Foto: egemen.kz
Jańa tehnologiiany damytý, barlyq jerdi internetpen qamtyp, jasandy intellekt pen barlyq salany tsifrlandyrý búgingi zamannyń negizgi talaptarynyń biri. Eńbektegen baladan eńkeigen qariiaǵa deiin tehnika-tehnologiianyń qulaǵynda oinaityn zamanǵa jettik. Sebebi zaman aǵymyna ilesip júrýdiń ózi osyny talap etedi. Biraq jańa tehnologiia, tsifrlandyrý men ǵalamtordy igerýde qazaq halqynyń arqasyna aiazdai batyp turǵan bir baǵyt bar, ol – qazaq tiliniń tehnika men tehnologiia tiline ilese almai, kenjelep jatýy.Ult.kz tilshisine suhbat bergen Májilis Depýtaty Ermurat Bapi qazaq tiliniń zaman talabyna sai kelmei, kóshten qalyp qalmaýy úshin elimiz tezdetip latyn qaripine kóshýi kerek dep esepteidi.
«Ol úshin biz qazaqtyń tilin emes, qazaqtyń jazýyn internettiń tiline jetkizýimiz kerek. Biz álipbiimizdi latyn álipbiine kóshirýimiz kerek. Biz sonda ǵana poiskovikterde, jalpy internet resýrstarynda biz qazaqtyń tilin de, oiyn da, órisin de álemdik deńgeidiń bir shetine jetkizetin shyǵarmyz. Al qazirgi jaǵdaida myna kirillitsamen onyń ústine qazaq tilinde bolatyn bolsa, biz álemdik órkenietten kóp keiin qalamyz», -deidi depýtat Bapi.
Depýtat Murat Ergeshbaev qazirgi kezde Qazaqstanda tehnologiianyń damýymen qazaq tiline kóp kóńil bólinip jatyr dep esepteidi.
«Onyń biri ózderińiz bilesizder, ChatGPT-diń qazaq tiline aýdarylýy. Árine bir jaǵynan qiyn. Sebebi búkil málimetter bizde qazir negizinen eki tilde alynady. Ol – aǵylshyn tili men orys tili. Sonyń barlyǵyn aýdarý, halyqqa jetkizýdi qarastyrýymyz kerek. Aqparattar túsinikti bolýy kerek. Bizdiń filolog azamattarymyz ádebi tilmen jetkizgisi keledi. Biz qalai bolǵanda da aǵylshyn, orys tili siiaqty sheteldiń sózderin qosamyz. Bul zamannyń talaby solai bolyp tur. Mysaly qazir Túrkiiaǵa barsańyz olardyń 20-30 paiyzy frantsýz tili. Ol ábden qalyptasyp ketken. Sondyqtan osy jaǵynan jumys jasalyp jatyr dep oilaimyn», -deidi depýtat.
Biraq qalai bolǵanda da qazaq tilin kúsheitý kerek ekenin de májilismen Murat Ergeshbaev aityp otyr. Sebebi qazir kishkentai balalardyń ózi orys tilinde shúldirlep júrgenin kórý namysqa tiedi.
«Memleket basshysy «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda aitqan: «Qazaqstanda bir ǵana memlekettik til bar. Ol – qazaq tili» degen. Boldy, bizde basqa memleketik til joq. Bizdiń memlekettik tilimiz – qazaq tili. Sondyqtan ony ary qaratai damytýymyz kerek. Ony qalai isteimiz? Instagramda, Tiktokta ózge ult ókilderiniń ádemi qazaqsha sóilep otyrǵan rolikteri bar. Sosyn reklamalyq keis degen bolady. Kóshede, ár jerde kóziń túsken jerde qazaq tiliniń reklamasy tursa, men mysaly qazaqsha sóileý týraly oilanatyn edim. Kóshege shyqsańyz kittei balaǵa deiin oryssha sóilep jatyr. Bul namysyńa tietin nárse me? Tietin nárse. Ony kúshtep jasai almaimyz ǵoi. Biraq sanasyna jetkizýimiz kerek. Jańaǵy ózge ult ókilderiniń ádemi qazaqsha sóilep otyrǵan 1-2 minýttyq rolikterin alsaq, bizdiń qazaqtardyń namysyna tigizip sóilep jatyr sol jerde», -deidi Májilis depýtaty.
TNS derekterine sáikes 2020 jyldan bastap elimizde áleýmettik jelini paidalanýshylar sany kúrt ósken. 2021 jyldyń qańtarynda jalpy sany 12 mln adamǵa jetip, 2020 jyldyń basymen salystyrǵanda 26%-ǵa (2,5 mln adamǵa) artty. Jalpy, Qazaqstanda 2021 jyly statistikalyq derekterge sáikes áleýmettik jelini qol¬danýshylardyń úles salmaǵy 63,5% -ǵa deiin jetti.
Búgingi tańda halyqtyń 93%-ten astamy eGov portaly arqyly elektrondyq qyzmetterge qol jetkize alady. Memlekettik qyzmetterdiń 90,8%-i smartfondar arqyly qoljetimdi. Biometriialyq sáikestendirý men QR-qoltańbalardy engizý elektrondyq qyzmetterdi alý protsesin jeńildetti — bir jyl ishinde qazaqstandyqtar QR-kodtar arqyly 23 millionnan astam qujatqa qol qoidy.
