QARA JERGE HALYQ IE
Dáýletqali degen jer qoryp eldiń túiesin jaiǵyzbaǵan soń, Turlan kelip:
— Túieni nege qaiyrasyń? — deidi.
— Túieńdi qaiyrmai, munda seniń baqtyryp qoiǵan jeriń bar ma edi? — deidi Dáýletqali.
— Atańa nálet, aq súiek! Tóreniń eli degen eldi qaidan kórdiń, jerdi qaidan kórdiń? — dep jatyp sabaidy.
«Tóre tuqymyna til tigizipti» degen habar Orynbordaǵy. Álen hanǵa jetedi. Han qaharlanyp, Turlandy óltirmek bolyp 300 kisimen Asaýdyń aýylyna kelip, Turlandy shaqyrtyp aldyrady.
Turlan kelip:
— Álen, soqyr! Meni nege shaqyrdyń? — deidi. Sonda han qylyshyn qynabynan sýyryp alyp, tórt sardar biine qarap:
— Mynanyń tóresin berińder! — depti.
Sardardyń bári jaza kesýge Turlannan, «keshirim» deýge hannan qorqyp Aitýar sheshenge qarapty. Sonda Aitýar sheshen ornynan ushyp turyp:
— Ai, han! Burynǵydan qalǵan sóz joq pa edi, «qara qazaqqa han ie, qara jerge halyq ie» degen qaida? Handyǵyńdy ber de jerdi al, handyǵyńdy qimasań, qara jerde neń bar? — depti.
Sonda halyq qaharynan qaimyqqan han:
— Bas taqsyr! Tóreńe quldyq! — dep otyra ketken eken.
HAN TABYLAR QARAShY TABYLA BERMES
Tórtqara Báimen bidiń zamanynda Jansúgir degen bai bolypty. Ekeýi Temirastaýdaǵy bir qopaǵa daýly bolypty. Sol kezde Arystan degen pravitel eken, soǵan aitysa barypty.
Jansúgir bai pravitelge paraǵa toǵyz aq nar beripti, pravitel para bergen baiǵa tórelik buiyryp, jerdi soǵan berýge bilik istepti. Báimen Jansúgirdiń paraǵa toǵyz aq nar bergenin bilip qalyp, pravitelge kelip bylai depti:
«Ia, tórem, siz tórelikti aqqa bermeidi ekensiz, qaraǵa beredi ekensiz. Qaraǵa da bermeidi ekensiz, paraǵa beredi ekensiz. Men el jisam da Jansúgirdei mal jimaǵan ekenmin, mal jisam da nar jimaǵan ekenmin, nar jisam da aq jimaǵan ekenmin. Jaraidy, maǵan qaida barsam da sizdei han tabylar. Sizge biraq mendei qarashy tabyla qoimas, sizge joldastyqqa mal kerek bolsa, ony kórersiz, er kerek bolsa ony kórersiz»,— depti de ókpelep Qazalyǵa kóship ketipti.
Kúnderden-kúnder, jyldardan-jyldar ótkende pravitel Báimen bidiń qadiri ótip, bidiń keńesin saǵynyp, artynan ádeii atpen adam jiberip, tartýǵa atpen shapan berip, sálem aitypty. Esenshaǵaldyń qumyn alyp bermek bolyp zorǵa shaqyrtyp alypty. Kelgensin pravitel Báimenge:
«Bieke, ǵafý ete gór, qadiriń ótti, kisige mal serik emes, el serik eken, elde qadirińdi biletin er serik eken. Men adasqan ekenmin, narǵa qyzyqqanym nadandyǵym eken, ardy oilamaǵanym aqmaqtyǵym eken, maldan el qymbat eken, elde er qymbat eken, erden ar qymbat eken»,— depti.
