QR Ulttyq banki ipotekalyq turǵyn úi zaemdaryn qaita qarjylandyrý baǵdarlamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
QR Tuńǵysh Prezidenti – Elbasynyń tapsyrmasy boiynsha 2015 jyldan bastap jalǵyz baspanany saqtap qalýǵa, ipotekalyq qaryz alýshylardyń borysh júktemesin azaitýǵa jáne olar úshin valiýtalyq táýekeldi boldyrmaýǵa baǵyttalǵan ipotekalyq turǵyn úi qaryzdaryn qaita qarjylandyrý baǵdarlamasy iske asyrylýda.
Baǵdarlamanyń birinshi bóligi sheńberinde 2004 – 2009 jyldar aralyǵyndaǵy berilgen ipotekalyq qaryzdardy qaita qarjylandyrý kózdelgen. Ulttyq Bank qaryz alýshylardy qoldaýǵa 130 mlrd teńge bóldi.
Búgingi kúni baǵdarlama tabysty iske asyrylyp jatyr. Baǵdarlama sheńberinde 171,4 mlrd teńgege 28 myń qaryz alýshyǵa kómek kórsetildi, 56 mlrd teńgeden astam somaǵa qaryz alýshylardyń syiaqy, komissiialar, turaqsyzdyq somasy boiynsha bereshegi tómendetildi. Bankter bólgen qarajat tolyq kólemde igerildi jáne revolverlik tetikti eskere otyryp qaita qarjylandyrylǵan qaryzdar sany 2026 jylǵa deiin 40 myńnan astam bolady.
Baǵdarlamanyń ekinshi bóligi 2018 jyly 27 naýryzda iske qosyldy jáne jeke tulǵalardyń valiýtalyq ipotekalyq qaryzdaryn Ulttyq Banktiń 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy baǵamy (bir AQSh dollary úshin 188,35 teńge) boiynsha teńgemen qaita qarjylandyrýdy kózdeidi. Baǵam aiyrmasynyń somasy (156 mlrd teńge) Ulttyq Bank qarajatynyń esebinen óteledi. Bankter qaryz alýshylardyń syiaqy, komissiialar, turaqsyzdyq boiynsha bereshegin 136 mlrd teńge somasyna tómendetedi.
Valiýtalyq qaryz alýshylardan qaita qarjylandyrýǵa bankterge 9 myńnan asa ótinim berildi, onyń ishinde qaita qarjylandyrýǵa 78,7 mlrd teńgeniń 8 840 qaryzy maquldandy.
Baǵdarlamanyń iske asyrylýyna jasalǵan taldaý qorytyndysy boiynsha QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke jáne Ulttyq Bankke halyqtyń áleýmettik osal toptary (HÁOT) sanatyna jatatyn ipotekalyq qaryzdarǵa qyzmet kórsetýde qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan ipotekalyq qaryz alýshylarǵa, sondai-aq qaryzdar boiynsha mindettemelerdi oryndaý esebine jalǵyz múlki bankterdiń balansyna ótken qaryz alýshylarǵa qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan birqatar sharalardy ázirleýdi tapsyrdy.
Osy tapsyrmany oryndaý sheńberinde, aǵymdaǵy jylǵy 23 jeltoqsanda Ulttyq Bank basqarmasy Baǵdarlamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlardy bekitti. Baǵdarlamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar bankterge qaryz alýshynyń qarjylyq jáne áleýmettik jaǵdaiyn muqiiat jan-jaqty taldaý negizinde, taraptardyń kelisimi boiynsha jeke tártippen HÁOT sanatyna jatqyzylǵan, ipotekalyq qaryzdarǵa qyzmet kórsetýge bailanysty qiyndyqtarǵa ushyraǵan qaryz alýshylardy saýyqtyrýdyń qosymsha tetikterin qoldaný quqyǵyn beredi.
Baǵdarlamaǵa ózgerister bankterdiń derekteri boiynsha HÁOT sanatyna jatqyzylǵan, ipotekalyq qaryzdar boiynsha 44,6 mlrd. teńge somaǵa bereshegi bar 7 355 qaryz alýshyny qoldaýdy qamtýǵa múmkindik beredi, bul jaǵdaida olar ipotekalyq qaryzdarǵa qyzmet kórsetýge bailanysty negizdelgen qiyndyqqa ushyraidy. Banktiń balansynda turǵan turǵyn úidi qaryz alýshynyń menshigine qaitarý maqsatynda qarjy institýttaryna qaryz alýshyny qarjylandyrýdy júzege asyrý ne oǵan turǵyn úidi keiinnen satyp alý múmkindigimen jalǵa berý quqyǵy beriledi.
Bul sharalar buryn qaitarymdy negizde bólingen qarajat sheńberinde júzege asyrylatyn bolady jáne 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine enedi.
Problemalyq ipotekalyq qaryz alýshylarmen, onyń ishinde HÁOT-qa jatatyn azamattardyń sanattarymen odan ári jumysty Úkimettiń tapsyrmasy boiynsha qurylǵan jumys toptary sheńberinde ákimdikter jeke tártippen júzege asyratyn bolady. Jergilikti atqarýshy bilik organdarynyń jeke tulǵalardyń kiris deńgeiin arttyrý boiynsha jumysy baǵdarlamaǵa engizilgen ózgeristermen qatar, jiyntyǵynda qaryz alýshylardyń ipotekalyq qaryzdar boiynsha mindettemelerin oryndaýy úshin jaǵdai jasaýǵa múmkindik beredi.
Valiýtalyq ipotekalyq qaryzdardy qaita qarjylandyrý merzimi 2020 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deiin uzartylǵanyn atap ótemiz, qaryz alýshylar valiýtalyq ipotekalyq qaryzdardy qaita qarjylandyrý úshin 2020 jylǵy 15 jeltoqsannan keshiktirmei kreditor bankke ótinish berý qajet.
