(Bul hat jalpy jas aqyndarǵa arnalady)
Qurmetti, Jas Aqyn!
Ár sózge kóleńkedei ilesken syilastyq pen balań ańǵaldyqtyń nury ańqyǵan hatyńyz ben qosymsha sálemdemeńiz úshin alǵys aitamyn! Poeziia men prozadaǵy qadamdaryńyzǵa ynta-yqylasymmen kóz saldym. Olar meniń jazýdy alǵash bastaǵan sátimdi Hám jadymnan múlde joǵalyp ketken dúnielerdi qaita esime túsirdi. Appaq peiilińizden týǵan hat pen oǵan qosymsha ǵyp jibergen kórkem týyndylaryńyz Men aqtap ala almaityn senimniń iisin shyǵarady. Aiypqa buiyrmassyz, amalsyz kóńilińizdi qaldyrmaqpyn!
Osy kúnge deiin tún uiqyńyzdy bólgen shyǵarmashylyǵyńyzdyń deni qolymda. Turpattary bólek. Janrlary da ártúrli. Tanysýǵa usynǵan ekensiz, bir sholyp shyqqannan soń ádebi talantyńyzǵa baǵa berýimdi suraisyz! Qarapaiym, zilsiz saýalyńyzben maqtaýdy emes, ashy shyndyqtyń aitylǵanyn kóksep otyrsyz. Eger dátim barsa, týra qoiylǵan suraqqa tuspaldamai jaýap bergenim jón edi. Aqiqatty dál jetkizý ońai ma?! Ol az deseńiz, jaqyn tanymaimyn. Óleńderińizden jazý-syzýdy keshe ǵana bastaǵanyńyz seziledi. Osydan keiin darynyńyzdyń deńgeiin aiqyndap berý múmkin bolmaityny aidan anyq. Jan-jaqqa shashyrap jatqan sózderińiz ben sóilemderińizdi kórgennen soń kókeiimnen myna bir suraqtar ketpei qoidy: Siz Nitsshe men Bodlerden basqa aqyndardy oqyǵansyz ba? Súiikti avtorlaryńyzdyń qatarynda Lilienkron men Gofmanstal bar ma? Sanaly túrde óner men tabiǵattyń tylsym syrlaryn taný týrasynda talǵamyńyz qalyptasty ma?
Biraq, bulardyń eshbireýiniń ádebi darynmen bailanysy joq. Qýanyshyńyz bolar, men saýalǵa ainaldyrǵan nárseler óleńniń enshisinde. Zerttei de alamyn: kóleńkelerden bastaý alǵan belgilerdiń jymdasýy kúrsiniske sáýle tógedi nemese jan dúnieńizdiń, bolmysyńyzdyń ainasy sekildi jarqyraidy. Budan zoryn jasaýǵa kúsh qajet. Gazetke joldanǵan hattan-aq adamnyń minez-qulqyn jete túsinetin shtattaǵy grafolog sekildi alǵashqy qoljazbańyzǵa jalǵan maqtaýdy jaýdyrtqan jan bolsa, ol - ár nársege atústi qaraityn sýait. Adam jai ǵana jádigói bolmasa, kóńildi marqaita alady.
«Vilgelm Meister» men «Faýstty» taýysyp tastap, Gioteni asa kórnekti jazýshyǵa balaý qiyn emes. Biraq shyǵarmashylyqtyń alǵashqy baspaldaqtaryndaǵy avtordyń bir top óleńderinen Gellert jáne ózge de qalamgerlerge degen elikteýshiliktiń izin tabatynymyz anyq. Atalmysh avtordy jigerlene oqýy jáne óziniń aýyr oilaryn dál úilestire alýy sezimderine qozǵaý saldy. Budan keiin de Geteniń «Verter» men «Giotsinen» Lentstyń birqatar óleńderiniń únin baiqaimyz. Álde, kerisinshe... Iaǵni, tipti, eń uly jazýshylardyń da jeke qoltańbasy birden qalyptaspaidy. Shillerdiń bozbala shaǵyndaǵy óleńderinen tańǵalarlyq nársizdik pen tatymsyzdyq baiqalady. Alǵashqy týyndylarynan-aq minez ereksheliginiń kózge urýy men talassyz tabiǵilyǵy sezilýi sirek kezdesetin jait.
Jastardyń qabileti týraly paiym reńiniń qarabaiyrlanýy - bilimsizdik belgisi. Al, siz týraly jaqsy bilmegendikten, maǵan óz-ózińizge qandai baǵa beretinińiz beimálim. Óleńderińizden jarty-aq jyldyń ishinde boiyńyzdan múlde joq bolyp ketetin alańǵasarlyq belgileri ańǵarylyp qalady. Biraq, jańaǵydai aǵattyqty on jyldan keiin taǵy bir qaitalaýyńyz múmkin. Jiyrma jasynda keremet, ǵajap óleńder jazǵanmen, otyzǵa kelgende buryn jazǵanyna, jyrdyń oty keýdesinde lapyldaǵanyna ózge túgili ózi nanbai otyratyn jas aqyndar bar. Otyz, qyryqqa taiap, qalam ustaityn daryndar da kóp.
Qoryta aitqanda, bolashaqtaǵy jazýshylyq ataq-dańqtyń túrleri týraly sizderden suraý – aq jaýlyqty anadan «bes jastaǵy balańyz keleshekte óse me, symbaty kelise me, álde, osy qalpynda qala bere me» dep suraǵanmen birdei. On tórt, on bes jastaǵy jetkinshek kishkentai bolýy múmkin. Alaida, olardyń boilary tez ósedi. Qalai óskenin ańǵarmai da qalasyń...
Basqalardan bólek... órip júrgen qatarlastaryńyzdyń aldynda ádebiettegi bolashaǵyńyz úshin jaýapkershilik artpaitynyńyzǵa qýanyshtymyn. Ondailar az emes qoi. Tájiribeli jazýshymen aralasyp, siz sekildi suraq qoiady. Jaýaptyń nemese pikirdiń erkindigine shalqyǵan shabytty, adamdy jeliktiretin sózderdi jalǵaýdy talap etetindei kórinedi. Ondailardyń óleń jazýdy jalǵastyrǵany durys pa? Qoiýy kerek pe?! Beinet kór, sonda ómir tolǵanysqa tolady. Azdaǵan qatelik jasaý arqyly, nemis ádebieti tarihyndaǵy Nibelýng pen Faýst ánin óshirýińiz yqtimal.
Osymen hatyńyzǵa tolyq jaýap qattym dep oilaimyn. Áldebir qyzmet jaiynda sóz órbitipsiz. Ony sizge túsindirýge qimaimyn. Qimaý sebebim: meniń múmkindikterimdi arttyrady. Báribir oilarymdy aita berýdi toqtatqym kelmeidi. Alaida, aqyr sońynda janyńyzdy qanaǵattandyrmaityn paiymdarymdy toqtatýym ailamen búrkelgen qarsylyq ekenine kózińiz jeter. Sol sebepti, taǵy bir dostyq sózime kóńil bólińiz!
Bes alty jyldan keiin naǵyz aqynǵa ainala alasyz ba? Buny dál qazir kesip-piship aita almaimyn... Al, eger zamanyńyzdyń birtýar shaiyry atanar bolsańyz, onyń búgingi jazyp júrgen jyrlaryńyzǵa túk te qatysy joq.
Sizge aqyn bolý kerek pe osy?! Aqyn bolý – qabiletti kóp jastyń armany, muraty. Naǵyz aqynnyń boiynda tabiǵi páktigi, júrek tazalyǵy, zerektigi, sezim náziktigi, tez áserlenýshiligi saqtalýy tiis. Biraq, bul izgi qasietterge kim bolsa sol iemdene bermek. Aqyn atanbasa da... Bar bolǵany kúmándi ádebi talanty ǵana barlarmen birge kieli atty arqalaǵansha, olarǵa nebir ǵajap kúidiń, sezimderdiń tunyǵyn taptatqansha, ádebiettegi ǵumyrlaryn osy tustan short úzý kerek! Poetikalyq sátterdiń ushar basynda ne jatqanyna dańqqa jetý úshin qyzyqqandar akterlermen áńgimelessin!
Sizdiń óleń jazýǵa degen qazirgi qumarlyǵyńyz maqtaýǵa laiyq emes, uiatty da emes! Mashyqty sanamen aiqyndaý jáne tyǵyzdalǵan qalypta bastan keshkenińdi baiandaý jetilýiń men naǵyz adam atanýyńa septigin tigizedi. Al, bárin oidan shyǵarýdyń, quraýdyń ziiany mol. Ol kóp nárseni búldiredi. Óitkeni, Uly taqyryp kórgen-bilgenińde jatyr. Alapat sezimderdiń jarqyn qalpynan lázzat alý úshin kereksiz dúnielerden tezirek qutylǵan jón. Keibir jas aqyndar turmys-tirshiligine qarap, aqyndyq qarym-qabiletterine baǵa berýge ádettengen jáne sezimtal bezendirýshige ainalǵan. Bul aqyn bolý jolynda kereksiz, bir jaqty, qadirsiz qasiet.
Jastar boilarynda sezimniń oty barda jazsyn! Búgingi jiǵan-tergenderi ósip-jetilýlerine zor septigin tigizedi, qorshaǵan álemniń qupiialaryn túsinýge kómektesedi, áserlenýshiliginiń qarqyndylyǵyn kúsheitedi, ar-namysyn, jigerin qairaýdy úiretedi. Olardyń aqyn, ia aqyn emestigi mańyzdy emes! Olardyń maqtaýǵa turarlyq, jigerli, kóregen adam bop qalyptasqany mańyzdy! Eger, siz ǵalamat álemniń esigin aiqara ashqyńyz kelse, maqsatyńyz aiqyn bolsa: ózińiz oqyǵanda, jazǵanda poetikalyq ádebiettiń sál ǵana bolsyn qateligine nazar aýdaryńyz, kishkentai olqylyq ádiletsiz, astyrtyn joldarǵa túsiredi; sóný bilmes kishipeiil álemniń jarqyl-jurqylyna qumartsańyz, ataqqa, mansapqa jetý úshin ǵana ádebietke kelgen bolsańyz, ózińizdiń Hám bizdiń ádebietimizden ketińiz!
Izgi nietpen, Gesse German.
Nemis tilinen orysshaǵa aýdarǵan: A. Naýmenko
Orys tilinen aýdarǵan: Marlen Ǵilymhan
Marlen Ǵilymhan: "Úrkigen qiial ústinde qara aǵash qańsyp..."
