Foto:ashyq derekkózden
Qazir qoǵamda qyzý talqylanyp jatqan Perizat Qairat isi siiaqty janjaldar jalpy qaiyrymdylyq qorlarynyń jumysyna halyq nazaryn aýdarǵan tárizdi. Solardyń qatarynda «Halyq» qaiyrymdylyq qorynyń quryltaishysy Timýr Qulybaev týraly da bir-birine kereǵar málimetter jariialanýda.«Qaiyrymdylyq kómegi boiynsha jeke azamattar arasynda kóshbasshy — otandyq kásipker Timýr Qulybaev, al qoǵamdyq uiymdar arasynda prezident Qasym-Jomart Toqaev bastamasymen qurylǵan «Qazaqstan halqyna» qory...» - dep habarlady Ulysmedia.kz.
Al, Májilis depýtaty Aidos Sarym AbayLIVE arnasyna bergen suhbatynda: "Qolyńyzǵa Quran alyp turyp "Timýr Qulybaev qylmysker" dep dáleldei alasyz ba?" - dep, tilshiniń ózine suraq qoidy.
Osy oraida biz de shaǵyn jýrnalistik zertteý júrgizip kórmek boldyq. Áýeli Forbes tizimindegi iri biznesmenderdiń qaiyrymdylyqqa qosqan úlesin talqylaiyq:
Rahymbaevtar otbasy - aýyl balalaryn qoldaý úshin IQanat Endowment Fund-qa 20 million dollar investitsiialady.
Keńes Raqyshev pen Ásel Tasmaǵambetovanyń «Sábi» qory 22 jyl ishinde mektepter men balalar úilerin salýǵa, basqa da áleýmettik jobalarǵa shamamen 50 milliard teńge bóldi.
Gúlnar Dosaevanyń jeke qory talantty jastarǵa arnalǵan mádeni bastamalar men baǵdarlamalardy udaiy qoldaidy.
Bolat Ótemuratovtyń qaiyrymdylyq qory densaýlyq saqtaý salasyna, sonyń ishinde sirek kezdesetin aýrýlary bar naýqastarǵa kómektesip keledi.
Ǵalymjan Esenov qory STEM bilimin damytyp, bilim berý granttary arqyly jas ǵalymdardy qoldaidy.
Biyl el tarihynda buryn-sońdy bolmaǵan oqiǵa oryn aldy. Kóktemgi sý tasqyny kezinde myńdaǵan azamattar baspanasynan aiyryldy. Turǵyn úige muqtaj jandarǵa (tasqynnan zardap shegýshilerdi qosa alǵanda) 1400 baspana berildi. Ótken jyldarǵa kóz salsaq, sońǵy 5 jylda memlekettik turǵyn úi baǵdarlamasy arqyly Qazaqstannyń úsh úlken qalasynda 5000 úi paidalanýǵa berilgen eken. Memleket shamamen úsh jylda salatyn 1400 baspanany bir jylda tabys etýshi – joǵaryda atalǵan Timýr Qulybaevtyń «Halyq» qory. 2024 jylǵy kóktemgi sý tasqyny saldaryn joiýǵa «Halyq» qory 31,5 mlrd aqsha bólgen. Qazaqstandaǵy barlyq biznesmender men qaiyrymdylyq qorlarynyń aqshasyn bir jerge jinaqtaýshy «Qazaqstan halqyna» qory sý tasqynynan zardap shekken Qulsary turǵyndaryna arnap 100 úi turǵyzsa, «Halyq» qory úileri sýǵa ketken 1000 otbasyny baspanamen qamtamasyz etti. Bul «kóp túkirse kól» deitin «Qazaqstan halqyna» qorynyń jumsaǵanynan 10 ese kóp aqsha. Hosh, 1000 úi Qulsaryǵa berildi, al qalǵan 400 páter she? 1.5 mln turǵyny bar alyp megapolis – Astanadaǵy úi kezeginde turǵan, áleýmettik kómekke muqtaj jandar úshin Qulybaev qory elorda ákimdigine 400 páter berdi. Munyń ózi memleket pen biznes arasyndaǵy ymyranyń belgisi tárizdi. Muǵalimder, dárigerler, áskeriler men kóp balaly otbasylar, múgedekterge taratylǵan 400 páter iesiniń qatarynda meniń áriptesterim – jýrnalister qaýymy da bar.
Soǵan qaramastan, buqaralyq aqparat quraldarynda «Qulybaev qusyp jatyr» degen pikir paida boldy. Rasynda, osy kezge deiin bizge kásipker emes, «shaldyń kúieý balasy» retinde tanylyp kelgen Qulybaevtyń búgingi tańda elge qandai paidasy bar? Kez-kelgen biznesmenniń jumysynyń kórsetkishi – salyq. Salyq – bul mektep, salyq – jol, salyq - siz ben bizdiń igiligimizge jumsalatyn aqsha. Joǵaryda atalǵan Forbes tizimine qaita nazar aýdaraiyq. Timýr jáne Dinara Qulybaevtar elimizdegi eń bai adamdardyń tiziminde 2-shi orynda. 1-shi orynda Viacheslav Kim, 3-shi orynda Vladimir Kim, 4-shi orynda Timýr Týrlov. Al, salyq tóleýden Qulybaevqa tiesili kompaniialar toby kósh bastap tur. Sońǵy bes jylda el qazynasyna 1,6 trln teńge salyq quiǵan. 2013-2022 jj. memlekettik biýdjetke túsken barlyq salyqtyń 4,6%-y Qulybaev kompaniialarynyki bolǵan. Elimizdegi iri salyq tóleýshiler qatarynda quryltaishysy Qulybaev sanalatyn «Halyq» banki jáne «Kaspii-Munai» kompaniiasy bar. Al Forbes tizimindegi tizginustar bizdiń káris Viacheslav Kim, Grýziia azamaty Mihail Lomtadze, Reseidiń burynǵy azamaty Timýr Týrlov basqaryp otyrǵan qazaqstandyq kompaniialardy eń iri 10 salyq tóleýshiniń qatarynan da taba almadyq. Demek, Qulybaev salyqtan jaltardy deýge negiz joq qoi?!
Endi onyń jumys berýshi retinde qalai jumys istep otyrǵanyna qaraiyq. Jalpy, Timýr Qulybaev basqaratyn kompaniialar toby qazirgi ýaqytta 45 000-nan asa adamdy jumyspen qamtyp otyr eken. Jumysshylar tarapynan eshqandai shaǵym túspegenine qaraǵanda, qyzmetkerlerdiń jaǵdaiy jaman emes. Jalaqy kólemi kóńilderin kónshitedi, keshiktirilmei beriledi. Batystaǵy munaishylar ereýili, Ulytaýdaǵy kenshiler ereýili tárizdi eńbek qatynasyna bailanysty daý týyndaǵan emes.
Demek, salyq tóleýshi, jumys berýshi, metsenat retinde elge paidasy tiip otyrǵan Qulybaevti qýdalaý kimge tiimdi?
Túiin: Biz aldaǵy ýaqytta Timýr Qulybaevtyń qyzmeti men biznesi týraly taǵy da tyń aqparattar jinaityn bolamyz. Iá, bir kezderi onyń biznes júrgizýine qaiyn atasy yqpal etken de bolar. Biraq, bári Aidos Sarym aitpaqshy, zańdy túrde júrgizilgendikten, endi ony sotqa súireý, qylmys jasady dep is qozǵaý qate. Búgingi tańda elge qandai paidasy tiip otyr degen turǵyda qarastyrýymyz kerek siiaqty. Báribir ony sottaǵanmen, elden qýǵanmen, ornyna basqa adam keledi. Al, kelimsektiń halyqqa jany ashi ma? Iri biznestiń ózge el azamattarynyń qolynda bolýy memleket qaýipsizdigine nuqsan keltirmei me? Bul endi áleýmettik qana emes, saiasi suraq.
Kelesi joly halyqty nesieniń qarmaǵyna túsirgen «Kaspii» bankiniń jumysyna, ielerine jáne salyq tólemine toqtalamyz. Jáne aitýly Forbes tizimindegi myrzalar týraly maqalalar seriiasyn jalǵastyrmaq oiymyz bar.
