Elordadaǵy Ulttyq akademiialyq kitaphanada belgili túrkitanýshy ǵalym, professor Qarjaýbai Sartqojaulynyń «Orhon eskertkishiniń tolyq atlasy» atty úsh tomdyq irgeli eńbeginiń tusaýy kesildi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Kitaptyń tanystyrylymyna belgili qoǵam qairatkerleri men ǵalymdar, aqyn-jazýshylar men tarihshylar qatysty.
«Kóne túrki tarihy nemese túrki etnostarynyń, iaǵni bizdiń ata-babalarymyzdyń baǵzy bastaýynyń este joq eski zamandardan tamyr tartsa da, ókinishke qarai úzilgen jáne urpaǵy uǵa almaǵan kezeńderi az emes ekenin bilesizder. Sol aqtańdaqtar ǵasyrlar tereńine kómilip, búgingi tam-tumdap jetken jazba muralary arqyly halqymen qaýyshyp jatyr. Qalyń oqyrmanǵa usynylyp otyrǵan «Orhon eskertkishteriniń tolyq atlasy» dep atalatyn tolaiym eńbek osy aqtańdaqtardyń ornyn toltyrýǵa arnalǵan. Avtory – aldaryńyzda otyrǵan Qarjaýbai Sartqojauly. Jalpy bul ǵalym jai adam emes. Baǵzy Túrki qaǵanatynyń jurtynda ósken tulǵa. Bul eńbek baiyrǵy túrkilerdiń erte, orta ǵasyr dáýirinde óz qolymen jazyp qaldyrǵan qaitalanbas murasynyń jinaǵy. Bul qundylyqtar zerttelgenimen qupiiasyn áli ashpaǵan», - dedi kitaptyń tanystyrylymynda L.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia Ulttyq ýniversitetiniń rektory, QR Ulttyq ǵylym akademiiasynyń akademigi Erlan Sydyqov.
«Orhon eskertkishteriniń tolyq atlasynda» Eýraziia Uly dalasyna úsh ǵasyr boiy bilik júrgizgen, Máńgilik el ornatýdy kóksegen, ózderiniń tarihyn, dúnietanymyn, danalyǵyn, oi-sanasyn, bolmysyn, jazý ónerin, el basqarý júiesin, ata dástúrin óshpestei etip tasqa qashap ketken, sóitip, órkenietke, adamzat mádenietine asyl qazyna qosqan baiyrǵy túrikterdiń muralary túgel qamtylǵan.
Altai, Orhon, Selengi, Kerýlen boiynan tabylǵan Kók túrik imperiiasy dáýirindegi (500-900 jj) tas ustynǵa 2000 jyl buryn qashap jazǵan túpnusqada tarih, til ádebiet (sóz óneri), sóz aspaby, baiyrǵy arhitektýra jáne filosofiiasy men salt-dástúrleriniń muralary qamtylǵan. Búgingi qazaqtyń salt-dástúrleri sol dáýirden qalyptasqanyna kóz jetkizedi.
Atlasta Mońǵoliia-Chehiia, Mońǵoliia-Túrkiia (TIKA), Mońǵoliia-Keńes odaǵy birikken ekspeditsiialarynyń, L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia Ulttyq ýniversiteti ekspeditsiiasynyń materialdary, sondai-aq álem túriktanýshylarynyń ǵasyrdan astam ýaqyt júrgizgen zertteýleriniń qorytyndysy paidalanylǵan.
Atlas avtory baiyrǵy túrik mátinderin qaita kóshirip, qaita oqyǵan, sondai-aq burynǵy zertteýshilerdiń qateleri túzetilgen, túpnusqa mátininiń jańa transkriptsiiasy, jańa aýdarmasy jasalǵan, jańa túsiniktemesi berilgen; jartylai kóshpeli dáýirdiń tarihi-mádeni muralary Atlasta tegis qarastyrylyp, olardyń arheologiialyq sipattamasy, foto, syzba sýretteri tuńǵysh ret tolyq berilgen.
Atlas tilshi, tarihshy, etnograf, arheolog, filosof, ádebietshi jáne mádeniettanýshy mamandarǵa, sondai-aq stýdentterge, magistranttarǵa, aspiranttarǵa, izdenýshilerge arnalǵan.
Aita ketsek, ol 1947 jyly 22 naýryzda Mońǵoliianyń Baianólgei ólkesinde dúniege kelgen. 1973 jyly Mońǵoliia memlekettik ýniversitetin bitirgen. 1985–1988 jyldary Leningradtaǵy Shyǵystaný institýtynyń aspirantýrasynda oqyǵan. 1973–1975 jyldary Baianólgei aimaǵynda №10 mektepte ustaz, 1975–1989 jyldary Mońǵoliia ǴA Tarih institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, 1989–1995 jyldary Túrki-Qazaq ǵylymi ortalyǵynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, direktory, 1995–1998 jyldary Baianólgei aimaqtyq máslihat tóraǵasy, 1995–1998 jyldary Mońǵoliia ǴA Túrki-Qazaq ǵylymi ortalyǵynyń direktory bolǵan. 2001 jyldan Eýraziia Ulttyq ýniversitetiniń Epigrafika jáne etnografiia zerthanasynyń meńgerýshisi. Tarih ǵylymynyń kandidaty, professor. «Qosh bol, apa!», «Qyrannyń qazasy», «Sáigúlikter» atty kórkem prozalyq kitaptardyń, 100-ge jýyq ǵylymi maqalalardyń avtory.
