Keńes odaǵy ydyraǵannan keiin burynǵy respýblikalar arasyndaǵy ekonomikalyq bailanystar úzildi de, ol ekonomikalyq daǵdarysqa ákeldi.
90-shy jyldardyń enshisine tigen sol aýyr kezeńderde kúnine 10 myńnan 17 myńǵa deiin jumysshylar aqysyz demalysqa ketip jatty, óitkeni, kásiporyndar jabyldy, jumys orny toqtaýsyz qysqartyldy. 1995-1996 jyldary ekonomikanyń quldyraýy shegine jetti, bir jylda jumyspen qamtý ortalyqtarynan jumyssyz qalǵan 40 myń adam kómek surady. Jumyssyz qalǵan azamattardy ýaqytsha qoǵamdyq jumystarǵa tartqan, jumyssyzdarǵa járdemaqy tólegen kezder jurttyń esinde.
2000 jyldan bastap elimizde ekonomikalyq-áleýmettik oń ózgerister bilinip, ekonomika turaqtana bastady. Árine, bizdiń oblys ta ýaqyttyń osy ózgeristeriniń eshqaisysynan shet qalǵan joq. Elimizdiń aimaqtaryndaǵy sekildi, Qostanai óńirinde de kedeilik pen jumyssyzdyqqa qarsy jumystar júrgizildi. Ol úshin elimiz boiynsha keshendi, jumyspen qamtý baǵdarlamasy jasaldy. Al 2008-2011 jyldary elimizde jumyspen qamtý júiesin jetildirý jónindegi sharalar jospary ómirge keldi. Munyń ózi kóptegen sharalardy qamtydy. 2009 jyly Elbasynyń tapsyrmasy boiynsha aimaqtardaǵy jumyspen qamtýdyń jáne kadrlardy qaita daiarlaýdyń strategiiasy, iaǵni, «Jol kartasy» jasaldy.
Mine, elimizde azamattardy jumyspen qamtý jumystary búginge deiin osylai jalǵasyp keledi. Oblystyń aýdandary men qalalarynda 2020 jylǵa deiingi jumyspen qamtý baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 20 ortalyq qurylyp jumys isteidi. Onda 134 áleýmettik qyzmetker azamattar igiligi úshin kóptegen sharalardy úilestirip otyr. Búginde osy ortalyqtardyń kúsh salýymen 40 myń adam jumyspen qamtyldy, 3900 adam naryq suranysyna orai mamandyqqa qaita daiarlandy, 1787 adam shaǵyn nesie alyp, óz isin dóńgeletti. Jyl aiaǵyna deiin jumys ornyn tapqandar 18 myń adamǵa jetetin bolady.
Áleýmettik sala qyzmeti tek jumyspen qamtýmen shektelmeidi. Óńirde múgedekterdiń, múmkindigi shekteýli jandardyń jaǵdaiyn jeńildetip, olardyń basqalarmen teń sezinip, qoǵamǵa aralasýy úshin júieli jumys úzilmeidi. Múgedekterdiń áleýmettik oryndarǵa jáne ómirlik mańyzy basym salalar qyzmetine kedergisiz jetýi úshin oblysta áleýmettik nysandar men kólik infraqurylymdaryna pasporttaý júrgizilgen bolatyn. 1568 nysannyń 1166-sy múgedekterge tolyq beiimdelýine daiyn bolmaǵany anyqtaldy. Bul sharanyń ýaqtyly ári sapaly ótýi úshin 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan óńirlik beiimdeý josparyn jasaǵan edik, mine, sonyń alǵashqy nátijeleri de kórine bastady.
Búginde pasporttalǵan nysandardyń 63 paiyzdan astamy múgedekterge yńǵaily jaǵdai qalyptastyra bildi. Mysaly, invataksi qyzmeti oblysta múmkindigi shekteýli jandardyń alysyn jaqyn etýge sebep bolyp otyr. Ol buryn tek Qostanai men Rýdnyi qalalarynda ǵana qyzmet kórsetse, qazir Arqalyq qalasy qosyldy. Bul qyzmetti oblysta kúnine 600 adam paidalanady. Munyń syrtynda jyl saiyn 4 myńnan astam ǵarip jandarǵa túrli áleýmettik kómek-qyzmet kórsetiledi. Olar estý protezderin, protez-ortopediialyq, sanatoriilerge joldama, kreslo-arba, gigienalyq qajetter alyp turady. Olar úshin biyl biýdjetten 1,1 milliard teńge qarjy bólindi.
Qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan ǵarip jandardy kútý de áleýmettik sala qyzmetkerleri atqaratyn negizgi jumystyń biri. Búginde oblysta aýrý jandardy úiine baryp kútýmen 26 bólimshe, kúndiz qarap, kómek berýmen 7 bólimshe ainalysady. Sonymen qatar, meditsinalyq-áleýmettik mekeme alty myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetedi.
Halyqtyń áleýmettik az qorǵalǵan toby qai qoǵamda da bolǵan, qazir de bar. Olarǵa memleket tarapynan kómek kórsetiledi. 2016 jyldyń tek 9 aiy ishinde oblys óńirinde 57 myń adam túrli áleýmettik kómek aldy. Oǵan biýdjetten 1 milliard teńge bólindi.
Táýelsizdik alǵan jyldardan beri oblysta halyqtyń tabysy kúnkóris qorjynynan tómen bóliginiń sany 16 ese azaidy. Mysaly, 2016 jyldyń aldyńǵy eki toqsanynda olardyń sany 2,6 paiyzdan asqan joq, al 2001 jyly bul kórsetkish 42,4 paiyzdy quraityn. Sonymen qatar, kedeilik sheginde ómir súretin adamdardyń sany da 0,2 paiyzǵa deiin tómendedi.
«100 naqty qadam» Ult josparynyń 84-qadamyn júzege asyrý maqsatynda áleýmettik-adrestik kómektiń tiimdiligin jaqsartý úshin ótken jyly «Órleý» jobasy boiynsha Qostanai qalasy men Qostanai, Uzynkól aýdandarynda áleýmettik kómekti kelisim negizinde engizgen edik. Biyl onyń aýqymy keńeie tústi, jyl aiaǵyna deiin osy jobaǵa oblystaǵy barlyq aýdandar men qalalar qosylady. Jobaǵa qatysýshylarǵa biýdjetten 13 million teńge bólindi. Aldaǵy jyldarda beriletin áleýmettik kómek túrleriniń barlyǵyn da jańǵyrtý, olardyń «Órleý» sekildi jańa túrlerin usyný josparlanyp otyr. Sonda búginde materialdyq kómekke aýzyn ashyp otyratyn otbasylar óziniń turmysyn jaqsartýǵa belsene kirisetin, memleket kómegine bailanbai ózi tabys tabatyn bolady. Masyldyqtan arylady. Memleket tarapynan jasalyp jatqan osy igilikti isterdiń barlyǵyn da áleýmettik sala qyzmetkerleri tynym tappai atqarady. Olar atqarǵan tynymsyz jumystar arqasynda qabyrǵasy Táýelsizdikpen birge qataiǵan áleýmettik sala jumysy nyǵaiady, qoǵam serpiledi, memleket myqty bolady.
Gúlnar ÁBENOVA,
Qostanai oblystyq jumyspen qamtýdy úilestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy
.jpeg)