جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ كەزٸندە الاڭدا العان سوققىدان كٶز جۇمعان جاس — ەربول سىپاتاەۆ بولاتىن. ول تۋرالى دەرەكتەر ٶتە از. بٸلەتٸنٸمٸز, سول كەزدەگٸ تالدىقورعان وبلىسىنىڭ كٶكتال اۋىلىندا 1964 جىلى دٷنيەگە كەلگەن ەربول جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ تۇسىندا الماتىنىڭ ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ 2-شٸ كۋرسىندا وقىپ جٷرەدٸ. ودان ەرٸ «قازاقكسر جوعارعى سوۆەتٸ پرەزيدۋمىنىڭ الماتى جەنە قازاقستاننىڭ ٶزگە وبلىستارىنداعى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعالارىنا تيٸستٸ باعا بەرۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا كورىتىندىسى» (اپماتى قالاسى, 1990 جىل.) دەرەكتەرٸنە كٶز جٸبەرسەك...
«تاعى بٸر قايعىلى جاعداي — الاڭدا باسىنان جاراقاتتانىپ, كەيٸن قازا بولتان الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتٸ ە.م. سىپاتاەۆتىڭ ٸسٸ. ونىڭ ەكە-شەشەسٸ جوق, تۋىسقاندارى عانا بار. بٸراق ولار الماتىعا شاقىرىلماعان. قازا تۋرالى انىقتامانى اۋرۋحانادان مقك قىزمەتكەرٸ الادى. سوسىن ول ميليتسييا قىزمەتكەرلەرٸمەن بٸرگە مٷردە سالىنعان تابىتتى تۋىسقاندارى تۇراتىن جەرگە الىپ جٷرەدٸ. تٷن ٸشٸندە كەلەدٸ, الدىن الا حابارلانعان تۋىسقاندارى ولاردى الدىنان شىعىپ كٷتٸپ الادى. ولارعا جٸگٸتتٸ الاڭدا جارالى كٷيٸندە تاۋىپ العاندارىن, اۋرۋحانادا ٶلگەنٸن, ٶلتٸرگەن ادامنىڭ بەلگٸسٸز ەكەنٸن, قازٸر بۇل ٸسپەن پروكۋراتۋرا اينالىسىپ جاتقانىن تٷسٸندٸرەدٸ. پروكۋراتۋرا شىنىندا دا ٸس قوزعادى, بٸراق ول ونىڭ ٶلٸمٸ تۋرالى ەمەس, وقيعالارعا قاتىسى جٶنٸندە ەدٸ, «ايىپتالۋشىنىڭ» كازاسىنا بايلانىستى ٸس جابىلادى».
ەربول سىپاتاەۆ تۋرالى رەسمي قٷجاتتاعى از عانا دەرەك وسى. ال ونىڭ الاڭداعى ٸس-ەرەكەتٸ جايىندا بٸلەتٸندەر بولسا ەلٸ ەستەلٸك ايتار دەگەن ويدامىز. ەزٸرشە, ەربول سىپاتاەۆ تۋرالى, ناقتىلاي ايتقاندا ونىڭ الاڭداعى ەرەكەتٸ قارىنداستارىن قۇتقارۋعا بايلانىستى بولعاندىعىن ايعاقتايتىن ماتەريالدان ٷزٸندٸنٸ وكىرمان نازارىنا ۇسىنباقپىز. شاياحمەت ورازىمبەكۇلى ەسٸمدٸ ازامات ٶز ماقالاسىندا («زاڭ» گازەتٸ, 14 جەلتوقسان, 1997 جىل, «ول الاڭعا ٶلٸم ٸزدەپ بارعان جوق ەدٸ») ەربول سىپاتاەۆ تۋرالى بۇرىن سوڭدى كەزدەسپەگەن تىڭ دەرەكتەر ۇسىنادى.
«سىرت كيٸمدەرٸ جىرتىلىپ, يىقتارىنا تٶگٸلگەن شاشتارى قوبىراعان قوس بويجەتكەندٸ ىعىنا الىپ قورعاشتاي شەگٸنگەن ەربول بۇلارعا قۇتىرعان يتشە اقىرىپ جەتٸپ كەلٸپ, وندى-سولدى كەلتەگٸن سەرمەگەن ساۋىتتىنى اياقتان شالىپ كۇلاتتى دا, قاسىنداعىلارعا «تەز قورشاۋدان شىعالىك» دەپ قولدارىنان جەتەلەپ, قارسىداعى كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ قالقاسىنا قاراي جٷگٸردٸ. بۇلار قارۋلىلار قورشاۋىنان جٷگٸرٸپ ٶتٸپ, تار كٶشەنٸڭ بويىمەن تٶمەن قاراي تٷسە بەرگەندە, ارت جاقتان ەستٸلگەن زٸلدٸ داۋىسقا جالت قاراسا, قولدارىندا ساپەر كٷرەگٸ بار ەكٸ فورمالى قۋىپ كەلەدٸ ەكەن. ەربول قىزدارعا: «ەشتەڭەگە قايىرىلماي تەز جٷگٸرٸپ, ٷلكەن كٶشەگە شىعىپ كەتٸڭدەر» دەگەنشە, ٶكشەلەپ كەلٸپ, كٶزدەرٸنە قان تولعان قارۋلى ەكەۋ باس سالىپ, ەربولمەن ايقاسا كەتتٸ. قولىنا, يىعىنا تيگەن كٷرەك سوققىلارىنا كاراماستان, ارپالىسقان ەربول ولارعا بٸرازعا دەيٸن الدىرمادى. ۇزىنتۇراسىن جامباسقا سالىپ, الىپ ۇردى. تۇرا بەرگەنٸ سول ەدٸ, باسىنا سارت ەتە تٷسكەن سوققىدان ەپ-سەتتە كٶزٸ قاراۋىتىپ سالا بەردٸ. بار كٷشٸن جيىپ, تٶنٸپ كەلگەن ەكٸنشٸ سوققىعا قولىن تٶسەپ ٷلگەردٸ. بٸراق, اياعى تايعاناپ, سٷرٸنٸپ قۇلادى. وسى سەتتە ورنىنان ەرەڭ تۇرىپ ٷلگەرگەن ۇزىنتۇرا جٷگٸرٸپ كەلٸپ, ەربولدىڭ باسىنا اۋىر زاتپەن سالىپ قالدى. قاپىدا قالگان البىرت جاس گٷرس ەتٸپ قۇلادى. اياۋشىلىق پەن مەيٸرٸمدٸلٸك اتاۋلىنى ۇمىتقان ەلگٸ ەكەۋٸ بىلاپىت سٶزدەردٸ كارشا بوراتىپ, قۇلاپ تٷسكەن ەربولدى اياۋسىز تەپكٸنٸڭ استىنا الدى. اۋىر سوققىلاردان ەربول ەسٸن جوعالتتى. ودان ەرٸ نە بولعانىن بٸلمەيدٸ. ەسٸن جيىپ, كٸرپٸگٸن كٶتەرۋگە عانا شاماسى كەلگەندە, بايقاعانى — ماڭىندا تۇرگان اق حالاتتى دەرٸگەرلەر ەدٸ.
الدىندا تۇرگان اق حالاتتىلارعا جالىنى سٶنٸپ بارا جاتقان كٶزدەرٸن قاداپ جاتىپ, ول «قىزدار قۇتىلدى ما ەكەن?» دەپ ويلادى. ولارعا قاراپ جاتىپ, ول «مەن الاڭعا ٶلٸم ٸزدەپ بارعان جوق ەدٸم عوي», «ەلٸم-اي, ەرتەڭٸڭ نە بولار ەكەن?» دەپ قينالدى… 1986 جىلى جەلتوقساننىڭ جيىرما ٷشٸ كٷنٸ ەربول سىپاتاەۆ نەبەرٸ 22 جاسىندا اۋرۋحانادا جارىق دٷنيەمەن قوشتاستى.
يە, ول الاڭعا ٶلٸم ٸزدەپ بارگان جوق ەدٸ…» ەربول سىپاتاەۆ تۋرالى وسىنداي جٷرەك جاردى ەستەلٸكتەر ەلٸ ايتىلا جاتار دەگەن ويدامىز. ال, مىنا جوعارىداعى ماقالادا ەربولدىڭ
قارىنداستارىن اراشالاۋ بارىسىندا باسىنان سوققى الىپ, سونىڭ سالدارىنان كٶز جۇمۋى شىندىققا سايادى. سەبەبٸ, الاڭداعىارپالىستا نەگٸزگٸ قاقتىعىس قىزداردى كۇتقارۋ بارىسىندا ٶربٸگەنٸ بەلگٸلٸ.
بولاتبەك تٶلەپبەرگەن
«قاسيەتٸم – جەلتوقسان» كٸتابىنان
