Taiaý Shyǵystaǵy soǵys ýaqytsha saiabyrsyǵanymen, Iran men AQSh arasyndaǵy senim daǵdarysy áli de sheshilgen joq. Tegerannyń basty kelissóz júrgizýshileriniń biri, Iran parlamentiniń spikeri Muhammed Bager Ǵalibaftyń sońǵy málimdemesi osyny taǵy bir márte kórsetti. Ol AQSh-pen kelissózderde Iran eshqandai ymyraǵa barmaitynyn ashyq aitty. Bul málimdeme aimaqtaǵy geosaiasi jaǵdaidyń áli de kúrdeli ekenin ańǵartady, dep habarlaidy ult.kz.
Reuters agenttiginiń málimetinshe, Ǵalibaf bul sózdi Pákistan armiiasynyń basshysy Asim Mýnirmen kezdesýi kezinde aitqan. Kezdesý Tegeranda ótti. Iran tarapy AQSh-ty «senimsiz áriptes» dep atap, Vashingtonmen kelissózder júrgizý qiyn ekenin málimdegen. Tegerannyń ustanymy boiynsha, Iran óziniń ulttyq múddesi men quqyqtarynan bas tartpaidy.
Sońǵy aptalardaǵy qaqtyǵystardan keiin Parsy shyǵanaǵyndaǵy ahýal álemdik ekonomikaǵa da áser ete bastady. Ásirese, Ormýz buǵazy tóńiregindegi jaǵdai halyqaralyq naryqty alańdatyp otyr. Bul buǵaz arqyly álemdegi munai tasymalynyń úlken bóligi ótedi. Soǵys kezinde teńiz joldarynyń jabylýy munai baǵasynyń qubylýyna, logistikalyq tizbekterdiń buzylýyna jáne energetikalyq naryqtaǵy turaqsyzdyqqa sebep boldy.
Qazir Pákistan araaǵaiyndyq jasap, Iran men AQSh arasyndaǵy dialogty jandandyrýǵa tyrysyp jatyr. Reuters dereginde Islamabadtyń arnaiy diplomatiialyq bastama kótergeni aitylady. Pákistan biligi eki el arasyndaǵy qaishylyqtardy azaityp, kelissóz ústeline qaita otyrǵyzýdy kózdeidi. Bul jerde Pákistan ózin tek kórshi memleket emes, aimaqtaǵy turaqtylyqqa múddeli oiynshy retinde kórsetip otyr.
Iran memlekettik telearnalarynyń habarlaýynsha, Asim Mýnir Iran prezidenti Masýd Pezeshkianmen de kezdesken. Kezdesýge Irannyń syrtqy ister ministri Abbas Arakchi qatysqan. Taraptar 14 tarmaqtan turatyn arnaiy qujatty talqylaǵan. Iran bul qujatty bolashaq kelissózderdiń negizgi bazasy retinde qarastyryp otyr.
Ǵalibaf óz sózinde Irannyń áskeri áleýeti álsiregen joq dep málimdedi. Onyń aitýynsha, ýaqytsha bitim kezinde Iran qarýly kúshteri qaita kúsheiip úlgergen. Ol tipti AQSh soǵysty qaita bastaityn bolsa, onyń saldary burynǵydan da aýyr bolatynyn eskertken.
Bul málimdemelerdiń astarynda birneshe mańyzdy faktor jatyr. Birinshiden, Iran óziniń iadrolyq baǵdarlamasyna qatysty qysymdy qabyldaǵysy kelmeidi. Reuters jazýynsha, Tegeran áli kúnge deiin joǵary deńgeide baiytylǵan ýran qoryn saqtap otyr. Sonymen birge, Iran dron, zymyran jáne aimaqtaǵy proksi kúshter arqyly óziniń áskeri yqpalyn joǵaltpaǵanyn kórsetkisi keledi.
Ekinshiden, AQSh pen Izrail Irannyń áskeri múmkindigin shekteýdi negizgi maqsattarynyń biri dep sanaidy. Sondyqtan kelissózderdegi negizgi tartys iadrolyq baǵdarlama ǵana emes, aimaqtyq yqpal máselesine de bailanysty bolyp otyr.
AQSh memlekettik hatshysy Marko Rýbio kelissózderde belgili bir ilgerileý bar ekenin aitqanymen, «aiyrmashylyqtar áli de tereń» ekenin moiyndady. Bul Vashington men Tegeran arasyndaǵy diplomatiialyq kópirdiń áli de álsiz ekenin bildiredi.
Sarapshylardyń pikirinshe, qazirgi jaǵdai — ýaqytsha tynyshtyq qana. Sebebi Taiaý Shyǵystaǵy kúsh balansy túbegeili ózgergen joq. Iran da, AQSh ta óz pozitsiialarynan tolyqtai sheginýge daiyn emes. Al Ormýz buǵazy siiaqty strategiialyq aimaqtardaǵy kez kelgen shielenis munai baǵasyna ǵana emes, búkil álem ekonomikasyna áser etýi múmkin.
Qazir álem Iran men AQSh arasyndaǵy kelissózderdiń qalai órbitinin jiti baqylap otyr. Óitkeni bul tek eki eldiń máselesi emes. Bul — energetika, qaýipsizdik jáne jańa geosaiasi tártipke qatysty úlken oiynnyń bir bóligi.
