«Kitap oqýdan tyiylsaq, oi oilaýdan da tyiylar edik» degen Ǵabit Músirepovtiń qanatty sózi jaidan-jai aitylmasa kerek-ti. Maqsaty osy sózben mazmundas TMD, Eýropa jáne Aziianyń 30-dan astam memleketiniń ókilderi 9-12 qarasha aralyǵynda ótetin «Eurasian Book Fair-2016» Eýraziialyq halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesiniń ashylýynda bas qosty.
Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrligi jáne Astana qalasy ákimdiginiń qoldaýymen júzege asqan kórmeniń uiymdastyrýshysy «Foliant» baspasy ekenin aita ketsek deimiz. Eýraziia keńistigindegi eń iri mádeni-aǵartýshylyq shara bolyp tabylatyn «Eurasian Book Fair-2016» halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesi Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna orai uiymdastyrylǵan.
Alǵashqy Eýraziia kitap jármeńkesi TMD, Eýropa men Aziia memleketteriniń baspa, kitap saýdasy, ǵylymi-aǵartýshylyq jáne poligrafiialyq kompaniialardyń basyn biriktirdi. Oqyrmandar men satyp alýshylar nazaryna jaqyn jáne alys shet memleketterdiń kitap shyǵarý jáne poligrafiia salasyndaǵy jetekshi baspa úileriniń zamanaýi kitap ónimderiniń assortimenti jáne jańa tehnologiialary usynyldy.
Kórme ashylýynyń qurmetti qonaqtary qatarynda Qazaqstan Respýblikasynyń Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova, memlekettik organdardyń basshylary, Parlament depýtattary, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy diplomatiialyq missiialardyń jetekshileri, Belarýs Respýblikasy Aqparat ministriniń birinshi orynbasary I.Lýtskii, Reseidiń eńbek sińirgen mádeniet qairatkeri, professor B.Esenkin jáne t.b. boldy.
«Biyl elimiz úshin tarihi beles – Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereitoiy. Bul kezeń Qazaqstan tarihy úshin dáýirlik oqiǵalarmen ólshenetin beibitshilik pen kelisimniń shejiresine ainaldy. El Táýelsizdiginiń shirek ǵasyrlyq belesi asa jaýapty tarihi mindetti oryndaý kezeńimen tuspa-tus kelip otyr. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev usynǵan Bes institýttyq reformanyń túpkilikti maqsaty, arman-muraty ortaq, Bolashaǵy birtutas ult qurý ekenin atap ótýimiz kerek. Prezidentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń syndarly saiasaty arqasynda Qazaqstan dúnie júziniń memleketterimen ekonomikalyq qana emes, mazmuny tereń, tarihi, mádeni bailanystar ornatty. Osynyń dáleli retinde búgingi ótkizilip otyrǵan I Eýraziialyq halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesi», dedi Memlekettik hatshy.
Sonymen qatar, jazýshy Jarylqap Beisenbaiulynyń Ulttyq mýzei ǵylymi-metodikalyq keńesiniń maquldaýymen jáne Mádeniet jáne sport ministrligi men Qazaqstannyń Reseidegi elshiliginiń qoldaýymen jaryq kórgen «Shoqan Ýálihanov» atty tarihi-ǵumyrnamalyq kitabynyń oryssha jańa basylymynyń tanystyrylymy ótkizildi. Ol shyǵarmanyń alǵashqy basylymynyń tusaýkeseri 2015 jyldyń sońynda Máskeý qalasyndaǵy Orys geografiia qoǵamynyń shtab-páterinde ótken bolatyn.
Sondai-aq, shara sheńberinde Ulttyq akademiialyq kitaphananyń uiymdastyrýymen «Táýelsizdik. Ádebiet. Qalamger» atty respýblikalyq forým bolyp ótti. Forým aiasynda «Úzdik jazýshy», «Úzdik aqyn», «Úzdik balalar jazýshysy», «Úzdik balalar aqyny», «Úzdik dramatýrg» atalymdary boiynsha onlain-baiqaý qorytyndysy shyǵarylyp, kórermenniń kóńilinen, oqyrmannyń oiynan shyqqan úzdikter marapattaldy. Forýmnyń negizgi maqsaty – qoǵamnyń áleýmettik belsendiligi men shyǵarmashylyqtaryn damytý quraly, mádeniettiń mańyzdy elementi retindegi oqýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý, qazaqstandyq aqyn-jazýshylardyń shyǵarmashylyǵyn nasihattaýǵa jáne oqyrmandardyń súiikti avtorlaryn anyqtaýǵa septesý. Jiynǵa qatysýshy ziialy qaýym ókilderi «Qazirgi qoǵamdaǵy ádebiettiń róli men orny», «Adam ómirindegi kitap qundylyǵynyń mán-mańyzy», «Kitaphana Qazaqstannyń shyǵarmashylyq intelligentsiiasy ókilderin birlestirý ortalyǵy retinde», «Kitaphana – Kitap – Jazýshy» tárizdi taqyryptar tóńireginde oramdy oilaryn ortaǵa saldy.
«Táýelsizdik jyldarynda talantty aqyn-jazýshylardyń tutas toby paida boldy, qalamgerler qazaq ádebietindegi salt-dástúrdi ári qarai jalǵastyra otyryp, Otanymyzdyń Táýelsizdigin qalyptastyrý men damytýǵa úles qosatyn bolady. Oqyrmandar arasynda súiikti avtorlardy anyqtaý maqsatynda Ulttyq akademiialyq kitaphana 3 qarashadan 7 qarashaǵa deiin «Táýelsizdik. Ádebiet. Qalamger» taqyrybyndaǵy baiqaýǵa onlain-daýys berý júrgizdi. Úzdikti tańdaýǵa daýys berip, at-salysqandar kóp boldy. Barlyǵy ádil bolǵan siiaqty», deidi baiqaýdy uiymdastyrýshylar.
Iá, dúiim dúnie damýdyń dańǵyl jolyna tússe de, kitap – óz biiginen tómendemeitin qundy mura. Ony urpaqtan urpaqqa jelisin úzbei jetkizý qoǵamnyń ár múshesiniń aryna júktelgen mańyzdy mindet bolar. Keshegi kórmeniń kórkin keltirgen taǵy bir taǵylymdy shara «Túrkitanýdaǵy aýdarma isiniń ózekti máseleleri» atty halyqaralyq ashyq seminar deýge bolady. Alqaly jiynǵa Ázerbaijannyń Qazaqstandaǵy elshisi Rashad Mammadov, Vengriianyń Qazaqstandaǵy elshisi Andrash Barani, Mońǵoliianyń Qazaqstandaǵy elshisiniń keńesshisi Baatarchýlýýn Lhagva syndy diplomattar, Túrki keńesi Bas hatshysynyń orynbasary Abzal Saparbekuly, Túrkitildes memleketter Parlamenttik Assambleiasynyń Bas hatshysy Jandos Asanov, sondai-aq, túrki halyqtarynyń ejelgi eski muralaryn qazirgi tilimizge aýdarǵan belgili túrkologtar, ádebi shyǵarmalardy aýdaryp nasihattaǵan kásibi aýdarmashylar, aýdarma teoriiasyn zertteýshi ǵalymdar qatysty.
Tarih ǵylymdarynyń doktory D.Qydyráli júrgizip otyrǵan seminardyń alǵashqy bóliminde kórnekti memleket jáne qoǵam qairatkeri Myrzatai Joldasbekov «Túrki murasynyń tárjimalary: tájiribe jáne taǵylym», «Nazarbaev Ýniversitettiń» professory, túrkolog Iýlai Shamiloǵly «Túrki tilderiniń qazirgi álemdik aýdarma ónerindegi orny men múmkindigi», sondai-aq, Túrkitildes memleketter Parlamenttik Assambleiasynyń Bas hatshysy Jandos Asanov «Aýdarma – túrki halyqtarynyń rýhani birliginiń altyn kópiri» taqyryptarynda mazmundy baiandamalar jasady.
Budan bólek, seminar barysynda TWESCO tarapynan ázirlengen, Túrki álemi aýdarma isine mańyzdy qyzmet etetin eki ǵylymi basylymnyń tusaýkeser rásimi ótti. Osylaisha Akademiia túrkitanýdaǵy irgeli eńbek sanalatyn «Drevnetiýrkskii slovar» («Kóne túrki sózdigi») men qyrǵyz ǵalymdary K.Konkobaev. N.Ýseev, K.Shabdanalievtiń avtorlyǵymen jaryq kórgen «Atlas drevnetiýrkskih pismennyh pamiatnikov respýbliki Altai» («Altai respýblikasynyń kóne túrki jazba eskertkishteriniń atlasy») kitaptaryn kópshilikke tanystyrdy. Atalǵan basylymdar kásibi túrkitanýshylar jáne kóne túrkilerdiń mádenieti, tili men tarihyna qyzyǵatyn jalpy oqyrman qaýymǵa arnalǵan. Sonymen qatar, Akademiia basshysy Túrki álemi aýdarma isine erekshe eńbek sińirgen tulǵalardy marapattady. Atap aitsaq, «Túrki álemi aqyn-jazýshylaryn nasihattaý men aýdarýǵa úles qosqany úshin» túrkiialyq jazýshy, kórkemsóz sheberi Zafer Kibar jáne kórnekti túrkitanýshy ǵalym Seisenbai Qudasov «Kóne armian-qypshaq murasyn zerttep, tárjima isine qyzmet etkeni úshin» Alǵys hattarǵa ie boldy.
Atalmysh kórme qarashanyń 12-sine deiin jalǵasady.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)