فوتو: اشىق دەرەككٶز
قازاق دالاسىنىڭ كٶنە تاريحى جاڭا عىلىمي دەرەكپەن تولىقتى. قازاقستان, وڭتٷستٸك كورەيا, گەرمانييا جەنە اقش عالىمدارىنان قۇرالعان حالىقارالىق زەرتتەۋ توبى شىعىس قازاقستانداعى كٶكەن قونىسىنان تابىلعان كٶنە ادام سٷيەكتەرٸنٸڭ دنق-سىن زەرتتەپ, Science Advances عىلىمي جۋرنالىندا تىڭ نەتيجەلەرٸن جارييالادى, دەپ حابارلايدى Ult.kz Qaz365.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.
زەرتتەۋ بارىسىندا عالىمدار 21 ەجەلگٸ ادامنىڭ گەنومىن سەكۆەنيرلەگەن. ەڭ كٶنە ٷلگٸ شامامەن ب.ز.د. 5500 جىلدارعا, ياعني 7 مىڭ جىل بۇرىنعى ەرتە نەوليت دەۋٸرٸنە تيەسٸلٸ بولسا, قالعاندارى قولا دەۋٸرٸنٸڭ ورتا جەنە كەيٸنگٸ كەزەڭدەرٸنە (ب.ز.د. 1800–1400 جج.) جاتادى جەنە اندرون مەدەنيەتٸمەن بايلانىستى.
پالەوگەنەتيكالىق تالداۋ نەتيجەسٸندە نەوليت دەۋٸرٸندە قازٸرگٸ قازاقستان اۋماعىندا تٷرلٸ گەنەتيكالىق توپتاردىڭ ٶمٸر سٷرگەنٸ انىقتالدى. كٶكەن تۇرعىندارىنىڭ بٸرٸ ەجەلگٸ پالەوسٸبٸرلٸك, بٸرٸ ەجەلگٸ سولتٷستٸك ەۋرازييالىق تامىردان شىققانىمەن, ولاردىڭ اراسىندا تۋىستىق بايلانىس بولعان. بۇل ٶز كەزەگٸندە 7 مىڭ جىل بۇرىنعى قازاق جەرٸندە ەرتٷرلٸ ەتنيكالىق جەنە مەدەني توپتار ارالاسقانىن كٶرسەتەدٸ.
عالىمدار سونداي-اق كٶنە اڭشى-تەرٸمشٸلەردٸڭ گەنەتيكالىق بەيٸنٸ توبىل–ەسٸل جەنە جوعارعى وب ٶڭٸرلەرٸنٸڭ تۇرعىندارىنان ٶزگەشە بولعانىن انىقتاعان. بۇل نەوليت دەۋٸرٸندەگٸ حالىقتاردىڭ ٶزەن اڭعارلارىمەن بٶلٸنٸپ, جەكە دامىعانىن, ياعني ەرتەدەگٸ قازاقستان حالقىنىڭ ٶزٸندٸك پوپۋلياتسييالىق قۇرىلىمى بولعانىن ايعاقتايدى.
زەرتتەۋ نەتيجەسٸ كٶكەننٸڭ ەجەلگٸ تۇرعىندارى كەيٸنگٸ قولا دەۋٸرٸندەگٸ مالشىلار مەن كٶشپەلٸ قوعامداردىڭ گەنەتيكالىق نەگٸزٸن قالىپتاستىرعانىن كٶرسەتتٸ. بۇل گەنەتيكالىق جەلٸ بٷگٸنگٸ قازاقتار مەن ورتالىق ازييا حالىقتارىنىڭ گەنومىندا ەلٸ كٷنگە دەيٸن ساقتالعان.
ۇلتتىق بيوتەحنولوگييا ورتالىعىنىڭ ادام گەنەتيكاسى زەرتحاناسىنىڭ باسشىسى, بيولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ماقسات جاباعيننٸڭ ايتۋىنشا, بۇل جاڭالىق قازاق حالقىنىڭ گەنەتيكالىق تاريحىن 7 مىڭ جىلعا تەرەڭدەتٸپ وتىر.
«بٸزدٸڭ نەتيجەلەر قازاق حالقىنىڭ گەنەتيكالىق تاريحى كەمٸندە جەتٸ مىڭ جىلعا سوزىلاتىنىن ايعاقتايدى. ورتالىق ازييا حالىقتارىنداعى شىعىسەۋرازييالىق كومپونەنت تەك تٷركٸ جەنە موڭعول دەۋٸرٸنەن ەمەس, ەرتٸس بويىن مەكەندەگەن نەوليتتٸك بايىرعى قاۋىمداردان باستاۋ الادى. ەرتٸس ٶڭٸرٸ ەجەلدەن ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ گەنەتيكالىق جەنە مەدەني ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزدى تورابى بولعان», – دەدٸ ول.
زەرتتەۋ جوباسى ماقسات جاباعين (قازاقستان, ۇلتتىق بيوتەحنولوگييا ورتالىعى), چۋنگۆون چون (وڭتٷستٸك كورەيا, Seoul National University), كريستينا ۆاريننەر (اقش, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸ جەنە گەرمانيياداعى ماكس پلانك ينستيتۋتى) جەنە پاۋلا دۋماني ديۋپيۋي (قازاقستان, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ) جەتەكشٸلٸگٸمەن جٷزەگە استى.
