Ǵalymdar qazaq halqynyń genetikalyq tarihy keminde 7 myń jylǵa sozylatynyn dáleldedi

Ǵalymdar qazaq halqynyń genetikalyq tarihy keminde 7 myń jylǵa sozylatynyn dáleldedi

Foto: ashyq derekkóz

Qazaq dalasynyń kóne tarihy jańa ǵylymi derekpen tolyqty. Qazaqstan, Ońtústik Koreia, Germaniia jáne AQSh ǵalymdarynan quralǵan halyqaralyq zertteý toby Shyǵys Qazaqstandaǵy Kóken qonysynan tabylǵan kóne adam súiekteriniń DNQ-syn zerttep, Science Advances ǵylymi jýrnalynda tyń nátijelerin jariialady, dep habarlaidy Ult.kz Qaz365.kz portalyna silteme jasap.

Zertteý barysynda ǵalymdar 21 ejelgi adamnyń genomyn sekvenirlegen. Eń kóne úlgi shamamen b.z.d. 5500 jyldarǵa, iaǵni 7 myń jyl burynǵy erte neolit dáýirine tiesili bolsa, qalǵandary qola dáýiriniń orta jáne keiingi kezeńderine (b.z.d. 1800–1400 jj.) jatady jáne Andron mádenietimen bailanysty.

Paleogenetikalyq taldaý nátijesinde neolit dáýirinde qazirgi Qazaqstan aýmaǵynda túrli genetikalyq toptardyń ómir súrgeni anyqtaldy. Kóken turǵyndarynyń biri ejelgi paleosibirlik, biri ejelgi soltústik eýraziialyq tamyrdan shyqqanymen, olardyń arasynda týystyq bailanys bolǵan. Bul óz kezeginde 7 myń jyl burynǵy qazaq jerinde ártúrli etnikalyq jáne mádeni toptar aralasqanyn kórsetedi.

Ǵalymdar sondai-aq kóne ańshy-terimshilerdiń genetikalyq beiini Tobyl–Esil jáne Joǵarǵy Ob óńirleriniń turǵyndarynan ózgeshe bolǵanyn anyqtaǵan. Bul neolit dáýirindegi halyqtardyń ózen ańǵarlarymen bólinip, jeke damyǵanyn, iaǵni ertedegi Qazaqstan halqynyń ózindik popýliatsiialyq qurylymy bolǵanyn aiǵaqtaidy.
Zertteý nátijesi Kókenniń ejelgi turǵyndary keiingi qola dáýirindegi malshylar men kóshpeli qoǵamdardyń genetikalyq negizin qalyptastyrǵanyn kórsetti. Bul genetikalyq jeli búgingi qazaqtar men Ortalyq Aziia halyqtarynyń genomynda áli kúnge deiin saqtalǵan.

Ulttyq biotehnologiia ortalyǵynyń Adam genetikasy zerthanasynyń basshysy, biologiia ǵylymdarynyń kandidaty Maqsat Jabaǵinniń aitýynsha, bul jańalyq qazaq halqynyń genetikalyq tarihyn 7 myń jylǵa tereńdetip otyr.

«Bizdiń nátijeler qazaq halqynyń genetikalyq tarihy keminde jeti myń jylǵa sozylatynyn aiǵaqtaidy. Ortalyq Aziia halyqtaryndaǵy shyǵyseýraziialyq komponent tek túrki jáne mońǵol dáýirinen emes, Ertis boiyn mekendegen neolittik baiyrǵy qaýymdardan bastaý alady. Ertis óńiri ejelden Eýraziia keńistigindegi genetikalyq jáne mádeni yqpaldastyqtyń mańyzdy toraby bolǵan», – dedi ol.

Zertteý jobasy Maqsat Jabaǵin (Qazaqstan, Ulttyq biotehnologiia ortalyǵy), Chýngvon Chon (Ońtústik Koreia, Seoul National University), Kristina Varinner (AQSh, Garvard ýniversiteti jáne Germaniiadaǵy Maks Plank institýty) jáne Paýla Dýmani Diýpiýi (Qazaqstan, Nazarbaev ýniversiteti) jetekshiligimen júzege asty.