(بۇل حات جالپى جاس اقىندارعا ارنالادى)
قۇرمەتتٸ, جاس اقىن!
ەر سٶزگە كٶلەڭكەدەي ٸلەسكەن سىيلاستىق پەن بالاڭ اڭعالدىقتىڭ نۇرى اڭقىعان حاتىڭىز بەن قوسىمشا سەلەمدەمەڭٸز ٷشٸن العىس ايتامىن! پوەزييا مەن پروزاداعى قادامدارىڭىزعا ىنتا-ىقىلاسىممەن كٶز سالدىم. ولار مەنٸڭ جازۋدى العاش باستاعان سەتٸمدٸ ھەم جادىمنان مٷلدە جوعالىپ كەتكەن دٷنيەلەردٸ قايتا ەسٸمە تٷسٸردٸ. اپپاق پەيٸلٸڭٸزدەن تۋعان حات پەن وعان قوسىمشا عىپ جٸبەرگەن كٶركەم تۋىندىلارىڭىز مەن اقتاپ الا المايتىن سەنٸمنٸڭ يٸسٸن شىعارادى. ايىپقا بۇيىرماسسىز, امالسىز كٶڭٸلٸڭٸزدٸ قالدىرماقپىن!
وسى كٷنگە دەيٸن تٷن ۇيقىڭىزدى بٶلگەن شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ دەنٸ قولىمدا. تۇرپاتتارى بٶلەك. جانرلارى دا ەرتٷرلٸ. تانىسۋعا ۇسىنعان ەكەنسٸز, بٸر شولىپ شىققاننان سوڭ ەدەبي تالانتىڭىزعا باعا بەرۋٸمدٸ سۇرايسىز! قاراپايىم, زٸلسٸز ساۋالىڭىزبەن ماقتاۋدى ەمەس, اششى شىندىقتىڭ ايتىلعانىن كٶكسەپ وتىرسىز. ەگەر دەتٸم بارسا, تۋرا قويىلعان سۇراققا تۇسپالداماي جاۋاپ بەرگەنٸم جٶن ەدٸ. اقيقاتتى دەل جەتكٸزۋ وڭاي ما?! ول از دەسەڭٸز, جاقىن تانىمايمىن. ٶلەڭدەرٸڭٸزدەن جازۋ-سىزۋدى كەشە عانا باستاعانىڭىز سەزٸلەدٸ. وسىدان كەيٸن دارىنىڭىزدىڭ دەڭگەيٸن ايقىنداپ بەرۋ مٷمكٸن بولمايتىنى ايدان انىق. جان-جاققا شاشىراپ جاتقان سٶزدەرٸڭٸز بەن سٶيلەمدەرٸڭٸزدٸ كٶرگەننەن سوڭ كٶكەيٸمنەن مىنا بٸر سۇراقتار كەتپەي قويدى: سٸز نيتسشە مەن بودلەردەن باسقا اقىنداردى وقىعانسىز با? سٷيٸكتٸ اۆتورلارىڭىزدىڭ قاتارىندا ليليەنكرون مەن گوفمانستال بار ما? سانالى تٷردە ٶنەر مەن تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرلارىن تانۋ تۋراسىندا تالعامىڭىز قالىپتاستى ما?
بٸراق, بۇلاردىڭ ەشبٸرەۋٸنٸڭ ەدەبي دارىنمەن بايلانىسى جوق. قۋانىشىڭىز بولار, مەن ساۋالعا اينالدىرعان نەرسەلەر ٶلەڭنٸڭ ەنشٸسٸندە. زەرتتەي دە الامىن: كٶلەڭكەلەردەن باستاۋ العان بەلگٸلەردٸڭ جىمداسۋى كٷرسٸنٸسكە سەۋلە تٶگەدٸ نەمەسە جان دٷنيەڭٸزدٸڭ, بولمىسىڭىزدىڭ ايناسى سەكٸلدٸ جارقىرايدى. بۇدان زورىن جاساۋعا كٷش قاجەت. گازەتكە جولدانعان حاتتان-اق ادامنىڭ مٸنەز-قۇلقىن جەتە تٷسٸنەتٸن شتاتتاعى گرافولوگ سەكٸلدٸ العاشقى قولجازباڭىزعا جالعان ماقتاۋدى جاۋدىرتقان جان بولسا, ول - ەر نەرسەگە اتٷستٸ قارايتىن سۋايت. ادام جاي عانا جەدٸگٶي بولماسا, كٶڭٸلدٸ مارقايتا الادى.
«ۆيلگەلم مەيستەر» مەن «فاۋستتى» تاۋىسىپ تاستاپ, گيوتەنٸ اسا كٶرنەكتٸ جازۋشىعا بالاۋ قيىن ەمەس. بٸراق شىعارماشىلىقتىڭ العاشقى باسپالداقتارىنداعى اۆتوردىڭ بٸر توپ ٶلەڭدەرٸنەن گەللەرت جەنە ٶزگە دە قالامگەرلەرگە دەگەن ەلٸكتەۋشٸلٸكتٸڭ ٸزٸن تاباتىنىمىز انىق. اتالمىش اۆتوردى جٸگەرلەنە وقۋى جەنە ٶزٸنٸڭ اۋىر ويلارىن دەل ٷيلەستٸرە الۋى سەزٸمدەرٸنە قوزعاۋ سالدى. بۇدان كەيٸن دە گەتەنٸڭ «ۆەرتەر» مەن «گيوتسٸنەن» لەنتستىڭ بٸرقاتار ٶلەڭدەرٸنٸڭ ٷنٸن بايقايمىز. ەلدە, كەرٸسٸنشە... ياعني, تٸپتٸ, ەڭ ۇلى جازۋشىلاردىڭ دا جەكە قولتاڭباسى بٸردەن قالىپتاسپايدى. شيللەردٸڭ بوزبالا شاعىنداعى ٶلەڭدەرٸنەن تاڭعالارلىق نەرسٸزدٸك پەن تاتىمسىزدىق بايقالادى. العاشقى تۋىندىلارىنان-اق مٸنەز ەرەكشەلٸگٸنٸڭ كٶزگە ۇرۋى مەن تالاسسىز تابيعيلىعى سەزٸلۋٸ سيرەك كەزدەسەتٸن جايت.
جاستاردىڭ قابٸلەتٸ تۋرالى پايىم رەڭٸنٸڭ قارابايىرلانۋى - بٸلٸمسٸزدٸك بەلگٸسٸ. ال, سٸز تۋرالى جاقسى بٸلمەگەندٸكتەن, ماعان ٶز-ٶزٸڭٸزگە قانداي باعا بەرەتٸنٸڭٸز بەيمەلٸم. ٶلەڭدەرٸڭٸزدەن جارتى-اق جىلدىڭ ٸشٸندە بويىڭىزدان مٷلدە جوق بولىپ كەتەتٸن الاڭعاسارلىق بەلگٸلەرٸ اڭعارىلىپ قالادى. بٸراق, جاڭاعىداي اعاتتىقتى ون جىلدان كەيٸن تاعى بٸر قايتالاۋىڭىز مٷمكٸن. جيىرما جاسىندا كەرەمەت, عاجاپ ٶلەڭدەر جازعانمەن, وتىزعا كەلگەندە بۇرىن جازعانىنا, جىردىڭ وتى كەۋدەسٸندە لاپىلداعانىنا ٶزگە تٷگٸلٸ ٶزٸ نانباي وتىراتىن جاس اقىندار بار. وتىز, قىرىققا تاياپ, قالام ۇستايتىن دارىندار دا كٶپ.
قورىتا ايتقاندا, بولاشاقتاعى جازۋشىلىق اتاق-داڭقتىڭ تٷرلەرٸ تۋرالى سٸزدەردەن سۇراۋ – اق جاۋلىقتى انادان «بەس جاستاعى بالاڭىز كەلەشەكتە ٶسە مە, سىمباتى كەلٸسە مە, ەلدە, وسى قالپىندا قالا بەرە مە» دەپ سۇراعانمەن بٸردەي. ون تٶرت, ون بەس جاستاعى جەتكٸنشەك كٸشكەنتاي بولۋى مٷمكٸن. الايدا, ولاردىڭ بويلارى تەز ٶسەدٸ. قالاي ٶسكەنٸن اڭعارماي دا قالاسىڭ...
باسقالاردان بٶلەك... ٶرٸپ جٷرگەن قاتارلاستارىڭىزدىڭ الدىندا ەدەبيەتتەگٸ بولاشاعىڭىز ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتپايتىنىڭىزعا قۋانىشتىمىن. وندايلار از ەمەس قوي. تەجٸريبەلٸ جازۋشىمەن ارالاسىپ, سٸز سەكٸلدٸ سۇراق قويادى. جاۋاپتىڭ نەمەسە پٸكٸردٸڭ ەركٸندٸگٸنە شالقىعان شابىتتى, ادامدى جەلٸكتٸرەتٸن سٶزدەردٸ جالعاۋدى تالاپ ەتەتٸندەي كٶرٸنەدٸ. وندايلاردىڭ ٶلەڭ جازۋدى جالعاستىرعانى دۇرىس پا? قويۋى كەرەك پە?! بەينەت كٶر, سوندا ٶمٸر تولعانىسقا تولادى. ازداعان قاتەلٸك جاساۋ ارقىلى, نەمٸس ەدەبيەتٸ تاريحىنداعى نيبەلۋنگ پەن فاۋست ەنٸن ٶشٸرۋٸڭٸز ىقتيمال.
وسىمەن حاتىڭىزعا تولىق جاۋاپ قاتتىم دەپ ويلايمىن. ەلدەبٸر قىزمەت جايىندا سٶز ٶربٸتٸپسٸز. ونى سٸزگە تٷسٸندٸرۋگە قيمايمىن. قيماۋ سەبەبٸم: مەنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸمدٸ ارتتىرادى. بەرٸبٸر ويلارىمدى ايتا بەرۋدٸ توقتاتقىم كەلمەيدٸ. الايدا, اقىر سوڭىندا جانىڭىزدى قاناعاتتاندىرمايتىن پايىمدارىمدى توقتاتۋىم ايلامەن بٷركەلگەن قارسىلىق ەكەنٸنە كٶزٸڭٸز جەتەر. سول سەبەپتٸ, تاعى بٸر دوستىق سٶزٸمە كٶڭٸل بٶلٸڭٸز!
بەس التى جىلدان كەيٸن ناعىز اقىنعا اينالا الاسىز با? بۇنى دەل قازٸر كەسٸپ-پٸشٸپ ايتا المايمىن... ال, ەگەر زامانىڭىزدىڭ بٸرتۋار شايىرى اتانار بولساڭىز, ونىڭ بٷگٸنگٸ جازىپ جٷرگەن جىرلارىڭىزعا تٷك تە قاتىسى جوق.
سٸزگە اقىن بولۋ كەرەك پە وسى?! اقىن بولۋ – قابٸلەتتٸ كٶپ جاستىڭ ارمانى, مۇراتى. ناعىز اقىننىڭ بويىندا تابيعي پەكتٸگٸ, جٷرەك تازالىعى, زەرەكتٸگٸ, سەزٸم نەزٸكتٸگٸ, تەز ەسەرلەنۋشٸلٸگٸ ساقتالۋى تيٸس. بٸراق, بۇل ٸزگٸ قاسيەتتەرگە كٸم بولسا سول يەمدەنە بەرمەك. اقىن اتانباسا دا... بار بولعانى كٷمەندٸ ەدەبي تالانتى عانا بارلارمەن بٸرگە كيەلٸ اتتى ارقالاعانشا, ولارعا نەبٸر عاجاپ كٷيدٸڭ, سەزٸمدەردٸڭ تۇنىعىن تاپتاتقانشا, ەدەبيەتتەگٸ عۇمىرلارىن وسى تۇستان شورت ٷزۋ كەرەك! پوەتيكالىق سەتتەردٸڭ ۇشار باسىندا نە جاتقانىنا داڭققا جەتۋ ٷشٸن قىزىققاندار اكتەرلەرمەن ەڭگٸمەلەسسٸن!
سٸزدٸڭ ٶلەڭ جازۋعا دەگەن قازٸرگٸ قۇمارلىعىڭىز ماقتاۋعا لايىق ەمەس, ۇياتتى دا ەمەس! ماشىقتى سانامەن ايقىنداۋ جەنە تىعىزدالعان قالىپتا باستان كەشكەنٸڭدٸ بايانداۋ جەتٸلۋٸڭ مەن ناعىز ادام اتانۋىڭا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ال, بەرٸن ويدان شىعارۋدىڭ, قۇراۋدىڭ زييانى مول. ول كٶپ نەرسەنٸ بٷلدٸرەدٸ. ٶيتكەنٸ, ۇلى تاقىرىپ كٶرگەن-بٸلگەنٸڭدە جاتىر. الاپات سەزٸمدەردٸڭ جارقىن قالپىنان لەززات الۋ ٷشٸن كەرەكسٸز دٷنيەلەردەن تەزٸرەك قۇتىلعان جٶن. كەيبٸر جاس اقىندار تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە قاراپ, اقىندىق قارىم-قابٸلەتتەرٸنە باعا بەرۋگە ەدەتتەنگەن جەنە سەزٸمتال بەزەندٸرۋشٸگە اينالعان. بۇل اقىن بولۋ جولىندا كەرەكسٸز, بٸر جاقتى, قادٸرسٸز قاسيەت.
جاستار بويلارىندا سەزٸمنٸڭ وتى باردا جازسىن! بٷگٸنگٸ جيعان-تەرگەندەرٸ ٶسٸپ-جەتٸلۋلەرٸنە زور سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ, قورشاعان ەلەمنٸڭ قۇپييالارىن تٷسٸنۋگە كٶمەكتەسەدٸ, ەسەرلەنۋشٸلٸگٸنٸڭ قارقىندىلىعىن كٷشەيتەدٸ, ار-نامىسىن, جٸگەرٸن قايراۋدى ٷيرەتەدٸ. ولاردىڭ اقىن, يا اقىن ەمەستٸگٸ ماڭىزدى ەمەس! ولاردىڭ ماقتاۋعا تۇرارلىق, جٸگەرلٸ, كٶرەگەن ادام بوپ قالىپتاسقانى ماڭىزدى! ەگەر, سٸز عالامات ەلەمنٸڭ ەسٸگٸن ايقارا اشقىڭىز كەلسە, ماقساتىڭىز ايقىن بولسا: ٶزٸڭٸز وقىعاندا, جازعاندا پوەتيكالىق ەدەبيەتتٸڭ سەل عانا بولسىن قاتەلٸگٸنە نازار اۋدارىڭىز, كٸشكەنتاي ولقىلىق ەدٸلەتسٸز, استىرتىن جولدارعا تٷسٸرەدٸ; سٶنۋ بٸلمەس كٸشٸپەيٸل ەلەمنٸڭ جارقىل-جۇرقىلىنا قۇمارتساڭىز, اتاققا, مانساپقا جەتۋ ٷشٸن عانا ەدەبيەتكە كەلگەن بولساڭىز, ٶزٸڭٸزدٸڭ ھەم بٸزدٸڭ ەدەبيەتٸمٸزدەن كەتٸڭٸز!
ٸزگٸ نيەتپەن, گەسسە گەرمان.
نەمٸس تٸلٸنەن ورىسشاعا اۋدارعان: ا. ناۋمەنكو
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان: مارلەن عيلىمحان
مارلەن عيلىمحان: "ٷركٸگەن قييال ٷستٸندە قارا اعاش قاڭسىپ..."
