«تەمٸر تاياقتى تەبەندەي, تەمٸر ەتٸكتٸ تەڭگەدەي» ەتكەن جەر شارىنداعى ەڭ ۇزاق تا قارالى كٶشتٸ باستان كەشكەن قازاقتاردىڭ ۇرپاعى بٷگٸندە بەرگٸسٸ - تٷركييا, ارعىسى - بٷكٸل ەۋروپا ەلدەرٸنە تاراپ كەتكەن. انادولى مەن كەرٸ قۇرلىقتى مەكەن ەتكەن قانداستارىمىز قازاقستاننىڭ دەربەستٸگٸن ماقتان تۇتادى. تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸن جىل سايىن مەرەكەلەۋدٸ دە دەستٷرگە اينالدىرعان.
جاقىندا قازاق-تٷرٸك بٸلٸم جەنە زەرتتەۋ قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى شابان سەركان دينچتٷركتٸ ەڭگٸمەگە تارتقان ەدٸك. قانداسىمىز قاراشا ايىندا «وتانداستار. بولاشاققا باعدار» اتتى ەلوردادا ٶتكەن حالىقارالىق دٶڭگەلەك ٷستەلگە قوناق بوپ كەلدٸ.
«تٷركييادا تۇراتىن قازاقتاردىڭ اتا-بابالارى 1953-1954 جىلدارى قازٸرگٸ التايدىڭ قىتايدا جاتقان اۋماعىنان كٶشٸپ بارعان. جازۋشى جەدي شەكەنۇلىنىڭ «قارالى كٶش» رومانىن وقىعان بولارسىز. سول كٸتاپقا ارقاۋ بولعان قايعىلى كٶشتٸڭ باستاۋشىسى ەلٸسحان باتىرمەن (ەلٸپۇلى) مەنٸڭ اتالارىم (ەكەلەرٸم جاس بالا بولاتىن – س.د) گيمالاي اۋىپ, تٷركييادان پانا تاپقان. ەكەم - التايدىڭ, شەشەم - باركٶلدٸڭ تۋماسى. نەگٸزٸندە اتالارىم قىتايدان گيمالايعا قاراي 1931 جىلى اۋىپ كەتكەن. ول تۇس - وقىس وقيعا, وقشاۋ ەرەكەتتٸڭ زامانى ەدٸ. سوندا قازاقتاردىڭ شٶل دالانى باسىپ, تٷركيياعا قالاي جەتكەنٸن وقىساڭىز, تٶبە قۇيقاڭىز شىمىرلايدى. توقىمى كەپپەي توز-توزى شىققان جۇرتىمىز وسىلاي ٷندٸستاننان بٸر-اق شىعىپتى. الايدا جەرگٸلٸكتٸ حالىقپەن ۇعىسپاعان تاس-تٷيٸن بەرەكەلٸ اۋىل سول تۇستاعى پرەزيدەنت يسمەت ينەنيۋعا حات جازىپ, تٷركيياعا كٶشۋگە ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن», - دەيدٸ شابان سەركان دينچتٷرك.
بۇل كەز – ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس بولىپ جاتقان شاق ەدٸ. حاتقا جاۋاپ بەرگەن تٷركييا باسشىسى «سٸزدەر بٸزدٸ كٷتە تۇرىڭىزدار. بٸز سٸزدەردٸ الا المايمىز. بٷكٸل ەلەمدە سوعىس بولىپ جاتىر. ۇشاق جٸبەرسەك, اتىپ تٷسٸرەدٸ. كەمە جٸبەرسەك, باتىرادى. سەل شىداي تۇرىڭىزدار» دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. 10 جىلداي ٷندٸستاندا ٶمٸر سٷرگەننەن كەيٸن دٷنيە تىنىشتالعان سوڭ قانداستارىمىزدى تٷركييا بيلٸگٸ شاقىرىپ العان.
تٷركييالىق قانداسىمىزدىڭ ايتۋىنشا, قازاقتاردى تٷرٸكتەر ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ, جەر بٶلٸپ, ٷي سالىپ بەرگەن, 10 جىل بويى سالىقتان دا بوساتقان. اي سايىن ەلەۋمەتتٸك كٶمەك بەرٸپ كٶمەكتەسكەن.
«بٸزدٸڭ ەكە-شەشەلەرٸمٸز ٷستٸندەگٸ شاپانمەن عانا بارعان تٷركيياعا. سوندا ٶسٸپ-ٶنٸپ, وسى كٷنگە جەتتٸك. قازٸر تٷركييادا 20-25 مىڭداي قازاق تۇرادى. كٶبٸ ىستانبۇل قالاسىندا. تاعى 15-20 مىڭى ەۋروپادا – ۇلىبريتانييا, فرانتسييا, گەرمانييا, شۆەتسييا جەنە تاعى باسقا ەلدەردە ٶمٸر سٷرەدٸ. ولار - ٶتكەن عاسىردىڭ 70-80 جىلدارى تٷركييادان ەۋروپاعا كٶشٸپ كەتكەندەر. تٷركييادا نەمەسە ەۋروپادا قازاقتار قالاي ٶمٸر سٷرەدٸ دەپ سۇراساڭىز, ولار ەر سالادا جۇمىس ٸستەيدٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرٸ دە, بيزنەس سالاسىندا دا, ٷلكەن كومپانييالاردا جٷرگەندەرٸ دە جەتەرلٸك», - دەيدٸ ول.
سەركان دينچتٷرٸكتٸڭ تٷركييا مەن قازاقستاندا ەكٸ كومپانيياسى بار. تٷركيياداعى كومپانيياسى ساقتاندىرۋ سالاسىندا حالىققا قىزمەت ەتسە, قازاقستانداعى كومپانيياسى ەلٸمٸزگە تٷركييا جەنە باسقا ەلدەردەن ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىسىن اتقارادى.
«تٷركيياداعى قازاق-تٷرٸك بٸلٸم جەنە زەرتتەۋ قاۋىمداستىعى «قازاق ەلٸ» جۋرنالىن شىعارىپ وتىر. قازاق جەنە تٷرٸك تٸلٸندە تٷركييادا باسىلىپ شىعاتىن جۋرنال بٷكٸل ەۋروپاداعى قانداستارىمىزعا تارايدى. تٷركيياداعى ەلشٸ ارقىلى قازاقستانعا دا جٸبەرٸپ تۇرامىز. جۋرنالدى ەكٸ تٸلدە شىعارۋداعى ماقسات نە دەسەڭٸز, تٷركييادا تۇراتىن 80 ميلليوننان استام تٷرٸك حالقىنا قازاقتاردىڭ كٸم بولعانىن, قاي جەردەن كەلگەنٸن ۇقتىرىپ, سالت-دەستٷرٸن, مەدەنيەتٸن تانىتۋ. قازاق جاستارى دا ٶز تٸلٸن ۇمىتپاسا دەيمٸز. تٷركييادا دارىندى قىز-جٸگٸتتەرٸمٸز جەتەرلٸك. سولاردى تانىتقىمىز كەلەدٸ. ەر سانعا بٸر ٶنەرپازدى نەمەسە ٶز سالاسىندا ٷزدٸك شىققان قازاقتى شىعارامىز», - دەيدٸ قاۋىمداستىق تٶراعاسى.
بۇدان بٶلەك قاۋىمداستىق وسى ۋاقىتقا دەيٸن جەتٸ كٸتاپ باسىپ شىعارعان. مۇنداعى وي – قازاقتىڭ اتى اڭىزعا اينالعان تۇلعالارىن تٷرٸك حالقىنا تانىتۋ بولىپ وتىر.
«جوعارىدا ايتقان «قارالى كٶشتٸ» دە تٷرٸك تٸلٸنە اۋدارعان ەدٸك. تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعانعا ول كٸتاپتى ٶز قولىممەن تابىستادىم. 2017 جىلى ەلوردادا ٶتكەن دٷنيەجٷزٸ قازاقتار قۇرىلتايىندا ول كٸتاپتى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىنا ۇستاتتىق. تٷركييادا پرەزيدەنت ەردوعاننىڭ تاپسىرماسىمەن ول كٸتاپ ەكٸ مىڭنان استام كٸتاپحاناعا تاراتىلدى. كٸتاپتى ساتپايمىز. كٸتاپحانالارعا تەگٸن تاراتىلدى», - دەيدٸ ول.
تٷركييا قازاقتار ۇلتتىق مەرەكەلەردٸڭ بٸردە-بٸر اتاۋسىز قالدىرمايدى ەكەن. ناۋرىز مەيرامىندا جىل سايىنعى دەستٷر بويىنشا باس قوسىپ, كونتسەرت قويىپ, جىلىنا ەكٸ-ٷش مەرتە اۋقىمدى كونفەرەنتسييا ٶتكٸزەدٸ. تٷركييا قازاقتارىنىڭ جاستارى بٸر-بٸرٸمەن ارالاسىپ جٷرسٸن دەگەن تٸلەكپەن قاۋىمداستىق «جاستار» فورۋمىن ٶتكٸزۋدٸ دە دەستٷرگە اينالدىرعان. ول ٷشٸن قاۋىمداستىق ارنايى قاراجات بٶلٸپ, جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن 5-10 كٷن بويى يگٸ شارالاردى ٶتكٸزەدٸ. ونداي باسقوسۋلارعا قازاقستاننان تٷركيياعا بارعان ستۋدەنتتەر دە بەلسەنە قاتىسىپ جٷر.
«قازاقستان 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا تەۋەلسٸزدٸگٸن العان كەزدە بٸز ٶتە قاتتى قۋاندىق. نەگە دەسەڭٸز, بۇرىن تٷركييادا قازاقتاردىڭ كٸم ەكەنٸن تٷرٸكتەر بٸلە بەرمەيتٸن. ەلبەتتە, تاريحشىلار مەن جازۋشىلار قازاقتاردى تانيدى. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالاعان كەزدە جٷرەگٸمٸز كەۋدەمٸزگە سىيماي قالدى. «وسىدان كەيٸن بٸزدٸڭ دە بٸر مەملەكەتٸمٸز بار, ول – قازاقستان!» دەپ قاتتى تەبٸرەنە قۋاندىق. قۇدايدان بٸر عانا تٸلەگٸمٸز بار: قازاقتىڭ كٶك بايراعى اسپاندا ەركٸن جەلبٸرەسٸن دەيمٸز. ارمانىمىز – سول عانا! تٷرٸكتەر بٸزدٸ جاقسى كٶرەدٸ. «ناعىز تٷرٸك سەندەرسٸڭدەر» دەپ بٸزدٸ كٶككە كٶتەرەدٸ», - دەيدٸ ول.
1992 جىلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تٷركيياعا ساپارىن تٷركييالىق قازاقتار قۋانا كٷتٸپتٸ. سول كەزدەگٸ ەكٸ ەل پرەزيدەنتتەرٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن حاليل تۇرعۇت ٶزەلدٸڭ اراسىنداعى ەڭگٸمە ەزٸل رەتٸندە ەل ٸشٸندە تاراپ كەتكەن ەكەن.
«قاسىندا بولعان كٸسٸلەر سول جىلدارى ەكٸ پرەزيدەنتتٸڭ ەزٸلٸن جۋرنالدار مەن گازەتتەرگە جارىسا جازعان ەدٸ. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تٷركييادا قازاقتار بار دەپ ەستٸدٸم. قانداستارىمنىڭ سانى قانشا?» دەپ سۇراپتى. سوندا تۇرعۇت ٶزەل «ٸشٸنە مەنٸ دە قوسساڭىز, تٷركييادا 65 ميلليون قازاق بارمىز» دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ. سول كەزدە تٷركييادا 65 ميلليون ادام تۇراتىن. قازٸر 80 ميلليوننان استى. تۇرعۇت ٶزەل قايتىس بولىپ كەتتٸ. يماندى بولسىن. ول كٸسٸ قازاقتاردى جاقسى تانيتىن. ونىڭ ٶزٸ قازاقتار تۇراتىن اۋداننان دەپۋتات بولىپ شىققان ادام», - دەيدٸ سەركان دينچتٷرك.
سٶز سوڭىندا تٷركييالىق قانداسىمىز بەرٸمٸزدٸ تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸمەن قۇتتىقتاپ, وتانداستار سەلەمٸن جولدادى.
«تٷركييا قازاقتارى قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ كٷنٸ كەلگەن سايىن قۇقىق قورعاۋشىلاردان رۇقسات الىپ, قازاقتار تۇراتىن ەڭ ٷلكەن كٶشەنٸ جاۋىپ تاستاپ, قولىمىزعا قازاقتىڭ كٶك بايراعىن ۇستاپ, كٶشەدەگٸ ادامدارعا گٷل تاراتامىز. تٷستە ٷلكەن اس بەرەمٸز. قازاق بولسىن, تٷرٸك بولسىن, بەرٸن شاقىرامىز. تٷندە ٷلكەن تاماشا كونتسەرتپەن اياقتالادى بۇل كٷنٸمٸز. قازاقتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن مەڭگٸ بولسىن دەپ تٸلەيمٸز! كٶك تۋىمىز جەلبٸرەي بەرسٸن!» - دەپ تٷيدٸ سٶزٸن ول.
