Qazaqstanda jyl saiyn shamamen 12 myńǵa jýyq azamat aty-jónin ózgertedi. Bul úderis «Neke jáne otbasy týraly» kodekspen retteledi jáne belgili bir zańdyq negizderge súienedi. Alaida esim ózgertý tek quqyqtyq másele ǵana emes, ol – adamnyń rýhani bolmysy, ulttyq tanymy men jeke tańdaýynyń kórinisi.
Kópshilikti tolǵandyratyn suraqtyń biri – azan shaqyryp qoiylǵan atty ózgertýge bola ma? Ahmet Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń onomastika mamandarynyń aitýynsha, azamattar esimin birneshe sebeppen ózgertedi. Eń jii kezdesetin sebep – qujattaǵy at pen azan atynyń sáikes kelmeýi.
Mysaly, azan shaqyrǵanda Muhammed dep qoiylǵan esim qujatta Mýhamed, Magomed nemese tipti Mihail bolyp jazylyp ketken jaǵdailar bar. Mundai aiyrmashylyqtar adamǵa psihologiialyq jáne rýhani turǵyda áser etedi.
Sonymen qatar:
– esimniń qate jazylýy;
– jynysqa sáikes kelmeýi;
– jaǵymsyz nemese kónergen maǵynasy;
– ulttyq úlgige kóshý nieti siiaqty faktorlar da azamattardy aty-jónin ózgertýge itermeleidi.
Táýelsizdik jyldarynda qazaqy esimderge betburys kúsheidi. Kópshilik aty-jónin ulttyq dástúrge sai ózgertýge umtylady. Máselen, oryssha úlgidegi aty-jóndi qazaqy formaǵa kóshirý jii kezdesedi.
Qazaqstan zańnamasy azamattarǵa aty-jónin ózgertýge tolyq quqyq beredi.
– 10 jasqa deiin balanyń esimi ata-anasynyń kelisimimen ózgeredi;
– 10–16 jas aralyǵynda balanyń pikiri eskeriledi;
– 16 jastan bastap azamat óz betinshe sheshim qabyldai alady.
Ózgeris AHAT organdary arqyly rásimdeledi jáne jańa esim barlyq resmi qujattarǵa engiziledi.
Mańyzdysy – zańda «azan aty» degen uǵymǵa qatysty arnaiy shekteý joq. Iaǵni azanmen qoiylǵan atty ózgertýge tyiym salynbaidy. Degenmen jańa esim tildik, grammatikalyq jáne mádeni normalarǵa sai bolýy tiis.
Mamandar tájiribesinde erekshe ótinishter de kezdesedi. Keibir azamattar:
– esimin nýmerologiiaǵa súienip ózgertkisi keledi;
– shetelde yńǵaily bolý úshin atyn aǵylshynshaǵa beiimdeidi;
– túsinde kórgenine bailanysty esimin aýystyrýdy suraidy.
Tipti óz esimin «Apple» nemese «Ketrin» dep ózgertýge niet bildirgender de bolǵan. Al keibiri esimin ózgertkennen keiin qaitadan burynǵy atyna oralady.
Esimin ózgertken azamattar keide qoǵam tarapynan túsinbeýshilikke ushyraidy. Týystary nemese ainalasy «nege ózgerttiń?» degen suraq qoiýy múmkin. Soǵan qaramastan, zań azamattyń jeke tańdaýyn qorǵaidy.
Mamandardyń aitýynsha, mundai sheshim qabyldamas buryn keńes alý mańyzdy. Óitkeni esim – adamnyń jeke bolmysy men ózin-ózi tanýyna tikelei áser etetin faktor.
Azan shaqyryp qoiylǵan atty ózgertýge zańdyq turǵydan shekteý joq. Alaida bul – jai ǵana qujat aýystyrý emes, adamnyń rýhani, mádeni jáne jeke tańdaýynyń kórinisi. Sondyqtan mundai qadamǵa barmas buryn onyń máni men saldaryn tarazylap, sanaly sheshim qabyldaý mańyzdy.
