قازاق پارلامەنتاريزمٸ تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازاقشا دايىندالعان قۇجات رەتٸندە بەلگٸلٸ جالعىز عانا زاڭ بار. ول – 1997 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان ۇلتجاندى ازامات, دەپۋتات ەكٸم ىسقاقتىڭ «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭ جوباسى. ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە تارىداي شاشىراپ جٷرگەن تالاي قازاقتىڭ اتا قونىسىنا ورالۋىنا ٷلكەن مٷمكٸندٸك اشىپ بەرگەن ايرىقشا قۇجاتقا بيىل 20 جىل.
اتالمىش زاڭنىڭ قابىلدانۋىنىڭ قىسقاشا تاريحى مىناداي ەدٸ:
1997 جىلى ەلٸمٸزدەگٸ كٶشٸ-قون ساياساتىن دامىتۋ ٷشٸن 23 قاڭتار كٷنٸ ٷكٸمەت دايىنداعان «كٶشٸ-قون تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى پارلامەنتكە كەلٸپ تٷسەدٸ. سول كەزدەگٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەكٸم ىسقاق سول زاڭ جوباسىنا جەتەكشٸ بولىپ تاعايىندالادى. جوبامەن جەتە تانىسقان حالىق قالاۋلىسى وندا كٶپتەگەن شيكٸلٸكتەردٸڭ بارلىعىن بايقايدى. مىسالى, وندا قازاقستانعا كٶشٸپ كەلگەن ادامدارعا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن قارجى بٶلۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلماعان. كەرٸسٸنشە قازاقستاننان سىرتقا قونىس اۋداراتىندارعا, ياعني ٶز اتاجۇرتىنا كٶشەتٸندەرگە ارنايى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلىق كٶمەك كٶرسەتۋ تۋرالى باپ ەنگٸزٸلگەن. جوبادا بۇدان دا باسقا شيكٸلٸكتەر كٶپ بولدى. ال ٷكٸمەت ەزٸرلەگەن زاڭ جوباسىنىڭ بٸر-ەكٸ بابىن ٶزگەرتۋگە بولادى, بٸراق تۇتاستاي اۋىستىرۋ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. سوندىقتان دەپۋتات ەكٸم ىسقاق ويلانا كەلە جۇمىسشى توبىنىڭ جەتەكشٸلٸگٸنەن باس تارتىپ, بۇل قۇجاتقا دەپۋتاتتىق ٶكٸلەتتٸلٸگٸن پايدالانىپ, قازاق تٸلٸندە بالاما زاڭ جوباسىن ۇسىنادى. جانىنا اتامەكەنگە ورالعان قانداستاردى جيناپ, ولاردىڭ قاتارىنداعى قايرات بوداۋحانۇى مەن الماس احمەتبەكتٸ جۇمىسشى توبىنىڭ مٷشەسٸ ەتەدٸ.
1996 جىلدىڭ قازان ايىندا ەڭبەك مينيسترلٸگٸ مەن ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ مينيسترلٸكتەرٸ قوسىلىپ, جاڭادان ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ قۇرىلعان-دى. ونىڭ باسشىسىنا بۇرىنعى قارجى مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ن.كورجوۆا حانىم تاعايىندالادى. كەلگەن بەتتە جاڭادان دايىندالىپ جاتقان كٶشٸ-قونى» تۋرالى زاڭىنىڭ جوباسىمەن تانىسقان ول قۇجاتتاعى «كٶشٸ-قون قورىن قۇرۋ» تۋرالى باپتى سىزىپ تاستاپ, ونىمەن قوسا جۇمىسى ەندٸ رەتتەلٸپ كەلە جاتقان كٶشٸ-قون دەپارتامەنتٸن جويىپ, قاتارداعى باسقارمالاردىڭ بٸرٸنە اينالدىرادى. تيٸستٸ قارجىلار بٶلٸنبەي, ۇلتتىق كٶشٸ-قون ساياساتى قاتتى توقىراۋعا ۇشىرايدى.
قازاق تٸلٸندەگٸ زاڭ جوباسىندا ەلباسى ساياساتىن قولدايتىن, كٶشٸ-قون مەسەلەسٸن قۇقىقتىق رەتتەيتٸن, ونىڭ كەرٸ ىقپالىن شەكتەيتٸن, ادام قۇقىعىنىڭ جالپىعا ورتاق مٷددەلەرٸنە كەپٸلدٸك جاسايتىن باپتار قاراستىرىلدى. ەيتسە دە بالاما زاڭ جوباسىنا كەدەرگٸلەر از بولمادى. «ورىس تٸلٸندەگٸ اۋدارماسى بولماسا تٷسٸنبەيمٸز, قازاق تٸلٸندەگٸ جوبانى تالقىلاۋ مٷمكٸن ەمەس» دەگەن سىڭارجاق پٸكٸرلەر دە كەزدەستٸ. ول كەزدە زاڭ جوباسىن قازاق تٸلٸنەن ورىس تٸلٸنە ساۋاتتى اۋداراتىن مامان تاپشى ەدٸ. دەپۋتات بۇل مەسەلەنٸ دە شەشەدٸ. زاڭ جوباسىن بٸرنەشە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى تيٸستٸ ساراپتامادان ٶتكٸزٸپ, وڭ باعاسىن بەرٸپ, قورىتىندى جاسايدى. سودان تالقىلاۋ باستالىپ, مەجٸلٸس بالاما زاڭ جوباسىن قاراۋ جٶنٸندە شەشٸم شىعارادى.
قۇجات 1997 جىلدىڭ 2 سەۋٸر كٷنٸ پرەزيدەنتتٸڭ جانىنداعى مەملەكەتتٸك ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كەڭەستە قارالدى. كەڭەسكە مەملەكەتتٸك حاتشى ەبٸش كەكٸلباي جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. مينيستر ن. كورجوۆا دا, دەپۋتتات تا ٶز دەلەلدەمەلەرٸن العا تارتتى. ٶتە قىزۋ تالقىلاۋ ٶتتٸ. كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ بارلىعى دەرلٸك, مەسەلەن, ە.كەكٸلباي, س.زيمانوۆ, م.قوزىباەۆ, ج.ەدٸلدين, ە.ساعاديەۆ, گ. بەلگەر, ا.گاركاۆەتس, ن.مامىروۆ, ن.ورازالين سىندى تۇلعالار بالاما جوبانىڭ باسىمدىعىنا مەن بەردٸ. ەسٸرەسە, جوعارىداعى كەڭەس مٷشەسٸ زاڭگەر-اكادەميك سالىق زيمانوۆ 7 سەۋٸر كٷنٸ مەجٸلٸس تٶراعاسىنا ٶز اتىنان رەسمي حات جولداپ, وندا بالاما جوبانىڭ ارتىقشىلىعىنا توقتالىپ: «ٷكٸمەت ۇسىنعان زاڭ شيكٸ ەرٸ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸ ٶتە تٶمەن, زامان تالابىنا ساي ەمەس» دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ. وسى كەزدە ە.ىسقاق قازاق تٸلٸندەگٸ بالاما جوبانى «ەگەمەن قازاقستان» جەنە «قازاق ەلٸ» گازەتتەرٸ ارقىلى بٷكٸلحالىقتىق تالقىلاۋعا دا ۇسىنىپ, ەلدەن قولداۋ تاپتى. بۇل بٷكٸل زييالى قاۋىمنىڭ باcىن قوسىپ, بٸرٸكتٸرگەن زاڭ جوباسى بولدى. دەپۋتاتتار, جازۋشىلار, عالىمدار, شەتتەن كەلگەن قانداستار تٷگەلگە جۋىق اتسالىستى. پارلامەنتكە, دەپۋتاتتىڭ اتىنا ون مىڭداي حات تٷستٸ.
1997 جىلى 14 مامىردا ەكٸ زاڭ جوباسى تالقىلاۋعا تٷسكەندە, دەپۋتات ە. ىسقاق قازاق تٸلٸندەگٸ ٶز بالاماسىن لايىقتى قورعاپ شىقتى. شەتەلدە جٷرگەن بەس ميلليونداي قانداستار تۋرالى قاعازعا قاراماي تەبٸرەنە سٶيلەگەندە, تىڭداپ وتىرعان بٸراز دەپۋتات كٶزدەرٸنە جاس تا العان ەكەن. وسىلايشا تۇڭعىش قازاق تٸلٸندە دايىندالعان بالاما زاڭ جوباسى قابىلداندى. پارلامەنت قابىرعاسىندا 11 اي قارالىپ, 42 وتىرىستا قايراتكەرلٸكپەن قورعالعان قۇجاتقا ەل استاناسى اقمولاعا كٶشكەندە ياعني 1997 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا ەلباسى قول قويدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلوردا تٶرٸندەگٸ العاشقى قول قويعان زاڭى بولاتىن. وسى زاڭنىڭ نەگٸزٸندە ەلٸمٸزدە كٶشٸ-قون جەنە دەموگرافييا جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸك, وبلىستاردا كٶشٸ-قون باسقارمالارى قۇرىلدى. الىس جەنە جاقىن شەتەلدەردەن ەلٸمٸزگە 1 ميلليوننان اسا قانداستارىمىز ورالدى. سونىمەن قاتار «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭ تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىنداعى بٷكٸلحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان جەنە ەڭ ۇزاق تالقىلانعان زاڭ جوباسى رەتٸندە دە بەلگٸلٸ. سوندىقتان 13 جەلتوقسان – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ دە, استانا قالاسىنىڭ دا تاريحىنا التىن ەرٸپپەن جازىلعان كٷننٸڭ بٸرٸ.
.jpeg)