«Temir taiaqty tebendei, temir etikti teńgedei» etken jer sharyndaǵy eń uzaq ta qaraly kóshti bastan keshken qazaqtardyń urpaǵy búginde bergisi - Túrkiia, arǵysy - búkil Eýropa elderine tarap ketken. Anadoly men kári qurlyqty meken etken qandastarymyz Qazaqstannyń derbestigin maqtan tutady. Táýelsizdik kúnin jyl saiyn merekeleýdi de dástúrge ainaldyrǵan.
Jaqynda Qazaq-túrik bilim jáne zertteý qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Shaban Serkan Dinchtúrkti áńgimege tartqan edik. Qandasymyz qarasha aiynda «Otandastar. Bolashaqqa baǵdar» atty elordada ótken halyqaralyq dóńgelek ústelge qonaq bop keldi.
«Túrkiiada turatyn qazaqtardyń ata-babalary 1953-1954 jyldary qazirgi Altaidyń Qytaida jatqan aýmaǵynan kóship barǵan. Jazýshy Jádi Shákenulynyń «Qaraly kósh» romanyn oqyǵan bolarsyz. Sol kitapqa arqaý bolǵan qaiǵyly kóshtiń bastaýshysy Elishan batyrmen (Álipuly) meniń atalarym (ákelerim jas bala bolatyn – S.D) Gimalai aýyp, Túrkiiadan pana tapqan. Ákem - Altaidyń, sheshem - Barkóldiń týmasy. Negizinde atalarym Qytaidan Gimalaiǵa qarai 1931 jyly aýyp ketken. Ol tus - oqys oqiǵa, oqshaý árekettiń zamany edi. Sonda qazaqtardyń shól dalany basyp, Túrkiiaǵa qalai jetkenin oqysańyz, tóbe quiqańyz shymyrlaidy. Toqymy keppei toz-tozy shyqqan jurtymyz osylai Úndistannan bir-aq shyǵypty. Alaida jergilikti halyqpen uǵyspaǵan tas-túiin berekeli aýyl sol tustaǵy prezident Ismet Ineniýǵa hat jazyp, Túrkiiaǵa kóshýge ótinish bildirgen», - deidi Shaban Serkan Dinchtúrk.
Bul kez – Ekinshi dúniejúzilik soǵys bolyp jatqan shaq edi. Hatqa jaýap bergen Túrkiia basshysy «Sizder bizdi kúte turyńyzdar. Biz sizderdi ala almaimyz. Búkil álemde soǵys bolyp jatyr. Ushaq jibersek, atyp túsiredi. Keme jibersek, batyrady. Sál shydai turyńyzdar» dep jaýap beredi. 10 jyldai Úndistanda ómir súrgennen keiin dúnie tynyshtalǵan soń qandastarymyzdy Túrkiia biligi shaqyryp alǵan.
Túrkiialyq qandasymyzdyń aitýynsha, qazaqtardy túrikter ystyq yqylaspen qarsy alyp, jer bólip, úi salyp bergen, 10 jyl boiy salyqtan da bosatqan. Ai saiyn áleýmettik kómek berip kómektesken.
«Bizdiń áke-sheshelerimiz ústindegi shapanmen ǵana barǵan Túrkiiaǵa. Sonda ósip-ónip, osy kúnge jettik. Qazir Túrkiiada 20-25 myńdai qazaq turady. Kóbi Ystanbul qalasynda. Taǵy 15-20 myńy Eýropada – Ulybritaniia, Frantsiia, Germaniia, Shvetsiia jáne taǵy basqa elderde ómir súredi. Olar - ótken ǵasyrdyń 70-80 jyldary Túrkiiadan Eýropaǵa kóship ketkender. Túrkiiada nemese Eýropada qazaqtar qalai ómir súredi dep surasańyz, olar ár salada jumys isteidi. Memlekettik qyzmetkeri de, biznes salasynda da, úlken kompaniialarda júrgenderi de jeterlik», - deidi ol.
Serkan Dinchtúriktiń Túrkiia men Qazaqstanda eki kompaniiasy bar. Túrkiiadaǵy kompaniiasy saqtandyrý salasynda halyqqa qyzmet etse, Qazaqstandaǵy kompaniiasy elimizge Túrkiia jáne basqa elderden investorlardy tartý jumysyn atqarady.
«Túrkiiadaǵy Qazaq-túrik bilim jáne zertteý qaýymdastyǵy «Qazaq eli» jýrnalyn shyǵaryp otyr. Qazaq jáne túrik tilinde Túrkiiada basylyp shyǵatyn jýrnal búkil Eýropadaǵy qandastarymyzǵa taraidy. Túrkiiadaǵy elshi arqyly Qazaqstanǵa da jiberip turamyz. Jýrnaldy eki tilde shyǵarýdaǵy maqsat ne deseńiz, Túrkiiada turatyn 80 millionnan astam túrik halqyna qazaqtardyń kim bolǵanyn, qai jerden kelgenin uqtyryp, salt-dástúrin, mádenietin tanytý. Qazaq jastary da óz tilin umytpasa deimiz. Túrkiiada daryndy qyz-jigitterimiz jeterlik. Solardy tanytqymyz keledi. Ár sanǵa bir ónerpazdy nemese óz salasynda úzdik shyqqan qazaqty shyǵaramyz», - deidi qaýymdastyq tóraǵasy.
Budan bólek qaýymdastyq osy ýaqytqa deiin jeti kitap basyp shyǵarǵan. Mundaǵy oi – qazaqtyń aty ańyzǵa ainalǵan tulǵalaryn túrik halqyna tanytý bolyp otyr.
«Joǵaryda aitqan «Qaraly kóshti» de túrik tiline aýdarǵan edik. Túrkiia prezidenti Rejep Taiyp Erdoǵanǵa ol kitapty óz qolymmen tabystadym. 2017 jyly elordada ótken Dúniejúzi qazaqtar quryltaiynda ol kitapty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qolyna ustattyq. Túrkiiada Prezident Erdoǵannyń tapsyrmasymen ol kitap eki myńnan astam kitaphanaǵa taratyldy. Kitapty satpaimyz. Kitaphanalarǵa tegin taratyldy», - deidi ol.
Túrkiia qazaqtar ulttyq merekelerdiń birde-bir ataýsyz qaldyrmaidy eken. Naýryz meiramynda jyl saiynǵy dástúr boiynsha bas qosyp, kontsert qoiyp, jylyna eki-úsh márte aýqymdy konferentsiia ótkizedi. Túrkiia qazaqtarynyń jastary bir-birimen aralasyp júrsin degen tilekpen qaýymdastyq «Jastar» forýmyn ótkizýdi de dástúrge ainaldyrǵan. Ol úshin qaýymdastyq arnaiy qarajat bólip, jastardyń qatysýymen 5-10 kún boiy igi sharalardy ótkizedi. Ondai basqosýlarǵa Qazaqstannan Túrkiiaǵa barǵan stýdentter de belsene qatysyp júr.
«Qazaqstan 1991 jyly 16 jeltoqsanda táýelsizdigin alǵan kezde biz óte qatty qýandyq. Nege deseńiz, buryn Túrkiiada qazaqtardyń kim ekenin túrikter bile bermeitin. Álbette, tarihshylar men jazýshylar qazaqtardy tanidy. Qazaqstan táýelsizdigin jariialaǵan kezde júregimiz keýdemizge syimai qaldy. «Osydan keiin bizdiń de bir memleketimiz bar, ol – Qazaqstan!» dep qatty tebirene qýandyq. Qudaidan bir ǵana tilegimiz bar: Qazaqtyń kók bairaǵy aspanda erkin jelbiresin deimiz. Armanymyz – sol ǵana! Túrikter bizdi jaqsy kóredi. «Naǵyz túrik sendersińder» dep bizdi kókke kóteredi», - deidi ol.
1992 jyly Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Túrkiiaǵa saparyn túrkiialyq qazaqtar qýana kútipti. Sol kezdegi eki el prezidentteri Nursultan Nazarbaev pen Halil Turǵut Ózáldiń arasyndaǵy áńgime ázil retinde el ishinde tarap ketken eken.
«Qasynda bolǵan kisiler sol jyldary eki Prezidenttiń ázilin jýrnaldar men gazetterge jarysa jazǵan edi. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Túrkiiada qazaqtar bar dep estidim. Qandastarymnyń sany qansha?» dep surapty. Sonda Turǵut Ózál «ishine meni de qossańyz, Túrkiiada 65 million qazaq barmyz» dep jaýap beripti. Sol kezde Túrkiiada 65 million adam turatyn. Qazir 80 millionnan asty. Turǵut Ózál qaitys bolyp ketti. Imandy bolsyn. Ol kisi qazaqtardy jaqsy tanityn. Onyń ózi qazaqtar turatyn aýdannan depýtat bolyp shyqqan adam», - deidi Serkan Dinchtúrk.
Sóz sońynda túrkiialyq qandasymyz bárimizdi Táýelsizdik kúnimen quttyqtap, otandastar sálemin joldady.
«Túrkiia qazaqtary Qazaqstannyń Táýelsizdigi kúni kelgen saiyn quqyq qorǵaýshylardan ruqsat alyp, qazaqtar turatyn eń úlken kósheni jaýyp tastap, qolymyzǵa qazaqtyń kók bairaǵyn ustap, kóshedegi adamdarǵa gúl taratamyz. Túste úlken as beremiz. Qazaq bolsyn, túrik bolsyn, bárin shaqyramyz. Túnde úlken tamasha kontsertpen aiaqtalady bul kúnimiz. Qazaqtyń Táýelsizdigin máńgi bolsyn dep tileimiz! Kók týymyz jelbirei bersin!» - dep túidi sózin ol.
