فوتو: egemen.kz
جاڭا تەحنولوگييانى دامىتۋ, بارلىق جەردٸ ينتەرنەتپەن قامتىپ, جاساندى ينتەللەكت پەن بارلىق سالانى تسيفرلاندىرۋ بٷگٸنگٸ زاماننىڭ نەگٸزگٸ تالاپتارىنىڭ بٸرٸ. ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قاريياعا دەيٸن تەحنيكا-تەحنولوگييانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن زامانعا جەتتٸك. سەبەبٸ زامان اعىمىنا ٸلەسٸپ جٷرۋدٸڭ ٶزٸ وسىنى تالاپ ەتەدٸ. بٸراق جاڭا تەحنولوگييا, تسيفرلاندىرۋ مەن عالامتوردى يگەرۋدە قازاق حالقىنىڭ ارقاسىنا ايازداي باتىپ تۇرعان بٸر باعىت بار, ول – قازاق تٸلٸنٸڭ تەحنيكا مەن تەحنولوگييا تٸلٸنە ٸلەسە الماي, كەنجەلەپ جاتۋى.Ult.kz تٸلشٸسٸنە سۇحبات بەرگەن مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي قازاق تٸلٸنٸڭ زامان تالابىنا ساي كەلمەي, كٶشتەن قالىپ قالماۋى ٷشٸن ەلٸمٸز تەزدەتٸپ لاتىن قارٸپٸنە كٶشۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
«ول ٷشٸن بٸز قازاقتىڭ تٸلٸن ەمەس, قازاقتىڭ جازۋىن ينتەرنەتتٸڭ تٸلٸنە جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. بٸز ەلٸپبيٸمٸزدٸ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشٸرۋٸمٸز كەرەك. بٸز سوندا عانا پويسكوۆيكتەردە, جالپى ينتەرنەت رەسۋرستارىندا بٸز قازاقتىڭ تٸلٸن دە, ويىن دا, ٶرٸسٸن دە ەلەمدٸك دەڭگەيدٸڭ بٸر شەتٸنە جەتكٸزەتٸن شىعارمىز. ال قازٸرگٸ جاعدايدا مىنا كيريلليتسامەن ونىڭ ٷستٸنە قازاق تٸلٸندە بولاتىن بولسا, بٸز ەلەمدٸك ٶركەنيەتتەن كٶپ كەيٸن قالامىز», -دەيدٸ دەپۋتات باپي.
دەپۋتات مۇرات ەرگەشباەۆ قازٸرگٸ كەزدە قازاقستاندا تەحنولوگييانىڭ دامۋىمەن قازاق تٸلٸنە كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنٸپ جاتىر دەپ ەسەپتەيدٸ.
«ونىڭ بٸرٸ ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, ChatGPT-دٸڭ قازاق تٸلٸنە اۋدارىلۋى. ەرينە بٸر جاعىنان قيىن. سەبەبٸ بٷكٸل مەلٸمەتتەر بٸزدە قازٸر نەگٸزٸنەن ەكٸ تٸلدە الىنادى. ول – اعىلشىن تٸلٸ مەن ورىس تٸلٸ. سونىڭ بارلىعىن اۋدارۋ, حالىققا جەتكٸزۋدٸ قاراستىرۋىمىز كەرەك. اقپاراتتار تٷسٸنٸكتٸ بولۋى كەرەك. بٸزدٸڭ فيلولوگ ازاماتتارىمىز ەدەبي تٸلمەن جەتكٸزگٸسٸ كەلەدٸ. بٸز قالاي بولعاندا دا اعىلشىن, ورىس تٸلٸ سيياقتى شەتەلدٸڭ سٶزدەرٸن قوسامىز. بۇل زاماننىڭ تالابى سولاي بولىپ تۇر. مىسالى قازٸر تٷركيياعا بارساڭىز ولاردىڭ 20-30 پايىزى فرانتسۋز تٸلٸ. ول ەبدەن قالىپتاسىپ كەتكەن. سوندىقتان وسى جاعىنان جۇمىس جاسالىپ جاتىر دەپ ويلايمىن», -دەيدٸ دەپۋتات.
بٸراق قالاي بولعاندا دا قازاق تٸلٸن كٷشەيتۋ كەرەك ەكەنٸن دە مەجٸلٸسمەن مۇرات ەرگەشباەۆ ايتىپ وتىر. سەبەبٸ قازٸر كٸشكەنتاي بالالاردىڭ ٶزٸ ورىس تٸلٸندە شٷلدٸرلەپ جٷرگەنٸن كٶرۋ نامىسقا تيەدٸ.
«مەملەكەت باسشىسى «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان: «قازاقستاندا بٸر عانا مەملەكەتتٸك تٸل بار. ول – قازاق تٸلٸ» دەگەن. بولدى, بٸزدە باسقا مەملەكەتٸك تٸل جوق. بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸز – قازاق تٸلٸ. سوندىقتان ونى ارى قاراتاي دامىتۋىمىز كەرەك. ونى قالاي ٸستەيمٸز? ينستاگرامدا, تيكتوكتا ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ەدەمٸ قازاقشا سٶيلەپ وتىرعان روليكتەرٸ بار. سوسىن رەكلامالىق كەيس دەگەن بولادى. كٶشەدە, ەر جەردە كٶزٸڭ تٷسكەن جەردە قازاق تٸلٸنٸڭ رەكلاماسى تۇرسا, مەن مىسالى قازاقشا سٶيلەۋ تۋرالى ويلاناتىن ەدٸم. كٶشەگە شىقساڭىز كٸتتەي بالاعا دەيٸن ورىسشا سٶيلەپ جاتىر. بۇل نامىسىڭا تيەتٸن نەرسە مە? تيەتٸن نەرسە. ونى كٷشتەپ جاساي المايمىز عوي. بٸراق ساناسىنا جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. جاڭاعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ەدەمٸ قازاقشا سٶيلەپ وتىرعان 1-2 مينۋتتىق روليكتەرٸن الساق, بٸزدٸڭ قازاقتاردىڭ نامىسىنا تيگٸزٸپ سٶيلەپ جاتىر سول جەردە», -دەيدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى.
TNS دەرەكتەرٸنە سەيكەس 2020 جىلدان باستاپ ەلٸمٸزدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ پايدالانۋشىلار سانى كٷرت ٶسكەن. 2021 جىلدىڭ قاڭتارىندا جالپى سانى 12 ملن ادامعا جەتٸپ, 2020 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرعاندا 26%-عا (2,5 ملن ادامعا) ارتتى. جالپى, قازاقستاندا 2021 جىلى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سەيكەس ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ قول¬دانۋشىلاردىڭ ٷلەس سالماعى 63,5% -عا دەيٸن جەتتٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا حالىقتىڭ 93%-تەن استامى eGov پورتالى ارقىلى ەلەكتروندىق قىزمەتتەرگە قول جەتكٸزە الادى. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 90,8%-ٸ سمارتفوندار ارقىلى قولجەتٸمدٸ. بيومەترييالىق سەيكەستەندٸرۋ مەن QR-قولتاڭبالاردى ەنگٸزۋ ەلەكتروندىق قىزمەتتەردٸ الۋ پروتسەسٸن جەڭٸلدەتتٸ — بٸر جىل ٸشٸندە قازاقستاندىقتار QR-كودتار ارقىلى 23 ميلليوننان استام قۇجاتقا قول قويدى.
