Búgin Almatydaǵy «Astana» qonaq úiinde «Qazaqtyń tili men tarihy – ulttyń altyn qazyǵy» degen taqyrypta qoǵamdyq talqylaý ótti.
Jiynǵa qatysqan jazýshy Qabdesh Jumadilov qoǵamda qyzý talqyǵa túsip jatqan til, tarih, jer máselelerine qatysty oiyn ortaǵa saldy.
— Ultty joiý saiasaty josparly túrde iske asyp jatyr. Ulttyń jany bar. Al, ony qurytýdyń birneshe tetigi bar. Sonyń biri – jer. Jerden aiyrylǵan ult joiylady. Taǵy biri – til. «Sózi joǵalǵan ulttyń ózi joǵalady» dep Ahmet Baitursynuly aityp ketti. Úshinshi másele – tarih. Tarih halyqtyń – jady, zerdesi. Oǵan kesir tise, ultty ustap turatyn eshteńe qalmaidy.
Bizde táýelsizdik alǵaly beri 18 ministr aýysypty. Sonda oqý-aǵartýdan ketken kemshilikti, olqylyqty kimnen suraimyz? Eshkim de jaýap bermeidi. Bárin búldirip alady da, Saǵadiev te ketedi erteń. Kinániń bárin ózine arqalatady da, qoia beredi. Árqaisysy bir-bir reformamen keledi. Mektepte úsh tilde oqytý – balalardyń basyn shiritý. Bizge ultty joiýdyń programmasyn jasap bergendei bireýler. Sony birtindep iske asyryp kele jatyrmyz. Mektepterimiz Sábet odaǵynan keiin keremet damyp ketti dep aita almaimyz. Sol kezdegi ǵylymdy saqtai aldyq pa? Baiaǵy Ǵylym akademiiasy qaida?
Pánderdi bir-birine qosý degen — ne degen sumdyq? Men ózim qazaq tili men ádebietiniń mamanymyn. Ádebiet degen qoǵamdyq pán, al til degen naqty ǵylymdardyń biri. Mamatematika qandai bolsa, til ǵylymy da sondai. Ekeýin qalai qosyp oqytýǵa bolady? Al endi tarihymyzǵa qatysty. Osy jerde joǵarǵy mekteptiń ókilderi otyr. Alǵashynda 91-jyldan bergi tarihty oqytamyz dedi. Odan biraz shý týyndaǵannan keiin, qazan revoliýtsiiasynan bergi tarihty oqytatyn bolypty. Kishkene keńitken túri. Onda ar jaǵyndaǵy qazaq tarihy qaida qalady? Tarihymyzdy endi-endi bilip kele jatqanda, qysqartyp tastasaq ne bolady? Byltyr ǵana qazaq handyǵynyń 500 jyldyǵyn ótkizdik. Onyń aldynda basqasha sairaǵanbyz. Bizde handyq ta, memleket te, shekara da bolǵan joq dep. Ony mynaý mysyqtileýli kórshilerimiz ilip áketip, ar qarai shýyldap bara jatqannan keiin, basý úshin handyqty toiladyq. Onda da Astana da ne Almaty da emes, sonaý Jambyl jerine aparyp shala-pula ótkizdik.
Tarihymyz mynaý, tildiń daýy aldaryńyzda. Al qazaqtyń jeri saýdaǵa tússe, sheteldikterdiń qolyna ótse, onda qazaqtyń shyndyǵy bitkeni, qyl moiynǵa taqalǵany. Eshkimniń ákesinen qalǵan memleket joq. Memleket – eshkimniń menshigi emes. Jer de eshkimniń jeke dúniesi emes. Jerdiń iesi ózgerse, kiesi de ózgeredi. Qasieti de joǵalady, — dedi jazýshy.
Aita ketsek, jiynda qoǵam belsendileri úshtildilik reformasynyń ultty joiýǵa baǵyttalǵanyn ashyq aityp, óz qarsylyqtaryn bildirdi. Sondai-aq, Bilim ministrliginiń ókilderine qoǵam belsendisi Rýza Beisenbekteginiń 4 jarym myńnan astam adamnyń qoly jinalǵan ashyq hatyn tapsyrdy.
