Tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Ziiabek Qabyldinov «Asharshylyq. Golod. 1928-1934. Derekti hronika» úsh tomdyq jinaǵynda qandai mańyzdy faktiler engenin QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda aitty.
«Jinaqtyń birinshi tomyndaǵy 669-bette 994-qujatta kórshi respýblika aýdandaryndaǵy qazaqtardyń sany kórsetiledi. Mysaly Omby oblysyndaǵy Sherbakól aýdany – qazaqtar kóp shoǵyrlanǵan ózimizge ystyq, jaqyn óńir. 1933 jyly 2 qyrkúiekte shyqqan qujatta Sherbakól aýdanynda 260 qazaq otbasy turatyny jazylǵan. Árine qazaqi aýdanda 260 otbasynyń qalǵany asharshylyqtyń qandai aýyr bolǵanyn kórsetedi», - dedi tarihshy suhbatynda.
Sonymen birge, ekinshi tomdaǵy 342-bette Qazaqstan ólkelik partiia komitetiniń birinshi hatshysy bolǵan F. Goloshekinniń A. Mikoianǵa jazǵan mańyzdy qujaty bar.
«Biz kóbinese Goloshekindi kinálaimyz, Goloshekin bastaǵan respýblika biligi qylmys jasady deimiz. Árine, Goloshekinniń de, Stalinniń de kinálary bar. Degenmen, bul qujat Goloshekindi basqa qyrynan kórsetedi. 1930 jyly 19 sáýirde asharshylyq jańa bastalyp jatqanda Almatydan Máskeýge hat joldanyp, Qazaqstanda egin shyqpai, nan men et jospary joǵary bolyp, jergilikti halyqqa azyq-túlik qalmaǵany, jaqyn arada ashtyq bolýy múmkin ekeni eskertilgen. Odan basqa, Qazaqstanda jappai ashtyqtyń júrip jatqany, máiit jeý, adam jeý jaǵdailarynyń tirkelgeni týraly qujattar da saqtalǵan. Biraq eń qyzyǵy, 1930 jyldardyń basynda Qazaqstanda halyqqa azyq-túlik jetpei jatqanda da nan men et ázirleý jumystary toqtamaǵan. Al kórshiles Qyrǵyzstan biligi sol ýaqytta ortalyqqa nan men et jiberýden úzildi-kesildi bas tartqan, ol elden bir keli et, bir keli dán ortalyqqa jiberilmegen», - deidi tarihshy.
Mamannyń aitýynsha, negizgi soqqy bir sátte bar malynan aiyrylǵan aýyl turǵyndaryna tidi. Ortalyq Aziia elderi arasynda Qazaqstanda ǵana milliondaǵan adam asharshylyqtan qyrylǵan.
«Meniń oiymsha, asharshylyq ortalyqtyń bir saiasaty boldy, respýblika biligi de ony qandai da bir deńgeide qoldap otyrǵan, olar Qyrǵyzstan biligi sekildi ustanymǵa kóshpedi. Ortalyq Aziianyń ózge elderin alyp qarasaq, ashtyqtan qyrylǵandar sany Qazaqstandaǵydai kóp emes. Qazaqstanda da qansha adamnyń ashtyqtan qurban bolǵany áli naqtylanbaǵan. Ázirge 2,5 mln adam degen derek bar. Bul – 30-jyldardyń sońyndaǵy Qazaqstan ishki ister halyq komissariaty (NKVD) keltirgen málimet. Olarǵa Qazaqstan óńirlerin aralap, asharshylyq saldaryn anyqtaý týraly tapsyrma berilgen. Sonda olar shamamen 2,5 mln adam dep, aqparattyń tolyq emestigin, kóp qujattardyń joiylǵanyn, halyqtyń ózge aýdandar men kórshiles respýblikalarǵa kóship ketkenin eskertken. Sondyqtan, tarihshylardy úlken jumys kútip tur, Saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý komissiiasy aiasynda jańa tsifrlar, jańa derekter jáne jańa kózqaras alamyz degen úmittemin», - deidi Ziiabek Qabyldinov.
Eske sala ketsek, QR Parlamenti Senatynda Saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni qarsańynda «Asharshylyq. Golod. 1928-1934. Derekti hronika» úsh tomdyq jinaǵy tanystyryldy. Úsh tomdyqta Qazaqstandaǵy kúshtep ujymdastyrý tarihyn baiandaityn myńnan astam arhiv qujattary jinaqtalǵan. Olardyń birazy buǵan deiin esh jerde jariialanbaǵan jáne Qazaqstan ǵylymynda buryn-sońdy aitylmaǵan.
Atalǵan kitaptar Sh. Ýálihanov atyndaǵy tarih jáne etnologiia instýtynyń ǵylymi keńesiniń usynysymen shyqqan.
«Osy jumysty aldaǵy jyldary da toqtatpaý kerek. Oblystyq, aýdandyq, qalalyq arhivterden kem degende jylyna bir tomnan shyǵaryp otyrsa, respýblikalyq deńgeidegi úsh qaladan bir tomnan shyqsa, sosyn qazaqtar aǵylǵan Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan, Túrkimenstan, Reseidiń shekaralas óńirleri – Barnaýyl, Jańasibir, Omby, Túmen, Qorǵan, Astrahan, Orynbor, Cheliabi qalalarynda da jumys istep, kelesi 31 mamyrǵa deiin 20-30 tom jinaq shyǵarýǵa bolady. Munda buryn jariialanbaǵan qujattarǵa kóńil bólý kerek. Ol úshin memlekettik deńgeide baǵdarlama uiymdastyrsa, Senattyń qoldaýymen úsh jylda kóptegen jumys atqarýǵa bolady», - deidi Ziiabek Qabyldinov.
