyt-baǵdar berýdiń taǵy bir mindetin atady.
«Qazaqstanda qýǵyn-súrgin ǵylymi zertteý institýtyn ashý kerek. Ol Almaty, Nur-Sultanda emes, ol Qaraǵandy da ashylýy kerek. Qaraǵandy karlaktyń oshaǵy. Qaraǵandy asharshylyqtan eń aýyr japa shekken óńir. Ortalyq Qazaqstan eshqaida qasha almady. Atalǵan óńirde osy máselelerdi zerttegen ǵylymi mektep bar. Biz 60 jyl boiy qýǵyn- súrgin máselesimen ainalystyq. Aldaǵy 60 jylǵa jetetin jumys bar», - dedi Hangeldi Ábjanov.
