قارا جەرگە حالىق يە
دەۋلەتقالي دەگەن جەر قورىپ ەلدٸڭ تٷيەسٸن جايعىزباعان سوڭ, تۇرلان كەلٸپ:
— تٷيەنٸ نەگە قايىراسىڭ? — دەيدٸ.
— تٷيەڭدٸ قايىرماي, مۇندا سەنٸڭ باقتىرىپ قويعان جەرٸڭ بار ما ەدٸ? — دەيدٸ دەۋلەتقالي.
— اتاڭا نەلەت, اق سٷيەك! تٶرەنٸڭ ەلٸ دەگەن ەلدٸ قايدان كٶردٸڭ, جەردٸ قايدان كٶردٸڭ? — دەپ جاتىپ سابايدى.
«تٶرە تۇقىمىنا تٸل تيگٸزٸپتٸ» دەگەن حابار ورىنبورداعى. ەلەن حانعا جەتەدٸ. حان قاھارلانىپ, تۇرلاندى ٶلتٸرمەك بولىپ 300 كٸسٸمەن اساۋدىڭ اۋىلىنا كەلٸپ, تۇرلاندى شاقىرتىپ الدىرادى.
تۇرلان كەلٸپ:
— ەلەن, سوقىر! مەنٸ نەگە شاقىردىڭ? — دەيدٸ. سوندا حان قىلىشىن قىنابىنان سۋىرىپ الىپ, تٶرت ساردار بيٸنە قاراپ:
— مىنانىڭ تٶرەسٸن بەرٸڭدەر! — دەپتٸ.
سارداردىڭ بەرٸ جازا كەسۋگە تۇرلاننان, «كەشٸرٸم» دەۋگە حاننان قورقىپ ايتۋار شەشەنگە قاراپتى. سوندا ايتۋار شەشەن ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ:
— اي, حان! بۇرىنعىدان قالعان سٶز جوق پا ەدٸ, «قارا قازاققا حان يە, قارا جەرگە حالىق يە» دەگەن قايدا? حاندىعىڭدى بەر دە جەردٸ ال, حاندىعىڭدى قيماساڭ, قارا جەردە نەڭ بار? — دەپتٸ.
سوندا حالىق قاھارىنان قايمىققان حان:
— باس تاقسىر! تٶرەڭە قۇلدىق! — دەپ وتىرا كەتكەن ەكەن.
حان تابىلار قاراشى تابىلا بەرمەس
تٶرتقارا بەيمەن بيدٸڭ زامانىندا جانسٷگٸر دەگەن باي بولىپتى. ەكەۋٸ تەمٸراستاۋداعى بٸر قوپاعا داۋلى بولىپتى. سول كەزدە ارىستان دەگەن پراۆيتەل ەكەن, سوعان ايتىسا بارىپتى.
جانسٷگٸر باي پراۆيتەلگە پاراعا توعىز اق نار بەرٸپتٸ, پراۆيتەل پارا بەرگەن بايعا تٶرەلٸك بۇيىرىپ, جەردٸ سوعان بەرۋگە بيلٸك ٸستەپتٸ. بەيمەن جانسٷگٸردٸڭ پاراعا توعىز اق نار بەرگەنٸن بٸلٸپ قالىپ, پراۆيتەلگە كەلٸپ بىلاي دەپتٸ:
«يا, تٶرەم, سٸز تٶرەلٸكتٸ اققا بەرمەيدٸ ەكەنسٸز, قاراعا بەرەدٸ ەكەنسٸز. قاراعا دا بەرمەيدٸ ەكەنسٸز, پاراعا بەرەدٸ ەكەنسٸز. مەن ەل جيسام دا جانسٷگٸردەي مال جيماعان ەكەنمٸن, مال جيسام دا نار جيماعان ەكەنمٸن, نار جيسام دا اق جيماعان ەكەنمٸن. جارايدى, ماعان قايدا بارسام دا سٸزدەي حان تابىلار. سٸزگە بٸراق مەندەي قاراشى تابىلا قويماس, سٸزگە جولداستىققا مال كەرەك بولسا, ونى كٶرەرسٸز, ەر كەرەك بولسا ونى كٶرەرسٸز»,— دەپتٸ دە ٶكپەلەپ قازالىعا كٶشٸپ كەتٸپتٸ.
كٷندەردەن-كٷندەر, جىلداردان-جىلدار ٶتكەندە پراۆيتەل بەيمەن بيدٸڭ قادٸرٸ ٶتٸپ, بيدٸڭ كەڭەسٸن ساعىنىپ, ارتىنان ەدەيٸ اتپەن ادام جٸبەرٸپ, تارتۋعا اتپەن شاپان بەرٸپ, سەلەم ايتىپتى. ەسەنشاعالدىڭ قۇمىن الىپ بەرمەك بولىپ زورعا شاقىرتىپ الىپتى. كەلگەنسٸن پراۆيتەل بەيمەنگە:
«بيەكە, عافۋ ەتە گٶر, قادٸرٸڭ ٶتتٸ, كٸسٸگە مال سەرٸك ەمەس, ەل سەرٸك ەكەن, ەلدە قادٸرٸڭدٸ بٸلەتٸن ەر سەرٸك ەكەن. مەن اداسقان ەكەنمٸن, نارعا قىزىققانىم ناداندىعىم ەكەن, اردى ويلاماعانىم اقماقتىعىم ەكەن, مالدان ەل قىمبات ەكەن, ەلدە ەر قىمبات ەكەن, ەردەن ار قىمبات ەكەن»,— دەپتٸ.
