Jeltoqsan kóterilisi kezinde alańda alǵan soqqydan kóz jumǵan jas — Erbol Sypataev bolatyn. Ol týraly derekter óte az. Biletinimiz, sol kezdegi Taldyqorǵan oblysynyń Kóktal aýylynda 1964 jyly dúniege kelgen Erbol Jeltoqsan kóterilisi tusynda Almatynyń energetika institýtynyń 2-shi kýrsynda oqyp júredi. Odan ári «QazaqKSR Joǵarǵy Soveti prezidýmynyń Almaty jáne Qazaqstannyń ózge oblystaryndaǵy 1986 jylǵy Jeltoqsan oqiǵalaryna tiisti baǵa berý jónindegi komissiia korytyndysy» (Apmaty qalasy, 1990 jyl.) derekterine kóz jibersek...
«Taǵy bir qaiǵyly jaǵdai — alańda basynan jaraqattanyp, keiin qaza boltan Almaty energetika institýtynyń stýdenti E.M. Sypataevtyń isi. Onyń áke-sheshesi joq, týysqandary ǵana bar. Biraq olar Almatyǵa shaqyrylmaǵan. Qaza týraly anyqtamany aýrýhanadan MQK qyzmetkeri alady. Sosyn ol militsiia qyzmetkerlerimen birge múrde salynǵan tabytty týysqandary turatyn jerge alyp júredi. Tún ishinde keledi, aldyn ala habarlanǵan týysqandary olardy aldynan shyǵyp kútip alady. Olarǵa jigitti alańda jaraly kúiinde taýyp alǵandaryn, aýrýhanada ólgenin, óltirgen adamnyń belgisiz ekenin, qazir bul ispen prokýratýra ainalysyp jatqanyn túsindiredi. Prokýratýra shynynda da is qozǵady, biraq ol onyń ólimi týraly emes, oqiǵalarǵa qatysy jóninde edi, «aiyptalýshynyń» kazasyna bailanysty is jabylady».
Erbol Sypataev týraly resmi qújattaǵy az ǵana derek osy. Al onyń alańdaǵy is-áreketi jaiynda biletinder bolsa áli estelik aitar degen oidamyz. Ázirshe, Erbol Sypataev týraly, naqtylai aitqanda onyń alańdaǵy áreketi qaryndastaryn qutqarýǵa bailanysty bolǵandyǵyn aiǵaqtaityn materialdan úzindini okyrman nazaryna usynbaqpyz. Shaiahmet Orazymbekuly esimdi azamat óz maqalasynda («Zań» gazeti, 14 jeltoqsan, 1997 jyl, «Ol Alańǵa ólim izdep barǵan joq edi») Erbol Sypataev týraly buryn sońdy kezdespegen tyń derekter usynady.
«Syrt kiimderi jyrtylyp, iyqtaryna tógilgen shashtary qobyraǵan qos boijetkendi yǵyna alyp qorǵashtai shegingen Erbol bularǵa qutyrǵan itshe aqyryp jetip kelip, ondy-soldy keltegin sermegen saýyttyny aiaqtan shalyp kulatty da, qasyndaǵylarǵa «tez qorshaýdan shyǵalyk» dep qoldarynan jetelep, qarsydaǵy kópqabatty úilerdiń qalqasyna qarai júgirdi. Bular qarýlylar qorshaýynan júgirip ótip, tar kósheniń boiymen tómen qarai túse bergende, art jaqtan estilgen zildi daýysqa jalt qarasa, qoldarynda saper kúregi bar eki formaly qýyp keledi eken. Erbol qyzdarǵa: «Eshteńege qaiyrylmai tez júgirip, úlken kóshege shyǵyp ketińder» degenshe, ókshelep kelip, kózderine qan tolǵan qarýly ekeý bas salyp, Erbolmen aiqasa ketti. Qolyna, iyǵyna tigen kúrek soqqylaryna karamastan, arpalysqan Erbol olarǵa birazǵa deiin aldyrmady. Uzynturasyn jambasqa salyp, alyp urdy. Tura bergeni sol edi, basyna sart ete túsken soqqydan áp-sátte kózi qaraýytyp sala berdi. Bar kúshin jiyp, tónip kelgen ekinshi soqqyǵa qolyn tósep úlgerdi. Biraq, aiaǵy taiǵanap, súrinip qulady. Osy sátte ornynan áreń turyp úlgergen uzyntura júgirip kelip, Erboldyń basyna aýyr zatpen salyp qaldy. Qapyda qalgan albyrt jas gúrs etip qulady. Aiaýshylyq pen meiirimdilik ataýlyny umytqan álgi ekeýi bylapyt sózderdi karsha boratyp, qulap túsken Erboldy aiaýsyz tepkiniń astyna aldy. Aýyr soqqylardan Erbol esin joǵaltty. Odan ári ne bolǵanyn bilmeidi. Esin jiyp, kirpigin kóterýge ǵana shamasy kelgende, baiqaǵany — mańynda turgan aq halatty dárigerler edi.
Aldynda turgan aq halattylarǵa jalyny sónip bara jatqan kózderin qadap jatyp, ol «Qyzdar qutyldy ma eken?» dep oilady. Olarǵa qarap jatyp, ol «Men alańǵa ólim izdep barǵan joq edim ǵoi», «Elim-ai, erteńiń ne bolar eken?» dep qinaldy… 1986 jyly jeltoqsannyń jiyrma úshi kúni Erbol Sypataev nebári 22 jasynda aýrýhanada jaryq dúniemen qoshtasty.
Iá, ol Alańǵa ólim izdep bargan joq edi…» Erbol Sypataev týraly osyndai júrek jardy estelikter áli aityla jatar degen oidamyz. Al, myna joǵarydaǵy maqalada Erboldyń
qaryndastaryn arashalaý barysynda basynan soqqy alyp, sonyń saldarynan kóz jumýy shyndyqqa saiady. Sebebi, alańdaǵyarpalysta negizgi qaqtyǵys qyzdardy kutqarý barysynda órbigeni belgili.
Bolatbek Tólepbergen
«Qasietim – Jeltoqsan» kitabynan
