فوتو:اشىق دەرەككٶزدەن
قازٸر قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان پەريزات قايرات ٸسٸ سيياقتى جانجالدار جالپى قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ جۇمىسىنا حالىق نازارىن اۋدارعان تەرٸزدٸ. سولاردىڭ قاتارىندا «حالىق» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى تيمۋر قۇلىباەۆ تۋرالى دا بٸر-بٸرٸنە كەرەعار مەلٸمەتتەر جارييالانۋدا.«قايىرىمدىلىق كٶمەگٸ بويىنشا جەكە ازاماتتار اراسىندا كٶشباسشى — وتاندىق كەسٸپكەر تيمۋر قۇلىباەۆ, ال قوعامدىق ۇيىمدار اراسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ باستاماسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان حالقىنا» قورى...» - دەپ حابارلادى Ulysmedia.kz.
ال, مەجٸلٸس دەپۋتاتى ايدوس سارىم AbayLIVE ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا: "قولىڭىزعا قۇران الىپ تۇرىپ "تيمۋر قۇلىباەۆ قىلمىسكەر" دەپ دەلەلدەي الاسىز با?" - دەپ, تٸلشٸنٸڭ ٶزٸنە سۇراق قويدى.
وسى ورايدا بٸز دە شاعىن جۋرناليستٸك زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپ كٶرمەك بولدىق. ەۋەلٸ Forbes تٸزٸمٸندەگٸ ٸرٸ بيزنەسمەندەردٸڭ قايىرىمدىلىققا قوسقان ٷلەسٸن تالقىلايىق:
راحىمباەۆتار وتباسى - اۋىل بالالارىن قولداۋ ٷشٸن IQanat Endowment Fund-قا 20 ميلليون دوللار ينۆەستيتسييالادى.
كەڭەس راقىشەۆ پەن ەسەل تاسماعامبەتوۆانىڭ «سەبي» قورى 22 جىل ٸشٸندە مەكتەپتەر مەن بالالار ٷيلەرٸن سالۋعا, باسقا دا ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا شامامەن 50 ميلليارد تەڭگە بٶلدٸ.
گٷلنار دوساەۆانىڭ جەكە قورى تالانتتى جاستارعا ارنالعان مەدەني باستامالار مەن باعدارلامالاردى ۇدايى قولدايدى.
بولات ٶتەمۇراتوۆتىڭ قايىرىمدىلىق قورى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا, سونىڭ ٸشٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن اۋرۋلارى بار ناۋقاستارعا كٶمەكتەسٸپ كەلەدٸ.
عالىمجان ەسەنوۆ قورى STEM بٸلٸمٸن دامىتىپ, بٸلٸم بەرۋ گرانتتارى ارقىلى جاس عالىمداردى قولدايدى.
بيىل ەل تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان وقيعا ورىن الدى. كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى كەزٸندە مىڭداعان ازاماتتار باسپاناسىنان ايىرىلدى. تۇرعىن ٷيگە مۇقتاج جاندارعا (تاسقىننان زارداپ شەگۋشٸلەردٸ قوسا العاندا) 1400 باسپانا بەرٸلدٸ. ٶتكەن جىلدارعا كٶز سالساق, سوڭعى 5 جىلدا مەملەكەتتٸك تۇرعىن ٷي باعدارلاماسى ارقىلى قازاقستاننىڭ ٷش ٷلكەن قالاسىندا 5000 ٷي پايدالانۋعا بەرٸلگەن ەكەن. مەملەكەت شامامەن ٷش جىلدا سالاتىن 1400 باسپانانى بٸر جىلدا تابىس ەتۋشٸ – جوعارىدا اتالعان تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ «حالىق» قورى. 2024 جىلعى كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى سالدارىن جويۋعا «حالىق» قورى 31,5 ملرد اقشا بٶلگەن. قازاقستانداعى بارلىق بيزنەسمەندەر مەن قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ اقشاسىن بٸر جەرگە جيناقتاۋشى «قازاقستان حالقىنا» قورى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن قۇلسارى تۇرعىندارىنا ارناپ 100 ٷي تۇرعىزسا, «حالىق» قورى ٷيلەرٸ سۋعا كەتكەن 1000 وتباسىنى باسپانامەن قامتاماسىز ەتتٸ. بۇل «كٶپ تٷكٸرسە كٶل» دەيتٸن «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ جۇمساعانىنان 10 ەسە كٶپ اقشا. حوش, 1000 ٷي قۇلسارىعا بەرٸلدٸ, ال قالعان 400 پەتەر شە? 1.5 ملن تۇرعىنى بار الىپ مەگاپوليس – استاناداعى ٷي كەزەگٸندە تۇرعان, ەلەۋمەتتٸك كٶمەككە مۇقتاج جاندار ٷشٸن قۇلىباەۆ قورى ەلوردا ەكٸمدٸگٸنە 400 پەتەر بەردٸ. مۇنىڭ ٶزٸ مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى ىمىرانىڭ بەلگٸسٸ تەرٸزدٸ. مۇعالٸمدەر, دەرٸگەرلەر, ەسكەريلەر مەن كٶپ بالالى وتباسىلار, مٷگەدەكتەرگە تاراتىلعان 400 پەتەر يەسٸنٸڭ قاتارىندا مەنٸڭ ەرٸپتەستەرٸم – جۋرناليستەر قاۋىمى دا بار.
سوعان قاراماستان, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا «قۇلىباەۆ قۇسىپ جاتىر» دەگەن پٸكٸر پايدا بولدى. راسىندا, وسى كەزگە دەيٸن بٸزگە كەسٸپكەر ەمەس, «شالدىڭ كٷيەۋ بالاسى» رەتٸندە تانىلىپ كەلگەن قۇلىباەۆتىڭ بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلگە قانداي پايداسى بار? كەز-كەلگەن بيزنەسمەننٸڭ جۇمىسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ – سالىق. سالىق – بۇل مەكتەپ, سالىق – جول, سالىق - سٸز بەن بٸزدٸڭ يگٸلٸگٸمٸزگە جۇمسالاتىن اقشا. جوعارىدا اتالعان Forbes تٸزٸمٸنە قايتا نازار اۋدارايىق. تيمۋر جەنە دينارا قۇلىباەۆتار ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ باي ادامداردىڭ تٸزٸمٸندە 2-شٸ ورىندا. 1-شٸ ورىندا ۆياچەسلاۆ كيم, 3-شٸ ورىندا ۆلاديمير كيم, 4-شٸ ورىندا تيمۋر تۋرلوۆ. ال, سالىق تٶلەۋدەن قۇلىباەۆقا تيەسٸلٸ كومپانييالار توبى كٶش باستاپ تۇر. سوڭعى بەس جىلدا ەل قازىناسىنا 1,6 ترلن تەڭگە سالىق قۇيعان. 2013-2022 جج. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە تٷسكەن بارلىق سالىقتىڭ 4,6%-ى قۇلىباەۆ كومپانييالارىنىكٸ بولعان. ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ سالىق تٶلەۋشٸلەر قاتارىندا قۇرىلتايشىسى قۇلىباەۆ سانالاتىن «حالىق» بانكٸ جەنە «كاسپيي-مۇناي» كومپانيياسى بار. ال Forbes تٸزٸمٸندەگٸ تٸزگٸنۇستار بٸزدٸڭ كەرٸس ۆياچەسلاۆ كيم, گرۋزييا ازاماتى ميحايل لومتادزە, رەسەيدٸڭ بۇرىنعى ازاماتى تيمۋر تۋرلوۆ باسقارىپ وتىرعان قازاقستاندىق كومپانييالاردى ەڭ ٸرٸ 10 سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ قاتارىنان دا تابا المادىق. دەمەك, قۇلىباەۆ سالىقتان جالتاردى دەۋگە نەگٸز جوق قوي?!
ەندٸ ونىڭ جۇمىس بەرۋشٸ رەتٸندە قالاي جۇمىس ٸستەپ وتىرعانىنا قارايىق. جالپى, تيمۋر قۇلىباەۆ باسقاراتىن كومپانييالار توبى قازٸرگٸ ۋاقىتتا 45 000-نان اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر ەكەن. جۇمىسشىلار تاراپىنان ەشقانداي شاعىم تٷسپەگەنٸنە قاراعاندا, قىزمەتكەرلەردٸڭ جاعدايى جامان ەمەس. جالاقى كٶلەمٸ كٶڭٸلدەرٸن كٶنشٸتەدٸ, كەشٸكتٸرٸلمەي بەرٸلەدٸ. باتىستاعى مۇنايشىلار ەرەۋٸلٸ, ۇلىتاۋداعى كەنشٸلەر ەرەۋٸلٸ تەرٸزدٸ ەڭبەك قاتىناسىنا بايلانىستى داۋ تۋىنداعان ەمەس.
دەمەك, سالىق تٶلەۋشٸ, جۇمىس بەرۋشٸ, مەتسەنات رەتٸندە ەلگە پايداسى تيٸپ وتىرعان قۇلىباەۆتٸ قۋدالاۋ كٸمگە تيٸمدٸ?
تٷيٸن: بٸز الداعى ۋاقىتتا تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ قىزمەتٸ مەن بيزنەسٸ تۋرالى تاعى دا تىڭ اقپاراتتار جينايتىن بولامىز. يە, بٸر كەزدەرٸ ونىڭ بيزنەس جٷرگٸزۋٸنە قايىن اتاسى ىقپال ەتكەن دە بولار. بٸراق, بەرٸ ايدوس سارىم ايتپاقشى, زاڭدى تٷردە جٷرگٸزٸلگەندٸكتەن, ەندٸ ونى سوتقا سٷيرەۋ, قىلمىس جاسادى دەپ ٸس قوزعاۋ قاتە. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلگە قانداي پايداسى تيٸپ وتىر دەگەن تۇرعىدا قاراستىرۋىمىز كەرەك سيياقتى. بەرٸبٸر ونى سوتتاعانمەن, ەلدەن قۋعانمەن, ورنىنا باسقا ادام كەلەدٸ. ال, كەلٸمسەكتٸڭ حالىققا جانى اشي ما? ٸرٸ بيزنەستٸڭ ٶزگە ەل ازاماتتارىنىڭ قولىندا بولۋى مەملەكەت قاۋٸپسٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرمەي مە? بۇل ەندٸ ەلەۋمەتتٸك قانا ەمەس, ساياسي سۇراق.
كەلەسٸ جولى حالىقتى نەسيەنٸڭ قارماعىنا تٷسٸرگەن «كاسپيي» بانكٸنٸڭ جۇمىسىنا, يەلەرٸنە جەنە سالىق تٶلەمٸنە توقتالامىز. جەنە ايتۋلى Forbes تٸزٸمٸندەگٸ مىرزالار تۋرالى ماقالالار سەريياسىن جالعاستىرماق ويىمىز بار.
