جاڭاجول اۋىلىنداعى ەسكەلدٸ شاتقالىندا بٸرتۋار دارا تۇلعا, قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, شەجٸرەشٸ, تاريحشى, قازاق اۋىز ەدەبيەتٸن جيناقتاۋشى, عۇلاما مەشھٷر جٷسٸپ كٶپەەۆتٸڭ ۇرپاقتارى دٷيٸم ەلدٸ جيناپ, مارقۇم رۋحىنا قۇران باعىشتاپ, اس بەردٸ. جاقىندا عانا ەكٸباستۇز قالاسىنداعى عۇلاما ەسٸمٸمەن اتالاتىن ورتالىق كٶشەگە مەشھٷر جٷسٸپتٸڭ ەڭسەلٸ ەسكەرتكٸشٸ ورناتىلعانىن سٷيٸنشٸلەگەن بولاتىنبىز. ٸزگٸلٸكتٸڭ قارا نيەت زۇلىمدىقتى قاشاندا جەڭٸپ شىعاتىنىن دەلەلدەپ, مەيٸرٸم شاپاعاتىنىڭ سالتانات قۇرعانىنا كۋە بولعان قازاق جۇرتى قۋانىشپەن قاۋىشتى.
كەسەنە ماڭىندا جينالعان جۇرت مارقۇم رۋحىنا تەۋ ەتتٸ. مەشھٷر جٷسٸپ مەشٸتٸنٸڭ يمامى ەلٸمجان كٷلدين مارقۇم رۋحىنا باعىشتاپ, قۇران وقىدى. عۇلامانىڭ شٶبەرەسٸ زاراۋحا ەجە اق باتاسىن بەردٸ. ايتىس الامانىندا اتوي سالىپ, كٷللٸ قازاقتى مويىنداتقان اقىن مۇمكەن سەيٸتوۆ جالپاق جۇرتقا جىر ارنادى:
«...جىرىڭ قالعان تەڭەيتٸن سان اسىلعا,
اتىڭ قالعان ٶشپەيتٸن سان عاسىرعا.
بەيتەرەگٸم, تەرەڭ جايعان جىر-تامىر,
بٸر بالاڭ كەپ جىر ارناپ تۇر باسىڭدا.
ارتتا قالدى توقىراۋدىڭ ازابى,
وسى ەمەس پە ەركٸندٸكتٸڭ عاجابى?!
مۇسىلمانعا نۇر-شاپاعات شاشىپ تۇر,
ەسكەلدٸدە مەشھٷر اتا مازارى.
ٶتكەن كٷننٸڭ قايتاردىق بٸز ەسەسٸن,
ۇرپاعىڭنىڭ قاتەلٸگٸن كەشەرسٸڭ.
ەركٸندٸكتٸڭ ارقاسىندا, جان بابا,
الىپ بەردٸك لەنيننٸڭ كٶشەسٸن.
مەشھٷر بابام مەڭگٸ ٶلمەيدٸ عۇمىرلى,
سٶز قادٸرٸن ۇرپاقتارى ۇعىندى.
ەكٸباستۇز شاھارىنا تۇرعىزدىق,
كٶردٸڭٸزدەر ەسكەرتكٸشٸن تۇعىرلى...», - دەگەن اقىن جىرىنا قول سوعىپ قوشەمەت كٶرسەتكەن قاۋىم رۋحتانىپ قالدى.
«مەشھٷر جٷسٸپ قورىنىڭ» تٶراعاسى باقتىباي امانتاەۆ ورتالىق كٶشەگە عۇلاما ەسٸمٸن بەرۋ جەنە ەسكەرتكٸش ورناتۋ تاريحىن بايان ەتتٸ:
– قالامىزدا 2008 جىلى سۇلتانماحمۇتتىڭ ەسكەرتكٸشٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتى ٶتٸپ جاتقان. جۋرناليست امانگەلدٸ قاڭتارباەۆ اعامىز ەكەۋٸمٸز قاتىستىق سول جيىنعا. سول كەزدەگٸ ەكٸم نۇرلان نەبيەۆ كەلٸپ: «جٸگٸتتەر بيىل اتامىزعا 150 جىل, وسىنى پايدالانىپ ٸس كٶتەرەيٸك, قالامىزدان بٸر كٶشەنٸڭ اتىن بەرەيٸك, سەندەر سوعان مۇرىندىق بولىڭدار», - دەدٸ. امانگەلدٸ اعا بٸردەن ماقۇلداپ: «باقتىباي وسى جۇمىستى سەن قولىڭا ال. قور اشايىق. بٸز كٶمەگٸمٸزدٸ ايامايمىز», - دەدٸ كەسٸپ. سول جىلى جەتٸ جٸگٸت باس قوسىپ, قور قۇردىق. كٶشەنٸڭ اتىن جازۋعا قالانىڭ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ قولىن جينادىق, ەكٸمگە حات جازدىق. حات تا جازىلدى, ٷگٸت-ناسيحات تا جٷرگٸزٸلدٸ. 2009 جىلدىڭ 25-شٸ جەلتوقسانىندا قالالىق مەسليحاتتا وسى مەسەلە قارالدى. سودان سول كەزدەگٸ دەپۋتەتتار قولداپ, لەنيننٸڭ ورنىنا مەشھٷر جٷسٸپ ەسٸمٸ بەرٸلدٸ. بۇل وقايلىقپەن كەلگەن جوق. قارسىلاستار بولدى. جەڭٸس مەيٸرمان ەسٸمدٸ اپامىز ٷلكەن ەرلٸك كٶرسەتٸپ, اشىق تٷردە ماقالا جازدى. وسى سوعىستى توقتاتتى. سولايشا وسى كٶشە ٶمٸرگە كەلدٸ.
اباي ەكەۋٸمٸز كەلٸسە وتىرىپ, اتامىزدىڭ كٶشەسٸنٸڭ بويىندا ەسكەرتكٸشٸ دە بوي كٶتەرۋٸ كەرەك دەپ شەشتٸك. قايرات نٷكەنوۆ, ەكٸم بولىپ كەلگەننٸن 10 كٷننەن كەيٸن, مەن ول كٸسٸگە جولىعىپ, وسى مەسەلەنٸ قايتا كٶتەردٸم. ول كٸسٸ بٸردەن قولدادى. بارشامىزدى قۋانتقان ەسكەرتكٸشتٸڭ تۇرعىزىلۋىنا قالالىق مەدەنيەت بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ايجان جۇماباەۆا كٶپ ەڭبەك سٸڭٸردٸ. قاسقايىپ قاراپ تۇرعان بەينەسٸ دۇرىس دەپ شەشتٸك. ەسكەرتكٸشتٸ جاسايتىن مٷسٸنشٸ ٸزدەدٸك. قاراعاندىلىق جاۋباسار قاليەۆ ەسٸمدٸ مٷسٸنشٸگە توقتالدىق. قالامىزدىڭ 60 جىلدىعىنا وراي قالا كٷنٸندە اشىلۋ سالتاناتى ٶتتٸ. ەسكەرتكٸشتٸڭ جانىن تازا ۇستاۋىمىز كەرەك. قالاداعى مەكەمەلەر ٶز جۇمىسىن جاساي جاتار, بٸز دە قولىمىزدان كەلگەنٸن جاسايىق, - دەدٸ..
پاۆلودار مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ جانىنان قۇرىلعان مەشھٷر جٷسٸپ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ ايتمۇحامبەت تۇرىشەۆ الدا كەلە جاتقان 160 جىلدىققا وراي جەكە مۇراجاي عيماراتىنىڭ كەرەكتٸگٸن ايتتى. عۇلاما شىعارمالارىنىڭ 20 تومدىعى شىقتى. الدا ەلٸ دە جيناۋلى تۇرعان, جارىق كٶرمەگەن 10 تومى بار ەكەن. سول كٸتاپتار جارىق كٶرٸپ ٶز وقىرمانىن تاپسا ەكەن دەگەن تٸلەك بٸلدٸردٸ.
ابىزدىڭ ۇرپاقتارى اتىنان اباي تٶلەۋبايۇلى شەرەپيەۆ قالانىڭ ورتالىق كٶشەسٸنە مەشھٷر جٷسٸپ ەسٸمٸن بەرۋدە جەنە ەڭسەلٸ ەسكەرتكٸشٸن ورناتۋدا زور ەڭبەك سٸڭٸرگەن بٸرقاتار ازاماتتاردى ماراپاتتادى.
سالتاناتتى جيىننان كەيٸن اس بەرٸلٸپ, قۇران باعىشتالدى.
ەلامان قابدٸلەشٸم
