Qazaq parlamentarizmi tarihynda tuńǵysh ret qazaqsha daiyndalǵan qujat retinde belgili jalǵyz ǵana zań bar. Ol – 1997 jyldyń 13 jeltoqsanynda qabyldanǵan ultjandy azamat, depýtat Ákim Ysqaqtyń «Halyqtyń kóshi-qony týraly» zań jobasy. Álemniń ár túkpirinde tarydai shashyrap júrgen talai qazaqtyń ata qonysyna oralýyna úlken múmkindik ashyp bergen airyqsha qujatqa biyl 20 jyl.
Atalmysh zańnyń qabyldanýynyń qysqasha tarihy mynadai edi:
1997 jyly elimizdegi kóshi-qon saiasatyn damytý úshin 23 qańtar kúni Úkimet daiyndaǵan «Kóshi-qon týraly» zańnyń jobasy Parlamentke kelip túsedi. Sol kezdegi Májilis depýtaty Ákim Ysqaq sol zań jobasyna jetekshi bolyp taǵaiyndalady. Jobamen jete tanysqan halyq qalaýlysy onda kóptegen shikilikterdiń barlyǵyn baiqaidy. Mysaly, onda Qazaqstanǵa kóship kelgen adamdarǵa memlekettik biýdjetten qarjy bólý máselesi qarastyrylmaǵan. Kerisinshe Qazaqstannan syrtqa qonys aýdaratyndarǵa, iaǵni óz atajurtyna kóshetinderge arnaiy respýblikalyq biýdjetten qarjylyq kómek kórsetý týraly bap engizilgen. Jobada budan da basqa shikilikter kóp boldy. Al Úkimet ázirlegen zań jobasynyń bir-eki babyn ózgertýge bolady, biraq tutastai aýystyrý múmkin emes edi. Sondyqtan depýtat Ákim Ysqaq oilana kele jumysshy tobynyń jetekshiliginen bas tartyp, bul qujatqa depýtattyq ókilettiligin paidalanyp, qazaq tilinde balama zań jobasyn usynady. Janyna atamekenge oralǵan qandastardy jinap, olardyń qataryndaǵy Qairat Bodaýhanuy men Almas Ahmetbekti jumysshy tobynyń múshesi etedi.
1996 jyldyń qazan aiynda Eńbek ministrligi men Áleýmettik qamsyzdandyrý ministrlikteri qosylyp, jańadan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi qurylǵan-dy. Onyń basshysyna burynǵy Qarjy ministriniń orynbasary N.Korjova hanym taǵaiyndalady. Kelgen bette jańadan daiyndalyp jatqan Kóshi-qony» týraly zańynyń jobasymen tanysqan ol qujattaǵy «Kóshi-qon qoryn qurý» týraly bapty syzyp tastap, onymen qosa jumysy endi rettelip kele jatqan Kóshi-qon departamentin joiyp, qatardaǵy basqarmalardyń birine ainaldyrady. Tiisti qarjylar bólinbei, ulttyq kóshi-qon saiasaty qatty toqyraýǵa ushyraidy.
Qazaq tilindegi zań jobasynda Elbasy saiasatyn qoldaityn, kóshi-qon máselesin quqyqtyq retteitin, onyń keri yqpalyn shekteitin, adam quqyǵynyń jalpyǵa ortaq múddelerine kepildik jasaityn baptar qarastyryldy. Áitse de balama zań jobasyna kedergiler az bolmady. «Orys tilindegi aýdarmasy bolmasa túsinbeimiz, qazaq tilindegi jobany talqylaý múmkin emes» degen syńarjaq pikirler de kezdesti. Ol kezde zań jobasyn qazaq tilinen orys tiline saýatty aýdaratyn maman tapshy edi. Depýtat bul máseleni de sheshedi. Zań jobasyn birneshe ǵylymi-zertteý institýttary tiisti saraptamadan ótkizip, oń baǵasyn berip, qorytyndy jasaidy. Sodan talqylaý bastalyp, Májilis balama zań jobasyn qaraý jóninde sheshim shyǵarady.
Qujat 1997 jyldyń 2 sáýir kúni Prezidenttiń janyndaǵy memlekettik saiasat jónindegi Ulttyq keńeste qaraldy. Keńeske Memlekettik hatshy Ábish Kekilbai jetekshilik etti. Ministr N. Korjova da, depýttat ta óz dáleldemelerin alǵa tartty. Óte qyzý talqylaý ótti. Keńes músheleriniń barlyǵy derlik, máselen, Á.Kekilbai, S.Zimanov, M.Qozybaev, J.Ádildin, E.Saǵadiev, G. Belger, A.Garkavets, N.Mamyrov, N.Orazalin syndy tulǵalar balama jobanyń basymdyǵyna mán berdi. Ásirese, joǵarydaǵy Keńes múshesi zańger-akademik Salyq Zimanov 7 sáýir kúni Májilis tóraǵasyna óz atynan resmi hat joldap, onda balama jobanyń artyqshylyǵyna toqtalyp: «Úkimet usynǵan zań shiki ári quqyqtyq mártebesi óte tómen, zaman talabyna sai emes» dep atap kórsetti. Osy kezde Á.Ysqaq qazaq tilindegi balama jobany «Egemen Qazaqstan» jáne «Qazaq eli» gazetteri arqyly búkilhalyqtyq talqylaýǵa da usynyp, elden qoldaý tapty. Bul búkil ziialy qaýymnyń bacyn qosyp, biriktirgen zań jobasy boldy. Depýtattar, jazýshylar, ǵalymdar, shetten kelgen qandastar túgelge jýyq atsalysty. Parlamentke, depýtattyń atyna on myńdai hat tústi.
1997 jyly 14 mamyrda eki zań jobasy talqylaýǵa túskende, depýtat Á. Ysqaq qazaq tilindegi óz balamasyn laiyqty qorǵap shyqty. Shetelde júrgen bes milliondai qandastar týraly qaǵazǵa qaramai tebirene sóilegende, tyńdap otyrǵan biraz depýtat kózderine jas ta alǵan eken. Osylaisha tuńǵysh qazaq tilinde daiyndalǵan balama zań jobasy qabyldandy. Parlament qabyrǵasynda 11 ai qaralyp, 42 otyrysta qairatkerlikpen qorǵalǵan qujatqa el astanasy Aqmolaǵa kóshkende iaǵni 1997 jyldyń 13 jeltoqsanynda Elbasy qol qoidy. Bul Memleket basshysynyń elorda tórindegi alǵashqy qol qoiǵan zańy bolatyn. Osy zańnyń negizinde elimizde Kóshi-qon jáne demografiia jónindegi agenttik, oblystarda kóshi-qon basqarmalary quryldy. Alys jáne jaqyn shetelderden elimizge 1 millionnan asa qandastarymyz oraldy. Sonymen qatar «Halyqtyń kóshi-qony týraly» zań Táýelsiz Qazaqstan tarihyndaǵy búkilhalyqtyq talqylaýǵa usynylǵan jáne eń uzaq talqylanǵan zań jobasy retinde de belgili. Sondyqtan 13 jeltoqsan – táýelsizdigimizdiń de, Astana qalasynyń da tarihyna altyn árippen jazylǵan kúnniń biri.
.jpeg)