Jańajol aýylyndaǵy Eskeldi shatqalynda birtýar dara tulǵa, qazaq ádebietiniń kórnekti ókili, shejireshi, tarihshy, qazaq aýyz ádebietin jinaqtaýshy, ǵulama Máshhúr Júsip Kópeevtiń urpaqtary dúiim eldi jinap, marqum rýhyna quran baǵyshtap, as berdi. Jaqynda ǵana Ekibastuz qalasyndaǵy ǵulama esimimen atalatyn ortalyq kóshege Máshhúr Júsiptiń eńseli eskertkishi ornatylǵanyn súiinshilegen bolatynbyz. Izgiliktiń qara niet zulymdyqty qashanda jeńip shyǵatynyn dáleldep, meiirim shapaǵatynyń saltanat qurǵanyna kýá bolǵan qazaq jurty qýanyshpen qaýyshty.
Kesene mańynda jinalǵan jurt marqum rýhyna táý etti. Máshhúr Júsip meshitiniń imamy Álimjan Kúldin marqum rýhyna baǵyshtap, quran oqydy. Ǵulamanyń shóberesi Zaraýha áje aq batasyn berdi. Aitys alamanynda atoi salyp, kúlli qazaqty moiyndatqan aqyn Mumken Seiitov jalpaq jurtqa jyr arnady:
«...Jyryń qalǵan teńeitin san asylǵa,
Atyń qalǵan óshpeitin san ǵasyrǵa.
Báiteregim, tereń jaiǵan jyr-tamyr,
Bir balań kep jyr arnap tur basyńda.
Artta qaldy toqyraýdyń azaby,
Osy emes pe erkindiktiń ǵajaby?!
Musylmanǵa nur-shapaǵat shashyp tur,
Eskeldide Máshhúr ata mazary.
Ótken kúnniń qaitardyq biz esesin,
Urpaǵyńnyń qateligin keshersiń.
Erkindiktiń arqasynda, jan baba,
Alyp berdik Leninniń kóshesin.
Máshhúr babam máńgi ólmeidi ǵumyrly,
Sóz qadirin urpaqtary uǵyndy.
Ekibastuz shaharyna turǵyzdyq,
Kórdińizder eskertkishin tuǵyrly...», - degen aqyn jyryna qol soǵyp qoshemet kórsetken qaýym rýhtanyp qaldy.
«Máshhúr Júsip qorynyń» tóraǵasy Baqtybai Amantaev ortalyq kóshege ǵulama esimin berý jáne eskertkish ornatý tarihyn baian etti:
– Qalamyzda 2008 jyly Sultanmahmuttyń eskertkishiniń ashylý saltanaty ótip jatqan. Jýrnalist Amangeldi Qańtarbaev aǵamyz ekeýimiz qatystyq sol jiynǵa. Sol kezdegi ákim Nurlan Nábiev kelip: «Jigitter biyl atamyzǵa 150 jyl, osyny paidalanyp is kótereiik, qalamyzdan bir kósheniń atyn bereiik, sender soǵan muryndyq bolyńdar», - dedi. Amangeldi aǵa birden maquldap: «Baqtybai osy jumysty sen qolyńa al. Qor ashaiyq. Biz kómegimizdi aiamaimyz», - dedi kesip. Sol jyly jeti jigit bas qosyp, qor qurdyq. Kósheniń atyn jazýǵa qalanyń ziialy qaýym ókilderiniń qolyn jinadyq, ákimge hat jazdyq. Hat ta jazyldy, úgit-nasihat ta júrgizildi. 2009 jyldyń 25-shi jeltoqsanynda qalalyq máslihatta osy másele qaraldy. Sodan sol kezdegi depýtettar qoldap, Leninniń ornyna máshhúr júsip esimi berildi. bul oqailyqpen kelgen joq. Qarsylastar boldy. Jeńis meiirman esimdi apamyz úlken erlik kórsetip, ashyq túrde maqala jazdy. Osy soǵysty toqtatty. Solaisha osy kóshe ómirge keldi.
Abai ekeýimiz kelise otyryp, atamyzdyń kóshesiniń boiynda eskertkishi de boi kóterýi kerek dep sheshtik. Qairat Núkenov, ákim bolyp kelgennin 10 kúnnen keiin, men ol kisige jolyǵyp, osy máseleni qaita kóterdim. Ol kisi birden qoldady. Barshamyzdy qýantqan eskertkishtiń turǵyzylýyna qalalyq mádeniet bóliminiń basshysy Aijan Jumabaeva kóp eńbek sińirdi. Qasqaiyp qarap turǵan beinesi durys dep sheshtik. Eskertkishti jasaityn músinshi izdedik. Qaraǵandylyq Jaýbasar Qaliev esimdi músinshige toqtaldyq. Qalamyzdyń 60 jyldyǵyna orai qala kúninde ashylý saltanaty ótti. Eskertkishtiń janyn taza ustaýymyz kerek. Qaladaǵy mekemeler óz jumysyn jasai jatar, biz de qolymyzdan kelgenin jasaiyq, - dedi..
Pavlodar memlekettik ýniversiteti janynan qurylǵan Máshhúr Júsip ortalyǵynyń jetekshisi Aitmuhambet Turyshev alda kele jatqan 160 jyldyqqa orai jeke murajai ǵimaratynyń kerektigin aitty. Ǵulama shyǵarmalarynyń 20 tomdyǵy shyqty. Alda áli de jinaýly turǵan, jaryq kórmegen 10 tomy bar eken. Sol kitaptar jaryq kórip óz oqyrmanyn tapsa eken degen tilek bildirdi.
Abyzdyń urpaqtary atynan Abai Tóleýbaiuly Shárápiev qalanyń ortalyq kóshesine Máshhúr Júsip esimin berýde jáne eńseli eskertkishin ornatýda zor eńbek sińirgen birqatar azamattardy marapattady.
Saltanatty jiynnan keiin as berilip, quran baǵyshtaldy.
Elaman QABDILÁShIM
